“Би хувьдаа уртын дууг маани мэгзэм шиг гэж боддог. Сэтгэл санаа аягүй ч юм уу, нэг л болж бүтэхгүй байвал уртын дуугаа дуулахад гоё энерги авдаг” хэмээн ярих Улаанбаатар театрын уртын дуучин О.Анхчимэгийг урин ярилцлаа. Түүний дуулсан Буриад ардын “Хадын оройгоор” дуу сошиал орчин түгэн, олны анхааралд өртөөд байгаа юм.

- Та хэзээнээс уртын дууг сонирхон дуулах болсон бэ? Таныг нийтийн дуучин болно хэмээн боддог байсан тухай сонсож байсан юм байна. Энэ тухай яриагаа эхэлье.

-Би 2006 онд Их сургуулиа төгссөн. Тухайн үед Т.Баясгалан, С.Жавхлан, Р.Дэлгэрмаа гээд нийтийн дуучид хит болж байсан. Тэгээд л нийтийн дуучин болно гэж боддог байлаа. Тэгж явсаар аравдугаар ангидаа Яргуй наадмын язгуур урлаг төрөлд орсон юм. Багш маань уртын дуу сураад оролц гэсэн хэрэг л дээ. Энэ наадмын дараа МУГЖ Ж.Нансалмаа багш дээрээ очсон. Тэр үед л уртын дууны гайхамшгийг мэдэрч, гүн гүнзгий дурласан даа. МУАЖ Ш.Чимэдцэеэ багшийнхаа удирдлага дор таван жил суралцаад СУИС-ийг төссөн.

-Хадын оройгоор дуу ихээхэн дуулиан шуугиан тарилаа. Энэ үеэр таны дуулсан бичлэг ч мөн сошиал орчинд тавигдсан шүү дээ. Цаг хугацаа нь ингээд таарчхав уу гэлтэй?

-Арваннэгдүгээр сарын эхээр МУГЖ Ш.Даваахүү гуайн нэрэмжит богино дуу дуулаачдын олон улсын уралдаан болсон юм. Тэр уралдаанд “Хадын оройгоор” буюу манай буриад түмний мэдэхээр “Хол л байна” хэмээх дууг сонгож дуулсан. Уралдаанд дуулсан дуу маань хэсэг сошиалаар явсан. Үүний дараа дуучин А.Хишигдалайгийн дуу арванхоёрдугаар сард цацагдсан. Ер нь урьд урдын уралдаануудад ихэвчлэн буриад дуу сонгож дуулсан юм.

Цахим орчинд тавигдсан билэгийг би маргааш нь мэдсэн. Тэрнээс А.Хишигдалайд ингэж дуулдаг шүү гээд л би өөрөө тодрох гэсэн зүйл байхгүй л дээ. 

-Таны ээж буриад хүн шүү дээ. Тиймдээ ч буриад ардын Хадын оройгоор дуутай багаасаа л холбогдсон байх нь ээ?

-Тийм ээ. Би буриад орчинд өссөн. Тиймдээ ч ихэнх буриад дууг мэднэ л дээ. Хадын оройгоор дууг суръя гэж сурч байгаагүй юм билээ. Хүн зарим дууг сонсголоороо сурчихдаг шүү дээ. Тэгж л хүүхэд ахуйгаасаа энэ дууг сурсан.

-Уртын дуу хувь хүний төлөвшилд нөлөөлдөг гэж ярьдаг. Энэ таны хувьд хэр үнэнд нийцэх вэ?

-Яахын аргагүй хүний төлөвшилд нөлөөлдөг. Би хувьдаа уртын дууг маани мэгзэм шиг гэж боддог. Сэтгэл санаа аягүй ч юм уу, нэг л болж бүтэхгүй байвал уртын дуугаа дуулчихаар гоё энерги авдаг. Мөн Н.Норовбанзад гуайн дуулсан "Уяхан замбуу тивийн наран" зэрэг дууг машиндаа сонсдог. Тэгээд л тэр өдөр маш гоё санагддаг.

-Орчин цагт ардын болон уртын дуу сонсох хүн бага анзаарагддаг. Ялангуяа, залуус сонсох нь бага байх?

-Орчин нийгмээ л дагаж байна л даа. Ардын, уртын дууг хүүхдүүд тэр бүр ойлгохгүй шүү дээ. Хөдөөгийн хүн дуулдаг дуу л гэж ойлгодог. Би ч мөн ялгаагүй тэгж л боддог байлаа. Энэ сайхан дуунуудаа орчин үеийн хэв маягт оруулан түгээн дэлгэрүүлж буй дуучид олон байна. Ардын, уртын дууны өв уламжлал сүүлийн гурван жил буцаад дэлгэрч байна хэмээн бодсон. Нэг хэсэг бараг мартагдсан байсан.

-Дуучин А.Хишигдалай ч мөн орчин үеийн хэв маягт оруулан дуулсан шүү.

-Тийм. Баярлууштай зүйл байгаа нь А.Хишигдалай тэр дууг ард түмэнд хүргэж чадсан. Хүн бүр л сошиалд А.Хишигдалагийн буянаар уг дууг мэддэг боллоо гэх сэтгэгдлүүд хөвөрч буй. Намайг бичиж байгаа зүйл байхгүй шүү дээ.

-Гэхдээ буриад түмэн ихээхэн шүүмжлэлтэй хандсан шүү дээ?

-Юу нь буруу байсан бэ гэхээр... Сайхан буриад дуучид зөндөө бий. Тэднээс ирээд асуугаад, өвийг нь гүйцээгээд дуулах хэрэгтэй байсан. Буриад хүн биш учир нугалааг буриад хүн шиг хийнэ гэж байхгүй. Хадын оройгоор дуу бол хэлмэгдүүлэлтийн үед гарсан дуу гэдгийг хүн бүр мэднэ. Тиймээс өв уламжлалаа хүндэлж буй хүмүүсийн задгай хувцаслалаа гэх шүүмжлэл зөв л дөө. Гэхдээ А.Хишигдалайд буриад ардын дууг түгээн дэлгэрүүлсэнд баярлаж байгаа.

-Уртын дууг хөдөө байгальд дуулах, тайзан дээр дуулах хоёр их ялгаатай биз?

-Тийм ээ, ялгаатай. Хөдөө талд дуулах үнэхээр өөр. Бид дөрвөн ханан дунд дуугаа хумиад л байдаг. Дээр үед дандаа л микрофонгүй дуулдаг байсан. Уртын дуу цараатай юм чинь микрофонгүй дуулбал гоё гэж боддог. 200-300 хүнтэй зааланд микрофонгүй шууд дуулбал дуулчихна. Гэхдээ тухайн тайзнаасаа их зүйл шалтгаална.

Миний бодлоор уртын дуу бол Монголын сонгодог урлаг. Уртын дуу задгай хашхираад байдаг зүйл биш. Яг л дуурийн дуу шиг.

-Та оны өмнө хос цомгоо гаргасан. Хос цомогтоо ямар дуунуудыг багтаасан байгаа вэ?

-Арванхоёрдугаар сарын 11-нд хос цомгийн баяраа хийсэн. Ардын болон уртын, буриад ардын дуугаа нэг цомог болгоод, нийтийн болон орчин үеийн дууг нэг цомог болгон гаргасан. Цомогтоо Алтаргана дууг шинэчлэн найруулж, уртаар нь болон богиноор нь дуулсан. Орчин үед богино, уртаар нь дуулж буй хүмүүс байхгүй байна л даа. Би уртын дуучин учир буриад ардын уртын дууг дуулж, түгээн дэлгэрүүлэхийг хүсэж байна.

-Таны цаашдын уран бүтээлийн төлөвлөгөө юу байна вэ?

-Нууцаа задлахад, ирэх намар пянз гаргах төлөвлөгөөтэй байна. Цомгийн дуунуудаасаа түүвэрлэн оруулна. Залуучууд руугаа хандсан хэр нь, хойч үедээ чанартай уран бүтээл үлдээхийг зорьж байна.

-Ярилцсанд баярлалаа.

Д.Батчулуун