Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан “Цагаан алт” хөдөлгөөний хүрээнд үйлдвэрүүдэд хөнгөлөлттэй зээл олгож, технологийн шинэчлэл, ажлын байр нэмэгдүүлэхэд бодит дэмжлэг үзүүлж байгаа юм. Иймд тус хөдөлгөөний хэрэгжилт, үр дүн, цаашдын чиг хандлагын талаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн төсөл хөдөлгөөний зохицуулалт, иргэний нийгмийн бодлогын зөвлөх Б.Жавхлантай ярилцлаа.

-"Цагаан алт" хөдөлгөөн хэрэгжээд хоёр дахь жил рүүгээ орж байна. Та бүхний зорьж буй үр дүн ямар шатандаа явж байна вэ? 

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан "Цагаан алт" үндэсний хөдөлгөөн өрнөөд жил гаруй хугацаа өнгөрсөн байна. Энэ хугацаанд ноолуурын салбар маш ахиц дэвшилтэй ажилласан. Тухайлбал, зөвхөн самнасан ноолуур экспортлох техникийн зохицуулалтыг гаргасан байгаа. Тэгэхээр Монгол Улсын хэмжээнд угаасан ноолуурын 100 хувийн хүчин чадал суурилагдсан байгаа.

Мөн 2025 онд дотоодын үйлдвэрүүд нийт ноолуурын 70 хувийг өөрсдөө үйлдвэрлэж чадсан. Энэ бол түүхэнд байгаагүй үзүүлэлт болсон. 

-Энэ хөдөлгөөний хүрээнд хөнгөлөттэй зээл олгож буй. Одоогоор хэчнээн ААН зээл авсан байна вэ? 

-Өнгөрсөн жил ноос ноолуур, арьс ширний үйлдвэрүүд нийт 500 тэрбум орчим төгрөгийн хөнгөлөттэй зээлийг 100 гаруй ААН авсан байна. Зээл авсан ААН-үүд эхнээсээ тоног төхөөрөмжүүдээ суурилуулаад эхэлсэн байна.

-Үйлдвэрлэгчдээс гадна малчлал энэ хөдөлгөөн хэрхэн нөлөөлж байгаа вэ? 

Монгол Улсын хэмжээнд нэг жилдээ 10-15 сая ширхэг арьс, ширийг үйлдвэрлэдэг. Арьс ширний тоо гэдэг бол малын тоо гэсэн үг шүү дээ. Үүний цаана арьс, ноос, ноолуурыг хаягдахгүй болж байгаа. Эдгээрийг дотооддоо үйлдвэрлэж чадаж байна гэдэг нь малчдын амжиргаанд хувь нэмрээ оруулж буй хэрэг. 

-Нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн, үндэсний брэнд бий болгоход ямар боломж харагдаж байна вэ? 

-Ковидын үед бид бүх л зүйлийг дотооддоо үйлдвэрлэх хэрэгтэй юм байна гэдгийг мэдсэн шүү дээ. Энэ бол нөгөө талаараар Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал юм. Тийм учраас бид өөрсдөө үйлдвэрлэгч орон болж чадах ёстой. "Цагаан алт", "Хүнсний хувьсгал" хөдөлгөөний хүрээнд үйлдвэрлэгч орон болж чадаж байна гэдгийг харуулж байна. Тухайлбал, Хүнсний хувьсгал хөдөлгөөний хүрээнд үйлдвэрлэгчдэдээ гурван жилийн хугацаанд хөнгөлөттэй зээлүүдийг олгож байсан.

Мөн 50 гаруй үйлдвэрлэл нэмэгдэж, 1000 гаруй бүтээгдэхүүн шинээр үйлдвэрлэж эхэлсэн. Ийм амжилтуудыг үйлдвэрлэгчид, Монголчууд бид гаргаж чадсан гэдгийг хэлмээр байна. 

-Арьс шир, ноос ноолуурын салбарыг онцлон дэмжих нь үндэсний эдийн засагт ямар стратегийн ач холбогдолтой вэ? 

-Монгол Улсын эдийн засаг уул уурхайгаас хамааралтай гэж хэлж болно. Нүүрснээс хамааралтай гэж хэлж болохоор байгаа. Экспортын 70 хувийг Уул уурхайн салбар эзэлж байгаа. Одоо бид эдийн засагаа солонгоруулах шаардлагтай байна. Ингэхийн тулд хамгийн эхлээд малын гаралтай түүхий эдийг үнэ цэнэд хүргэх шаардлага бий.

Малаас гарч буй бүх түүхий эд бүтээгдэхүүн болох боломжтой. "Цагаан алт" үндэсний хөдөлгөөн бол ноос, ноолуур, арьс ширийг үнэ хүргэхэд анхаарч байгаа.

Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбар экспортын таван хувийг бүрдүүлж байгаа. Энэ бол ерөөсөө л малын гаралтай түүхий эд. Энэ нь мэдээж стратегийн хувьд ач холбогдолтой. 

-Ярилцсанд баярлалаа. 

Д.Батчулуун