Британийн өдөр тутмын хэвлэл болох "The Guardian" УИХ-ын дэд дарга асан Х.Булгантуяаг болон түүний намаасаа хөөгдөж, хилийн хориг тавиулсан, цаашлаад 20 хүртэлх жилийн хорих ял авах эрсдэлтэй байгаа зэргийг нийтлэл болгон онцолжээ. Уг нийтлэлийг бид та бүхэн бүрэн эхээр нь орчуулан хүргэж байна.
Монголын хэд хэдэн залуу улс төрчид, түүний дотор цөөнгүй эмэгтэйчүүд Засгийн газрын тэргүүнээ "сорьсон хэрэг"-ээр удаан хугацаагаар шоронд хоригдох аюулд оржээ. Тэдний хэлснээр, энэ нь авторитаризм руу шилжихээс урьдчилан сэргийлэх тэмцлийн эхэн үе байсан.
Энэхүү маргаан нь Орос, Хятадаас хараат бус гадаад бодлого баримтлахыг эрмэлзэн, хүчээ сулруулахгүй байхыг мэрийж буй тус бүс нутгийн цөөн хэдэн ардчилсан орнуудын нэг болох Монголын эрх баригч "нам доторх фракц"-уудын эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийн нэг хэсэг юм.
Парламентын дэд дарга асан, Йелийн их сургуульд боловсрол эзэмшсэн Х.Булгантуяа "төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар булаан авах, хадгалах зорилготой зохион байгуулалттай оролдлого"-д буруутгагдаж, 12-20 жилийн хорих ял авах аюулд орж байгаагаа "Guardian" сонинд ярьжээ. Тэрбээр уг ялыг утгагүй бөгөөд Монголд урьд өмнө байгаагүй гэж тодорхойлсон байна.
Түүнчлэн Монгол Улс доторх хөдөлгөөнийг нь хязгаарласан аж. Яллах дүгнэлтийг тагнуулын байгууллагын тусламжтайгаар гаргажээ.
Монгол улс ашигт малтмалын арвин нөөцтэй бөгөөд улс төрийн авлигын хэргүүд эрх баригч Монгол Ардын намын дотоод тэмцэл удаан хугацаанд үргэлжлэх болсон гол шалтгаан гэж ойлгож болно. МАН-ын дотроо үе хоорондын хагаралтай бөгөөд гадаадад боловсрол эзэмшсэн шинэчлэгчдийн залуу бүлэг уламжлалт удирдлагаа эсэргүүцэж байна.
Х.Булгантуяа нь өнгөрсөн аравдугаар сард болсон парламентын санал хураалтыг даргалсан нь ял авах эрсдэлд оруулсан. Уг санал хураалтын үеэр гишүүдийн олонх нь Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг албан тушаалаас нь буулгахыг дэмжсэн байдаг. Энэ нь Г.Занданшатарыг ажлаа авснаас нь хойш дөрвөн сарын дараах үйл явдал байв.
Х.Булгантуяа уг санал хураалтын журам нь өмнө дагаж мөрддөг байсантай нийцэж байгаа бөгөөд 2021 онд ижил төстэй санал хураалт явагдсан тухай онцолжээ. Ерөнхий сайдын холбоотон Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх "Г.Занданшатарыг огцруулах парламентын шийдвэр"-т хориг тавьсан.
Үүний зэрэгцээгээр Занданшатарын Засгийн газрын нарийн бичгийн дарга Монголын Үндсэн хуулийн шүүхэд гомдол гаргасан бөгөөд шүүх "парламентын санал хураалтад буруу санал хураалтын томъёо ашигласан" гэж үзсэн байдаг.
Шүүхийн шийдвэрийг давж заалдах боломжгүй. Шүүх хурлын дараа Х.Булгантуяа "хаалттай хаалганы цаана болсон шүүх хурал дээр өмгөөллөө бэлтгэхэд хоёр хоногоос бага хугацаа байсан, хууль зүйн зөвлөгөө авах эрхээ эдлээгүй" гэж мэдэгджээ.
Тэрбээр энэ тухайгаа "Төрийн эрх мэдэл парламентын гарт байхад би төрийн эрх мэдлийг булаан авахыг оролдсон гэгдэж байгаа нь утгагүй хэрэг. Би парламентын хүслийг биелүүлж байсан" гэжээ.
Тэр УИХ-ын дэд даргын албан тушаалаасаа огцрохоос өөр аргагүйд хүрч, МАН-аас хөөгдсөн. Цаашилбал, У.Хүрэлсүх ерөнхийлөгч зарим гишүүдийг ёс зүйгүй авирласан гэж үзвэл тэдний халдашгүй байдлыг цуцлах хуулийн төслийг саяхан өргөн барьсан.
Ерөнхий сайдыг шүүмжилсэн өөр нэг парламентын гишүүн, Монголын түүхэн дэх анхны эмэгтэй Аймгийн засаг дарга Э.Болормаа, “Энэ бол Монголын ардчилал, үндсэн хууль, парламентын гишүүний эрхээ эдлэх чадавхын туршилт байв. Бидний хийсэн зүйл бол цөөн хэдэн хүчирхэг уул уурхайн групп компаниудад хууль бус татварын хөнгөлөлт үзүүлсэн Ерөнхий сайдыг хариуцлагад татах л байсан. Гэвч биднийг чимээгүй болгож байна" гэв. Түүнчлэн Парламент хоорондын хүний эрхийн байгууллага гомдолдоо, эрх мэдэл гүйцэтгэх засаглалын байгууллагад төвлөрч байгаа нь хачирхалтай. Үүнээс болж залуу парламентын гишүүд үндсэн хуулийн бүрэн эрхээ хэрэгжүүлснийхээ төлөө дарамт, айлган сүрдүүлэлт, хариу арга хэмжээтэй тулгарч байна" гэжээ.
Өмнөх Ерөнхий сайд Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ өнгөрсөн зун гурван долоо хоногийн турш үргэлжилсэн авлигын эсрэг жагсаалын дараа итгэл найдвараа алдан огцорсон. Тэрбээр энэ долоо хоногт, "Х.Булгантуяа яг юуг буруу хийсэн юм бэ? Хэрэв парламентын хуралдааныг удирдан явуулах нь түүнийг гэмт хэрэгтэн болгож байгаа бол бидэнд парламентын ардчилал хэрэгтэй юу? Хурал удирдан явуулж, хэн нэгнийг эсэргүүцэх нь гэмт хэрэг биш. Энэ бүхэн хяналтаас гарч байна" гэжээ.
Монголд удирдлагыг байнга солих нь хэвийн үзэгдэл болжээ. Ардчиллын гурван арваны хугацаанд ердөө хоёрхон засгийн газар дөрвөн жилийн бүрэн эрхийн хугацаагаа дуусгасан байдаг. Тэнд засгийн газрууд дунджаар 1.8 жил настай.
Эх сурвалж: TheGuardian
