Өнөөдөр МАН-ын Бага хурлын VIII хуралдаан болно. Уг хурлаар МАН-ын 28 дахь дарга тодорно. МАН-ын VI Бага хурлаас 89 хувийн саналаар сонгогдож байсан Ө.Энхтүвшин хариуцлагаа хүлээж дараагийн даргаа санал болгох нь тодорхой боллоо.
Энэ намын дүрмээр бол даргаа Их хурлаасаа сонгох ёстой байдаг гэж эх сурвалж мэдээлэв. Гэвч Сү.Батболдыг МАН-ын Бага хурлаар сонгож дараа нь Их хурлаараа батламжилсан. Ө.Энхтүвшинг ч Бага хурлаараа сонгосон. Харин 28 дахь даргаа мөн л Бага хурлаараа сонгох бололтой. Гэвч Бага хурлын гишүүдийн ихэнх нь намын даргаа их хурлаараа сонгоно гэж асуудлыг хойшлуулж магадгүй юм. Гэхдээ санал хураалтаар энэ асуудлыг шийдвэрлэнэ.
Одоогийн байдлаар МАН-ын 28 дахь даргад олон хүний нэр яригдаж байгаа. УИХ-ын дэд дарга М.Энхболд, УИХ дахь бүлгийн дарга Н.Энхболд, УИХ-ын гишүүн асан У.Хүрэлсүх, УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт, Ж.Энхбаяр, МАН-ын орон тооны нарийн бичгийн дарга Ж.Сүхбаатар, орон тооны бус нарийн бичгийн дарга Д.Цогтбаатар нарын нэрс хамгийн эхэнд бий.
МАН-ын дарга болох хамгийн их магадлалтай хүн бол М.Энхболд. Тэрээр энэ албан тушаалд очих гэж эртнээс бэлдсэн. Тэгээд ч Бага хурлын гишүүдийн олонх нь түүнийх гэж эх сурвалж тайлбарлав. Одоогийн МАН-ын гишүүд дундаа хамгийн том албан тушаалтай буюу УИХ-ын дэд даргаар ажиллаж байгаа. Тэрээр өмнө МАН-ын дарга байсан. Бас Ерөнхий сайд хийж үзсэн. Дараа нь хоёр удаа Шадар сайдаар ажилласан гээд улс төрийн арвин туршлагатай. Гэхдээ хотын даргаар ажиллаж байхдаа олон шүүмжлэлтэй холбогддог. Тиймдээ ч сүүлийн таван сонгуульд МАН Улаанбаатарт ялагдаад байгаа нь нэгийг өгүүлнэ. Хэрэв тэрээр МАН-ын дарга болвол юун түрүүнд “Хотын бүлэглэл” нэртэй газрын наймаачдаасаа салахгүй бол энэ намын ясыг барьж мэднэ. Түүний нэрийг барьсан “Хотын бүлэглэл”-ийнхэн хотынхоны төдийгүй жирийн иргэдийн дургүйцлийг ихээхэн төрүүлдэг юм. Тиймээс МАН-ын дарга болвол “Хотын бүлэглэл”-ийнхнээсээ салж байж л намаа дараагийн ялалтад хүргэж чадна. Хэрэв тэгж чадахгүй бол МАН-тайгаа, “Хотын бүлэглэл”-тэйгээ даший шог болно доо.
МАН-ын даргад яригдаж байгаа дараагийн хүн бол У.Хүрэлсүх. Тэрээр ийм ч зорилгоор гадаадаас ирсэн байж болох юм. Уг нь МАН-ын үлбийсэн ийм үед У.Хүрэлсүх шиг хүмүүс хэрэгтэй л дээ. АН-ынхан ч гэсэн түүнийг болчих вий гэхээс болгоомжилж байх шиг. Түүнд М.Энхболдтой адилхан нэг зовлон бий. М.Энхболдын нэрийг “Хотын бүлэглэл”-ийнхэн баллаж өгдөг бол У.Хүрэлсүхийн чихийг залуучууд нь халууцуулдаг. Анхнаасаа нэг баг болсон хүмүүсээсээ салах хэцүү л байдаг биз. Гэхдээ цэргүүд нь дарга нарынхаа нэрийг хайрлахгүй байхад толгойг нь илбээд байж болохгүй. Одоогийн МАН-ын авлигачин гэж цоллуулж буй хүмүүсийн ихэнх нь энэ хоёрын удирдлагад ажилладаг эсвэл гаргаж ирсэн хүмүүс байгаа нь нэгийг хэлнэ. Сонирхолтой нь У.Хүрэлсүх МАН-ын энэ удаагийн даргад өрсөлдөхгүй. Харин дараагийн удаа бол өрсөлдөнө гэж хэлсэн сураг гарав. Хэрэв энэ үнэн бол тэр өрсөлдөөнөөс гарлаа гэсэн үг. Мэдээж түүний дэмжсэн хүн дарга болох шанс нээгдэнэ.
Н.Энхболд. Сүүлийн өдрүүдэд МАН-ын даргад гэнэт яригдаж эхэлсэн хүн бол УИХ дахь сөрөг хүчний удирдагч Н.Энхболд. Түүнийг С.Баяр ихээхэн дэмжиж байгаа гэсэн яриа түгэв. Өмнө нь ч түүний нэр яригдаж байсан. Бас Ерөнхийлөгчид ч түүний нэр гарсан. Өөрөөр хэлбэл тэрээр МАН-ын энэ үеийн лидерүүдийн нэг яах аргагүй мөн л дөө. Ноён нуруутай, төлөв түвшин тэрбээр нам дотроо дэмжлэг муутай гэж яригдаж байна. Хэрэв тийм бол У.Хүрэлсүх шиг дараагийн удаа гээд үлдэхээс өөр арга байхгүй.
С.Бямбацогт. Энэ удаа МАН-ын удирдлагад 1970-аад оны төлөөлөл болсон дөрвөн залуугийн нэр яригдаж эхэлсэн. Тэднийг намын гишүүд олон нийт нэрлээд байгаа. Түүний нэг нь С.Бямбацогт. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дэд дарга. Тиймээс нөгөө гурваасаа одоогийн байдлаар хамгийн өндөр эрэмбэтэй гэсэн үг. Асуудалд бие даасан байр сууринаас ханддаг. Эдийн засгийн хувьд ч бие даасан. МАН-ын Оюутны холбооны тэргүүнээр ажиллаж байсан. Бас НАМЗХ-ны тэргүүнээр сонгох гэж байхад нь У.Хүрэлсүх тэргүүтнүүд тэр албыг нь булаасан гэж яригддаг. Өөрөөр хэлбэл нөгөө гурваасаа илүү намын залуучуудын байгууллагыг удирдаж анхан шатнаас нь явсан давуу талуудтай.
Ж.Энхбаяр. УИХ-д хоёр дахь удаагаа сонгогдож байгаа. Эдийн Засгийн хувьд бие даасан. Үзэл бодлын хувьд ч хэн нэгнээс хараат бус. Гэхдээ У.Хүрэлсүхийн хүн гэгддэг. 1970 оны төлөөллөөс Д.Цогтбаатарын хамт түрүүлж сайдын суудалд сууж үзсэн. Тэгэхээр дэмжлэг сайтай гэсэн үг. Харин АН-ынхан түүнд багагүй алергитай. Р.Гончигдорж тэргүүтнүүд огцруулах гэж УИХ-аар хэлэлцүүлж байсан удаатай. Одоо ч АН-ын гишүүд түүнд таатай ханддаггүй.
Д.Цогтбаатар. МАН-ын орон тооны бус нарийн бичгийн дарга. 1970 оны төлөөлөлөөс түрүүлж сайдын суудалд суусан. БО-ны сайд байхдаа хамгийн түрүүнд Богд Ууланд газар олгохгүй байх шийдвэр гаргасан. Түүнээс өмнөх бүхий л сайдууд энэ газар луу чичрэн дайрч байсан. Харин тэрээр газар олгохыг хориглосон шийдвэр гаргаж хувийн эрх ашгаас илүү улсынхаа эрх ашгийг илүүд үздэгээ харуулсан. Өмнө МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад өрсөлдөөд Г.Занданшатарт ялагдсан юм. Боловсролтой, гадаад харилцаа сайтай гэж яригддаг.
Ж.Сүхбаатар. МАН-ын нарийн бичгийн дарга. Асуудалд шударга зарчимч байр суринаас ханддаг. Өмнө МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад өрсөлдөөд ялагдаж байсан. Гэвч нарийн бичгийн даргаар томилогдсон. МАН-ын одоогийн нарийн бичгийн дарга нараас нийгэмд хамгийн зөв харагддаг. Тиймээс л олон нийт МАН-ын даргад ярьж эхэлсэн.
Эдгээр хүмүүсийн аль нэг нь өнөөдөр МАН-ын 28 дахь даргаар томилогдож магадгүй болов. С.Бямбацогт, Ж.Энхбаяр, Д.Цогтбаатар, Ж.Сүхбаатар дөрвийг харьцангуй залуу хүмүүс гээд энэ удаа үлдээх тал бий. Тэдний аль нь ч өөрсдийн сайн дураараа МАН-ын дарга болно гэж зүтгэхгүй. Харин энэ дөрөв шинэчлэгдэж буй МАН-ын удирдлагад гарцаагүй багтаж мэднэ. Тэгж байж л МАН зөв харагдана. Учир нь эдгээр дөрвөн залууг МАН-ын гишүүдээс нь гадна ард түмэн нэрлээд байгаа юм.
Энэ намын дүрмээр бол даргаа Их хурлаасаа сонгох ёстой байдаг гэж эх сурвалж мэдээлэв. Гэвч Сү.Батболдыг МАН-ын Бага хурлаар сонгож дараа нь Их хурлаараа батламжилсан. Ө.Энхтүвшинг ч Бага хурлаараа сонгосон. Харин 28 дахь даргаа мөн л Бага хурлаараа сонгох бололтой. Гэвч Бага хурлын гишүүдийн ихэнх нь намын даргаа их хурлаараа сонгоно гэж асуудлыг хойшлуулж магадгүй юм. Гэхдээ санал хураалтаар энэ асуудлыг шийдвэрлэнэ.
Одоогийн байдлаар МАН-ын 28 дахь даргад олон хүний нэр яригдаж байгаа. УИХ-ын дэд дарга М.Энхболд, УИХ дахь бүлгийн дарга Н.Энхболд, УИХ-ын гишүүн асан У.Хүрэлсүх, УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт, Ж.Энхбаяр, МАН-ын орон тооны нарийн бичгийн дарга Ж.Сүхбаатар, орон тооны бус нарийн бичгийн дарга Д.Цогтбаатар нарын нэрс хамгийн эхэнд бий.
МАН-ын дарга болох хамгийн их магадлалтай хүн бол М.Энхболд. Тэрээр энэ албан тушаалд очих гэж эртнээс бэлдсэн. Тэгээд ч Бага хурлын гишүүдийн олонх нь түүнийх гэж эх сурвалж тайлбарлав. Одоогийн МАН-ын гишүүд дундаа хамгийн том албан тушаалтай буюу УИХ-ын дэд даргаар ажиллаж байгаа. Тэрээр өмнө МАН-ын дарга байсан. Бас Ерөнхий сайд хийж үзсэн. Дараа нь хоёр удаа Шадар сайдаар ажилласан гээд улс төрийн арвин туршлагатай. Гэхдээ хотын даргаар ажиллаж байхдаа олон шүүмжлэлтэй холбогддог. Тиймдээ ч сүүлийн таван сонгуульд МАН Улаанбаатарт ялагдаад байгаа нь нэгийг өгүүлнэ. Хэрэв тэрээр МАН-ын дарга болвол юун түрүүнд “Хотын бүлэглэл” нэртэй газрын наймаачдаасаа салахгүй бол энэ намын ясыг барьж мэднэ. Түүний нэрийг барьсан “Хотын бүлэглэл”-ийнхэн хотынхоны төдийгүй жирийн иргэдийн дургүйцлийг ихээхэн төрүүлдэг юм. Тиймээс МАН-ын дарга болвол “Хотын бүлэглэл”-ийнхнээсээ салж байж л намаа дараагийн ялалтад хүргэж чадна. Хэрэв тэгж чадахгүй бол МАН-тайгаа, “Хотын бүлэглэл”-тэйгээ даший шог болно доо. 
МАН-ын даргад яригдаж байгаа дараагийн хүн бол У.Хүрэлсүх. Тэрээр ийм ч зорилгоор гадаадаас ирсэн байж болох юм. Уг нь МАН-ын үлбийсэн ийм үед У.Хүрэлсүх шиг хүмүүс хэрэгтэй л дээ. АН-ынхан ч гэсэн түүнийг болчих вий гэхээс болгоомжилж байх шиг. Түүнд М.Энхболдтой адилхан нэг зовлон бий. М.Энхболдын нэрийг “Хотын бүлэглэл”-ийнхэн баллаж өгдөг бол У.Хүрэлсүхийн чихийг залуучууд нь халууцуулдаг. Анхнаасаа нэг баг болсон хүмүүсээсээ салах хэцүү л байдаг биз. Гэхдээ цэргүүд нь дарга нарынхаа нэрийг хайрлахгүй байхад толгойг нь илбээд байж болохгүй. Одоогийн МАН-ын авлигачин гэж цоллуулж буй хүмүүсийн ихэнх нь энэ хоёрын удирдлагад ажилладаг эсвэл гаргаж ирсэн хүмүүс байгаа нь нэгийг хэлнэ. Сонирхолтой нь У.Хүрэлсүх МАН-ын энэ удаагийн даргад өрсөлдөхгүй. Харин дараагийн удаа бол өрсөлдөнө гэж хэлсэн сураг гарав. Хэрэв энэ үнэн бол тэр өрсөлдөөнөөс гарлаа гэсэн үг. Мэдээж түүний дэмжсэн хүн дарга болох шанс нээгдэнэ. 
Н.Энхболд. Сүүлийн өдрүүдэд МАН-ын даргад гэнэт яригдаж эхэлсэн хүн бол УИХ дахь сөрөг хүчний удирдагч Н.Энхболд. Түүнийг С.Баяр ихээхэн дэмжиж байгаа гэсэн яриа түгэв. Өмнө нь ч түүний нэр яригдаж байсан. Бас Ерөнхийлөгчид ч түүний нэр гарсан. Өөрөөр хэлбэл тэрээр МАН-ын энэ үеийн лидерүүдийн нэг яах аргагүй мөн л дөө. Ноён нуруутай, төлөв түвшин тэрбээр нам дотроо дэмжлэг муутай гэж яригдаж байна. Хэрэв тийм бол У.Хүрэлсүх шиг дараагийн удаа гээд үлдэхээс өөр арга байхгүй.
С.Бямбацогт. Энэ удаа МАН-ын удирдлагад 1970-аад оны төлөөлөл болсон дөрвөн залуугийн нэр яригдаж эхэлсэн. Тэднийг намын гишүүд олон нийт нэрлээд байгаа. Түүний нэг нь С.Бямбацогт. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дэд дарга. Тиймээс нөгөө гурваасаа одоогийн байдлаар хамгийн өндөр эрэмбэтэй гэсэн үг. Асуудалд бие даасан байр сууринаас ханддаг. Эдийн засгийн хувьд ч бие даасан. МАН-ын Оюутны холбооны тэргүүнээр ажиллаж байсан. Бас НАМЗХ-ны тэргүүнээр сонгох гэж байхад нь У.Хүрэлсүх тэргүүтнүүд тэр албыг нь булаасан гэж яригддаг. Өөрөөр хэлбэл нөгөө гурваасаа илүү намын залуучуудын байгууллагыг удирдаж анхан шатнаас нь явсан давуу талуудтай. 
Ж.Энхбаяр. УИХ-д хоёр дахь удаагаа сонгогдож байгаа. Эдийн Засгийн хувьд бие даасан. Үзэл бодлын хувьд ч хэн нэгнээс хараат бус. Гэхдээ У.Хүрэлсүхийн хүн гэгддэг. 1970 оны төлөөллөөс Д.Цогтбаатарын хамт түрүүлж сайдын суудалд сууж үзсэн. Тэгэхээр дэмжлэг сайтай гэсэн үг. Харин АН-ынхан түүнд багагүй алергитай. Р.Гончигдорж тэргүүтнүүд огцруулах гэж УИХ-аар хэлэлцүүлж байсан удаатай. Одоо ч АН-ын гишүүд түүнд таатай ханддаггүй.
Д.Цогтбаатар. МАН-ын орон тооны бус нарийн бичгийн дарга. 1970 оны төлөөлөлөөс түрүүлж сайдын суудалд суусан. БО-ны сайд байхдаа хамгийн түрүүнд Богд Ууланд газар олгохгүй байх шийдвэр гаргасан. Түүнээс өмнөх бүхий л сайдууд энэ газар луу чичрэн дайрч байсан. Харин тэрээр газар олгохыг хориглосон шийдвэр гаргаж хувийн эрх ашгаас илүү улсынхаа эрх ашгийг илүүд үздэгээ харуулсан. Өмнө МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад өрсөлдөөд Г.Занданшатарт ялагдсан юм. Боловсролтой, гадаад харилцаа сайтай гэж яригддаг.
Ж.Сүхбаатар. МАН-ын нарийн бичгийн дарга. Асуудалд шударга зарчимч байр суринаас ханддаг. Өмнө МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад өрсөлдөөд ялагдаж байсан. Гэвч нарийн бичгийн даргаар томилогдсон. МАН-ын одоогийн нарийн бичгийн дарга нараас нийгэмд хамгийн зөв харагддаг. Тиймээс л олон нийт МАН-ын даргад ярьж эхэлсэн. Эдгээр хүмүүсийн аль нэг нь өнөөдөр МАН-ын 28 дахь даргаар томилогдож магадгүй болов. С.Бямбацогт, Ж.Энхбаяр, Д.Цогтбаатар, Ж.Сүхбаатар дөрвийг харьцангуй залуу хүмүүс гээд энэ удаа үлдээх тал бий. Тэдний аль нь ч өөрсдийн сайн дураараа МАН-ын дарга болно гэж зүтгэхгүй. Харин энэ дөрөв шинэчлэгдэж буй МАН-ын удирдлагад гарцаагүй багтаж мэднэ. Тэгж байж л МАН зөв харагдана. Учир нь эдгээр дөрвөн залууг МАН-ын гишүүдээс нь гадна ард түмэн нэрлээд байгаа юм.
Сэтгэгдэл (8)