Өчигдөр удтал яригдсан МАН-ын Бага хуралдаа Ө.Энхүвшин супер нэртэй нэгэн илтгэлийг тавилаа. Юуны өмнө тэрээр сүүлийн хоёр сонгуулийн алдаа оноог дүгнэхдээ бурууг өөрөөсөө хайсангүй. Харин намын гишүүд, сөрөг хүчин гэсэн хоёр зүйлээс л хайжээ. Ингээд МАН-ын дарга Ө.Энхүвшингийн илтгэлийн сонирхолтой дүгнэлт, онцлох санаануудыг хүргэж байна.

АН давуу талаа ашиглан МАН руу бүхий л талаар довтолж, түүхийн тавцангаас арчих ажиллагааг шатлан өргөжүүлж байна

Улс төрийн илтгэл учраас улс төрийн сонирхолтой дүгнэлтүүдийг хийжээ. Тухайлбал тэрээр ирэх жилүүдийг МАН-ын хувьд “хамгийн хүнд үе” нь болж түүхэнд бичигдэнэ хэмээн зөгнөжээ. Мөн эрх баригч АН давуу талаа ашиглан МАН руу бүхий л талаар зай завсаргүй довтолж түүхийн тавцангаас арчих ажиллагааг шатлан өргөжүүлж байгааг гишүүддээ сонордуулав. Гэхдээ АН ийм уйваагүй ажиллагааг зөвхөн өнгөрсөн сонгуульд ялаад явуулж байгаа биш. Бүр 1996 онд олонхи болохдоо МАН-ыг шахан зайлуулах ажлуудыг хийж байсныг баримт дурдан сануулжээ. Тухайлбал 1996 онд АН Засгийн эрх авахдаа МАН-ынхныг хомроглон халах, удирдлагуудыг нь тагнаж чагнахаас эхлээд Лениний музей, намын архив бусад өмч хөрөнгийг хураан авах зэрэг одоогийнхтой төстэй оролдлогуудыг хийж байсныг онцгойлон өгүүлжээ. Гэхдээ одоо 1996 оноосоо илүү хонзогнуур, илүү хүчирхэг, илүү давшилттайгаар МАН-ыг нураах цогц бодлоготой ажиллаж байгааг удирдлагын хувьд нийтэд зарлав.

Ө.Энхтүвшингийн энэ дүгнэлт үнэн л дээ. Эрх баригчид МАН-ыг чадаж л байвал хамаагүй гэсэн өс хонзонгийн байдлаар үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэх болсон. Тэд хүчтэй сөрөг хүчинтэй байхыг хүсэхгүй байгаа. Харин хүчтэй сөрөг хүчнээ шоронд хорьчихоод ганцаараа туйлах гэсэн стратегитай ажиллаж эхэлсэн. Нэгд МАН тийм ч амархан бууж өгөхгүй. Хоёрт үр дагавар нь харин хэзээ нэгэн цагт өөрсдөд нь халтай гарч мэдэх юм.

АН сүүлийн нэг жилийн хугацаанд ард түмнээс МАН-д өгсөн тойргуудыг булаан авах, сонгогдсон УИХ-ын гишүүдээс нь эхлээд аймаг сумын төлөөлөгчдийг нь хүртэл урвуулах ажлыг өргөн хүрээнд өрнүүлж байгаа. Үгэнд орохгүйг нь хорих цагдах байдлаар номхруулж, МАН-ын авлигачид гэсэн нэр хаяг зүүх ажиллагааг өргөжүүлэх болсныг Ө.Энхтүвшин сануулахаа мартсангүй. Мөн МАН-ын түүхийг бүдгэрүүлэх, баллуурдах ажиллагааг “вандалист” хэмээн дүгнэв. “Найман оны намрын хүйтэн борооноор хаана буухаа мэдэхгүй нүүж, гундаж явахад нь “монголын үрс ялгаа юу байхав” хэмээн урин залж гэрийнхээ талыг зайчлан өгч дөрөв шахам жил хамт аж төрсний хариу нь ингэж тусч байна. Өөрийн нөхдөөсөө илүү өрсөлдөгчөө өөд нь татаж явсны үр дагавар, гашуун сургамжийг манай нам цааш цаашдаа мартаж үл болно” хэмээх сургаалийг гишүүддээ айлдав. Магадгүй АН-ын түрэмгий үйлдэл нь эргээд энэ хоёр намыг хэзээ ч эвлэрч эвсэж ажиллахгүй байх гүн ангалыг татах шиг боллоо. Сөрөг хүчний удирдагч ийм дүгнэлт хийнэ гэдэг бол үнэхээр том асуудлын дохио л доо. Өнгөц харвал хүүхдийн гомдол шиг боловч өнгийж үзвэл олон жилийн өс хонзонгийн цэцэг тарьж байгаа нь харагдахаар байна.


АН бас хүч түрж МАН-ын бүлгийг нэг хэсэг хугацаанд байгуулаагүй. Мэдээж энэ хугацаанд хяналтгүй дураараа шийдвэрүүдийг гаргаж байсан. Бас сүүлийн хоёр сонгуулийн хуулийг өөрсддөө ашигтайгаар батлуулсан. Үүний зэрэгцээ төрийн албан хаагчдыг сонгуулийн ажилд өргөнөөр дайчилсан байна. Тухайлбал  арми, хилийн цэргийн бие бүрэлдэхүүний саналыг авахдаа дээрээс өгсөн тушаал удирдамжийн дагуу дарга нарынх нь хатуу хяналтын дор зохион байгуулсныг МАН-ын дарга онцлов.

Харин сонгуультай холбоотой гомдлуудыг 100 гаруй удаа гаргахад огт авч хэлэлцэхгүй байсныг дурдав. Тэр ч бүү хэл аливаа гомдол, санал гаргахаа зогсоохыг сануулж, сүрдүүлж байжээ. Үүний зэрэгцээ эрх баригчид өнгөрсөн сонгуулиар “МАН-д хандив өгч болзошгүй хүмүүсийг хатуу хяналтад авч, араас нь тасралтгүй мөрдөн шиншилж, харин өөрсдөө эрх мэдлээ урвуулан ашиглаж санхүүгийн илт давуу байдлыг бүрдүүлж, мөнгөний хүчин зүйлийн ид шидийг үзүүлэв” гэж Ө.Энхтүвшин дүгнэв. Хэрэв үнэн бол энэ улсад АН-ын үед социализм эргэлт буцалтгүй ирж байна. Тэр үед л хүнийг хэнтэй уулзах нь вэ? Юу ярив, дарга нарыг муулав уу гээд үй түмэн мэдээлэгчтэй байсан. Тийм аргын эсрэг байсан АН тийм аргыг сонгож байна гэдэг том эмгэнэл л дээ.

Ө.Энхтүвшин даргын илтгэлд дурдагдсан өөр нэгэн тоо баримт ихээхэн анхаарал татав. 2012 оны УИХ-ын сонгуулиар 252115 хүний буюу 22,31 хувийн санал авч байсан МАХН орон нутгийн сонгуулиар 10 гаруй хувь, ерөнхийлөгчийн сонгуулиар 6,5 хувийн санал авч буурчээ. МАН-ын даргын тайлбараар бол МАХН-аас нүүр буруулсан сонгогчдын 15 орчим хувийн тодорхой хэсэг нь МАН-д эргэж очсон нь социологийн судалгаагаар нотлогджээ. Цаашид ч гэсэн төөрөлдсөн гишүүдээ МАХН-аас авах тухай байр сууриа илэрхийлжээ. Өөрөөр хэлбэл Н.Энхбаяртай үзсээр байх болноо гэсэн санаа л даа. Мэдээж тэр ч гэсэн мөчөөгөө өгөхгүй. Ингээд сөрөг хүчин болох МАН хоёр том дайсантайгаа цаашид авалцах бололтой.  


Ө.Энхтүвшингийн тайлбараар бол МАН сонгуульд дараалан ялагдахад нилээд олон хүчин зүйл нөлөөлжээ. Юуны өмнө идэвхтэн сонгуультнууд нь сайн ажиллаагүй байна. Угаасаа МАН-ын анхан шатныхан мөнгө л ярьдаг. Мөнгө өгөхгүй бол ажиллахаа больсон улс. Өөрсдөө тэгж сургасан улс одоо яая гэхэв. Мэдээж МАН-ын Удирдах зөвлөлийн болоод Бага хурлын олон гишүүд ялагдалд буруутай. Тухайлбал ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө Улаанбаатарт байгаа 127 Бага хурлын гишүүдээ цуглуулах гэхэд ердөө 23 нь иржээ. Энэ бол МАН-ын Бага хурлын гишүүд хэн болохыг ямар идэвхгүй болохыг илтгэнэ. Бас Ө.Энхтүвшингийн үгийг юман чинээ тоож бодохгүй байгаагийн илрэл.

МАН-ын дарга Ө.Энхтүвшингийн нэг санаа зовж байгаа зүйл бол залуучуудынх нь идэвхи санаачилга аж. НАМЗХ түүхэндээ байгаагүй ийм сул дорой арчаагүй байгаад олон гишүүд саналаа илэрхийлэх болсон. Намын дарга Ө.Энхтүвшин ч хэлж.

У.Хүрэлсүхийн үед залуучуудын холбоо, С.Бямбацогтын үед энэ намын Оюутны холбоо идэвхитэй хүчирхэг байсан. Харин одоо ийм холбоо байдаг эсэхийг Монголын залуучуудын олонхи мэдэхгүй. Мэдсэн нэг нь бараг болгоомжилдог байх. Баахан баян айлын хүүхдүүд л удирддаг. Тэр хүрээнийхэндээ үйлчилсэн байгууллага болсон. Тиймээс МАН түүхэнд байгаагүй сул дорой НАМЗХ-гоо бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь өөрчилж байж л сэргэж мэдэх юм. Энэ тухай Ө.Энхтүвшин “хүн амын олонх болсон залуучууд руу онцгой анхаарахгүй бол бидний суурь болсон ахмадууд маань байгалийн хуулиар энгэрээ даган одсоор өдрөөс өдөрт цөөрч байна. Бид энэ хандлагыг эртнээс харж дэргэдээ залуучуудын болон оюутны байгууллагыг байгуулсан билээ. Манай эдгээр байгууллага хэзээ энэ гол ажил руугаа орох вэ?, хэдийд НАМЗХ, НАМОХ монголын залуучуудын олонхийг дагуулж чадлаа гэдгийг сонсгож нотлон харуулж намынхаа магнайг тэнийлгэх вэ? Дээрх хоёр байгууллага үндсэн энэ асуудал руугаа хүчээ нэгтгэн, ханцуй шамлан орохыг хүсч байна. Энэ талаар ойрын үед өөр өөрсдийн хурлаар нухацтай ярилцах байх гэж найдаж байна” хэмээн хэлсэн юм. Үндсэндээ НАМЗХ, НАМОХ-ны одоогийн удирдлагуудыг сул учир бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ энэ намын сайн сайхны төлөө ажлаа өгөхийг соёлтойгоор сануулсан хэрэг л дээ.


Ажлаа өгч байгаа Ө.Энхтүвшинд олон зовлон байжээ. Түүнийг үлбэгэр сул дорой, өөрийн гэсэн баггүй, нам доторх авлигачидтайгаа тэмцэж чадахгүй байгаа талаар олон шүүмжлэл өрнөсөн. Энэ бүхнийг бодон, бодон хариу өгчээ. Тухайлбал “Намын даргаар сонгогдсоноос хойш зарим нөхөд надад хэсэг хүнийг, ялангуяа олигархиуд, авлигачдыг чавчаад өгөөч, ер нь туг тахих хэрэгтэй болсон, нийгэм хүсээд байна гэж зөвлөдөг юм. Би хариуд нь өнөөдөр бид бүгдээрээ буланд шахуулчихсан байж хэнээрээ туг тахих билээ дээ. Олигархи, авлигач гэдгийг би биш, шүүх тогтооно гэж хэлдэг байсан нь үнэн. Нөгөө хадмын сэтгэлийг бодсоор хөл хүндтэй болчихлоо гэдэг шиг эв нэгдлийг бодсоор ингэж хэлж байсан хэрэг” хэмээн тайлжээ. Мөн зөөлөн нь хатуугаа дийлнэ гэсэн зарчмаар ажилласан. “Үүнээсээ болж би өөрийн командгүй, сул дорой, үлбэгэр энэ тэрээгээрээ цоллуулж яваа хүн. Энэ бол яахав, бага хэрэг” хэмээн гомдолложээ. Ажлаа өгч байгаа ч сөрөг хүчний удирдагч тэрээр “бид алдаанаас сургамж авч сайн ажиллаж чадвал 2016, 2017 онд манай гудамжинд галын наадам болж л таарна” хэмээн гишүүдээ тайтгаруулжээ. Энэ мэтээр ялагдал хүлээсэн намын даргын онлох санаануудыг тайлж болохоор байна.