Доллар, иенийн ханш буулаа. 1700 даваад байсан долларын ханш өнөөдөр
1617 төгрөг байгаа бол “Найман шарга” зах дээр үүнээс доогуур үнээр
арилжаалж байна. Гэсэн ч валютын ханш дагаж өссөн өргөн хэрэглээний
барааны үнэ дэлгүүрийн лангуун дээр тэр өссөн үнээрээ үлдлээ.
Доллар, иенийн ханш буулаа. 1700 даваад байсан долларын ханш өнөөдөр 1617 төгрөг байгаа бол “Найман шарга” зах дээр үүнээс доогуур үнээр арилжаалж байна. Гэсэн ч валютын ханш дагаж өссөн өргөн хэрэглээний барааны үнэ дэлгүүрийн лангуун дээр тэр өссөн үнээрээ үлдлээ. Цагаан будаа, ариун цэврийн цааснаа эхлүүлээд бүх л юмны үнэ өссөн байна. Ингэж доллар хаданд гарсныг эдийн засагчид янз бүрээр тайлбарлаж байгаа бол эрх баригчид “зохиомлоор өсгөсөн” гэдэгтэй санал нэгдээд байна. Тиймээс ч УИХ-ын дарга З.Энхболд долларыг зохиомлоор өсгөсөн байвал тухайн байгууллагад хатуу арга хэмжээ авахыг анхааруулаад валютын наймаа эрхэлдэг банк бус санхүүгийн байгууллагууд, ченжүүдийг нэгдсэн журамтай, арилжааны банк шиг журмаар ажилладаг болгох үүрэг өгсөн юм. Өөрөөр хэлбэл “Найман шарга” шиг гар дээр мөнгө эргэлддэг, “найраан дундаа” газруудыг цэгцлэхийг шаардаад байгаа. Тиймээс Санхүүгийн зохицуулах хорооноос ажлын хэсэг гарч, валютын ханшийг зохиомлоор хөөрөгдсөн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад шалгалт хийж эхэлсэн. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг ч валютын ханш унахыг далимдуулж мөнгө хүүлсэн эдгээр байгууллага, хувь хүмүүсийг удахгүй зарлана гэдгээ мэдэгдлээ. Ингэж юмны үнэ, долларын ханш хөөрөгдсөн газруудын лицензийг хураах хүртэлх арга хэмжээ авах юм.
Манай валютын ченжүүд нэгдүгээрт ханшаа самбарт бичиж тавьдаггүй. Монголбанкнаас зарласан ханшаар биш, өөрсдийн үгсэн ярьсан үнээр иргэдэд валют зарж байгаа нь зохиомлоор “хөөс” үүсгэх боломж олгодог. Мөн банкууд шиг кассын машингүй. Ченжүүдийн гараар өдөрт хэдэн төгрөг орж, гарч байгааг ч мэдэх аргагүй. Үүнээс гадна машин тосож гүйдэг тодорхой ажлын байргүй гэх зэрэг олон зөрчилтэй. Дээр нь тэр машин тосч гүйдэг ченжүүд улсад орлого олсон гэж татвар төлдөггүй. Тийм атлаа валютын ханш бага зэрэг өссөнийг далимдуулан мөнгө хүүлж байгаа нь ёс зүйн хувьд ч, хууль эрх зүйн талаас ч байж боломгүй үйлдэл. Тиймээс ханш хөөрөгдсөн гэх банк бус байгууллагуудыг илрүүлж, лицензийг нь цуцалсны дараа Засгийн газраа "Найман шарга" зэрэг валютын захуудад дахин ийм валютын зохиомол хөөрөгдөл үүсгэхгүй байхаар шинэчлэл хийхээр зэхэж байна.
Доллар, иенийн ханш буулаа. 1700 даваад байсан долларын ханш өнөөдөр 1617 төгрөг байгаа бол “Найман шарга” зах дээр үүнээс доогуур үнээр арилжаалж байна. Гэсэн ч валютын ханш дагаж өссөн өргөн хэрэглээний барааны үнэ дэлгүүрийн лангуун дээр тэр өссөн үнээрээ үлдлээ. Цагаан будаа, ариун цэврийн цааснаа эхлүүлээд бүх л юмны үнэ өссөн байна. Ингэж доллар хаданд гарсныг эдийн засагчид янз бүрээр тайлбарлаж байгаа бол эрх баригчид “зохиомлоор өсгөсөн” гэдэгтэй санал нэгдээд байна. Тиймээс ч УИХ-ын дарга З.Энхболд долларыг зохиомлоор өсгөсөн байвал тухайн байгууллагад хатуу арга хэмжээ авахыг анхааруулаад валютын наймаа эрхэлдэг банк бус санхүүгийн байгууллагууд, ченжүүдийг нэгдсэн журамтай, арилжааны банк шиг журмаар ажилладаг болгох үүрэг өгсөн юм. Өөрөөр хэлбэл “Найман шарга” шиг гар дээр мөнгө эргэлддэг, “найраан дундаа” газруудыг цэгцлэхийг шаардаад байгаа. Тиймээс Санхүүгийн зохицуулах хорооноос ажлын хэсэг гарч, валютын ханшийг зохиомлоор хөөрөгдсөн банк бус санхүүгийн байгууллагуудад шалгалт хийж эхэлсэн. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг ч валютын ханш унахыг далимдуулж мөнгө хүүлсэн эдгээр байгууллага, хувь хүмүүсийг удахгүй зарлана гэдгээ мэдэгдлээ. Ингэж юмны үнэ, долларын ханш хөөрөгдсөн газруудын лицензийг хураах хүртэлх арга хэмжээ авах юм. 
Манай валютын ченжүүд нэгдүгээрт ханшаа самбарт бичиж тавьдаггүй. Монголбанкнаас зарласан ханшаар биш, өөрсдийн үгсэн ярьсан үнээр иргэдэд валют зарж байгаа нь зохиомлоор “хөөс” үүсгэх боломж олгодог. Мөн банкууд шиг кассын машингүй. Ченжүүдийн гараар өдөрт хэдэн төгрөг орж, гарч байгааг ч мэдэх аргагүй. Үүнээс гадна машин тосож гүйдэг тодорхой ажлын байргүй гэх зэрэг олон зөрчилтэй. Дээр нь тэр машин тосч гүйдэг ченжүүд улсад орлого олсон гэж татвар төлдөггүй. Тийм атлаа валютын ханш бага зэрэг өссөнийг далимдуулан мөнгө хүүлж байгаа нь ёс зүйн хувьд ч, хууль эрх зүйн талаас ч байж боломгүй үйлдэл. Тиймээс ханш хөөрөгдсөн гэх банк бус байгууллагуудыг илрүүлж, лицензийг нь цуцалсны дараа Засгийн газраа "Найман шарга" зэрэг валютын захуудад дахин ийм валютын зохиомол хөөрөгдөл үүсгэхгүй байхаар шинэчлэл хийхээр зэхэж байна. 
Сэтгэгдэл (30)