Юу болоод өнгөрөв өө гэдэг шиг ирэх оны улсын төсөв өнгөрсөн долоо хоногт дуулиан, шуугиан багатай батлагдлаа. Өнгөрсөн жилийн төсвийг “авлигажсан төсөв” байсан гэж Ерөнхий сайд нэрлэсэн бол 2014 оны төсвийг алаг үзсэн төсөв, яарсан төсөв, танасан төсөв, царцаасан төсөв, мөрөөдлийн төсөв, дампуу төсөв, авлигыг түр зарцаасан төсөв гэх зэргээр олон янзаар тодотгож байна. Яагаад вэ?

     Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг Шинэчлэлийн Засгийн газрын хамгийн анхны төсвийг “авлигажсан төсөв” байсан гэж хэлээд шуугиан дэгдээсэн. Харин энэ удаа илүү зардлыг хэмнэсэн, авлигыг царцаасан төсөв боллоо хэмээн ам бардан хэлж байх шиг. Үнэхээр авлигыг царцааж чадсан уу гэдгийг ирэх жил бидэнд ил тод харуулна. Ерөнхий сайдын хэлснээр энэ удаа хамгийн их авлигын үүр уурхай болсон төсвийн байгууллагын барилга, байшингийн төсвийг царцаалаа. Өнгөрсөн жил 144 обьектийг барьж дуусгаагүй хэрнээ, төсөв нь хэд дахин нэмэгдэн орж ирж байгаа нь авлигын нэг хэсэг гэж тодорхойлжээ.


   Гэтэл тэр мөнгө хэмнэж царцаасан 144 барилгын 80 хувь нь сургууль, цэцэрлэгийн барилга байгаа нь шүүмжлэл дагуулж эхэллээ. Есдүгээр сард “алтан гахай” жилийн хүүхдүүд сургуульдаа багтахгүй, цэцэрлэгийн гадаа эцэг эхчүүд дөрөв хоног дугаарлаж хоносныг УИХ-ын гишүүд  хоолтойгоо холиод идчихсэн бололтой. УИХ-ын гишүүн Л.Эрдэнэчимэг “Царцаасан обьектийн 80 хувь нь сургууль, цэцэрлэг байгаа нь харамсалтай” гээд эдгээр барилгад бүгдэд нь шалгалт оруулна гэж хойшлуулахгүйгээр зах зээлийн үнээр тооцоод төсвөө зөв хэлснийг нь үргэлжлүүлэх ёстой гэсэн юм. Тэгэхгүй төсвөө нэмж оруулж ирсэн бүгдийг царцаасан нь учир дутагдалтай юм. Үнэхээр төсөвтөө багтаагүй, мөнгөө нэмэхээс аргагүй болсон сургууль, цэцэрлэгүүд цөөнгүй бий гэдгийг тэрбээр дурдсан.

   Дээр дурдсан царцаасан барилгуудын ихэнхи нь МАН-ын гишүүдийн хариуцсан тойрогт байгаа нь багагүй маргаан дагуулсан. Гэхдээ энэ бага хэрэг. Манай УИХ-д суудалтай сайд нар өөрийн тойрогтоо их хэмжээний мөнгө батлуулж чадсан нь “алаг үзсэн төсөв” гэж хэлэхэд хүргээд байна.
   Өмнөговь, Баянхонгор аймгууд тус бүр 200 хүртэлх тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг  ирэх оны төсөвт суулгуулсан бол Говьсүмбэрт үүнээс 100 дахин бага буу хоёр тэрбум төгрөг тавигдсан. Мөн Төсвийн байнгын хорооны дарга УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн гишүүний сонгогдсон Хөвсгөл аймагт 76 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт төсөвлөгдсөн бол Баян-Өлгий аймагт ердөө 23 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт бичигджээ.


   Тэгвэл энэ удаагийн Засгийн газрын хамгийн “мөрөөдөгч”, “өөдрөг” сайдаар Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаяр тодорлоо. Арай гэж 1700-гаас буулгасан долларын ханш 1750 төгрөгт хүрчихээд байхад ирэх жил долларыг 1384 төгрөгөөр тооцсон нь эдийн засагчдын нүдийг бүлтийлгэж байна. 2013 оны төсвийг батлахад ДНБ 18,5 хувиар өснө гэж тусгасан бол энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар эдийн засаг ердөө 11,3 хувиар тэлжээ. Гэтэл үүнээсээ ичихгүй “Ирэх жил ДНБ 4,8 хувиар нэмэгдэнэ, 20,5 их наяд төгрөгт хүрнэ” гэж хэтэрхий өөдрөгөөр зарлачихлаа. Ингэж мөрөөдлийн тоогоо тавьж ам мэдэн зоригтой дуугарч байгаа нь УИХ-ын гишүүд ирэх дөрөвдүгээр сард дахин тодотгол хийхтэй холбоотой. Магадгүй энэ бүх тоо төсвийн тодотголоор өөрчлөгдөх биз. Бусад улс орнууд хэрэгжүүлэхийн тулд төсөв баталдаг бол манайхан тодотгохын тулд ийнхүү төсөв баталлаа.


    АНУ-ын Конгресс 2014 оны төсвийг хугацаандаа багтааж баталж чадаагүй, тохиролцоонд хүрээгүй учир Засгийн газрын үйл ажиллагаа нь 10 гаруй хоног саатсан. Үүнээс болж их хэмжээний алдагдалд орсон билээ. Харин манай УИХ-ын гишүүн гурав дахь хөршийнхөө энэ “факт”-ыг давтахгүйн тулд хэрэндээ хичээлээ. Төсөв батлах сүүлийн өдөр чуулганд эсэргүүцэн маргах хүн гараагүй бөгөөд бушуухан батлаад дуусгахын түүс болж байсан гэхэд хатуудахгүй. Нөгөө төрийн албан хаагчдын тоог 3000-аар нэмэхгүй гэж тэмцэж байсан Ерөнхий сайд ба МАН-ын гишүүд чимээгүйхэн кнопоо дараад явууллаа. Маргалдсаар хугацаандаа багтахгүй бол парламент тарах хуультай тул хэн хэн нь амаа үдсэн нь гарцаагүй. Залхсан байртай кноп дарсан гишүүд тэр оройдоо их ажил амжуулсан улс шиг нэгнийгээ партинд урьцгаасан. Бушуу туулай борвиндоо баастай гэж тэдний дутуу хийсэн ажил “төсвийн тодотгол” нэртэйгээр хүлээж л байна...