УИХ-ын ээлжит чуулганаар яаран оруулж ирэн, нууцаар хэлэлцэж буй Алтны ил, тод байдлын тухай хуулийн талаар УИХ-ын гишүүд болон тус салбарынхан юу гэж ярьсаныг хүргэе.
УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар: Алтны татварыг 2.5 буюу 75 хувиар бууруулах санал орж ирсэн. Энэ бол Монгол улсын Үндсэн хуульд заасан байгалийн баялаг, ард түмний өмч мэдэлд байна гэдэг хуулийн дагуу авч буй ганц татвар. 2006 оны хууль гарснаас хойш роялтийг 5 хувь болгоод гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар авдаг болчихсон. Монгол улс алтны салбараа ил, тод болгох алтны хар зах дээр хууль бус явагдаж байгаа наймааг зогсоох асуудал зайлшгүй байгаа. Харин тэр нь заавал татвараар хөнгөлөгдөж, зогсох шаардлага байна уу, үгүй юу. Ялангуяа үндэсний компаниуд дээр МАН-ын бүлгээс “Өсөн нэмэх роялти татвараа бууруулахаа болих хэрэгтэй 5 хувийн суурь татвар байж байг” шаардлагыг тавьж байгаа.
“Алтан Дорнод” компанийн захирал Т.Ганболд: Алтны татварын хэмжээг багасгасанаар далд эдийн засгийг ил болгох асуудал юм. Төр үүнээс 7.5 хувийн орлого алдаад байгаа юм шиг улс төржиж байна. Амьдрал дээр 10 кг алт олборлоход 7.5 хувийн татвараа бүрэн авсан дээр эсвэл 50-100 кг алт Монгол банкинд тушаагдаж үүнээс 2.5 хувийн татвар авах ашигтай гэдэг сонголт байна. Уг нь манай улсын Төв банкны алтны нөөц нэмэгдэх нь эдийн засагт төгрөгийн баталгаа өгөх учиртай. Олборлосон алтаа бүрэн худалдаж авснаар улсын сан хөмрөгт 92.5 хувийн ашиг олно. Өөрөөр хэлбэл улс бага татвар аваад байгаа юм шиг боловч цаанаа улсын эдийн засаг, төгрөг тогтвортой байх үндэс юм. Эх орон, байгаль орчиндоо хайртай юм бол урт нэртэй хуулийг дагаж мөрдөх журам, алтны худалдаан ил, тод байдлыг бүрдүүлэх хуулийг дэмжих ёстой гэж бодож байна.
УИХ-ын гишүүн Ч.Хүрэлбаатар: УИХ дахь МАН-ын бүлэг алтны худалдааг ил, тод байлгах нөхцлийг нь бүрдүүлэх хариуцлагыг нь өндөржүүлэх асуудлыг дэмжиж байгаа. Энэ хуулиар УИХ, Засгийн газар ямар үүрэг хүлээх, Монгол банк ямар үүрэг хариуцлага хүлээх вэ гэдгийг нарийн тодорхойлж өгсөн болохоор дэмжиж байгаа. МАН-ын бүлэг Оюутолгойд дахин татварын хөнгөлөлтийг үзүүлэх гэж байгааг эсэргүүцэж байгаа. Учир нь Оюутолгой 1800 тонн алтны нөөцтэй. Тэгвэл хуульд зааснаар байгалийн нөөц ашигласаны 5 хувийг 2.5 болгож бууруулах юм бол Оюутолгойд хамгийн багаар тооцож үзэхэд 3 тэрбум ам.долларын хөнгөлөлт үзүүлэхээр болж байгаа юм. Энэ бол маш их мөнгө. Үүнийг л эргэж хараач.
Уул уурхайн яамны сайд Д.Ганхуяг: Алтны зах зээлийн үнэ өсөөд байхад манай улсад олборлосон алтны хэмжээ буурч байгаа. Үүний гол шалтгаан нь гэнэтийн ашгийн албан татварын хууль батлагдсанаар татвараас зайлсхийвэл хууль бусаар олборлосон алтны хэмжээ нэмэгдсэн, урт нэртэй хууль гарч энэ хуулийг хэрэгжүүлэх зорилгоор 2012 зургадугаар сарын 5-нд Засгийн газрын 194 дүгээр тогтоол гарснаар энэ хуульд хамрах талбайн хэмжээ нэмэгдэж 1336 тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, аж ахуй нэгж үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болсонтой холбоотой. 2011 оноос ашигт малтмалын өсөн нэмэгдэх нөөц ашигласаны төлбөрийн тухай хууль хэрэгжиж эхэлснээр борлуулалтын орлогоос 10 хувийн төлбөр авахаар болсон ба энэ ашгаас тооцвол 30 орчим хувь болох юм.
Сангийн дэд сайд С.Пүрэв: Далд эдийн засгийг ил болгох гол хөшүүрэг нь нэмэгдсэн өртгийн албан татвар юм. Хууль эрх зүйн орчныг ерөнхийд нь боловсронгуй болгох талаар манай яам ажиллаж байна. Ялангуяа хуулиас гадуур ажиллаад байгаа нөхдүүдийг хуулийг дагаж мөрдүүлэхийн тулд нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хууль гол хөшүүрэг болно.
УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар: Алтны татварыг 2.5 буюу 75 хувиар бууруулах санал орж ирсэн. Энэ бол Монгол улсын Үндсэн хуульд заасан байгалийн баялаг, ард түмний өмч мэдэлд байна гэдэг хуулийн дагуу авч буй ганц татвар. 2006 оны хууль гарснаас хойш роялтийг 5 хувь болгоод гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар авдаг болчихсон. Монгол улс алтны салбараа ил, тод болгох алтны хар зах дээр хууль бус явагдаж байгаа наймааг зогсоох асуудал зайлшгүй байгаа. Харин тэр нь заавал татвараар хөнгөлөгдөж, зогсох шаардлага байна уу, үгүй юу. Ялангуяа үндэсний компаниуд дээр МАН-ын бүлгээс “Өсөн нэмэх роялти татвараа бууруулахаа болих хэрэгтэй 5 хувийн суурь татвар байж байг” шаардлагыг тавьж байгаа. 
“Алтан Дорнод” компанийн захирал Т.Ганболд: Алтны татварын хэмжээг багасгасанаар далд эдийн засгийг ил болгох асуудал юм. Төр үүнээс 7.5 хувийн орлого алдаад байгаа юм шиг улс төржиж байна. Амьдрал дээр 10 кг алт олборлоход 7.5 хувийн татвараа бүрэн авсан дээр эсвэл 50-100 кг алт Монгол банкинд тушаагдаж үүнээс 2.5 хувийн татвар авах ашигтай гэдэг сонголт байна. Уг нь манай улсын Төв банкны алтны нөөц нэмэгдэх нь эдийн засагт төгрөгийн баталгаа өгөх учиртай. Олборлосон алтаа бүрэн худалдаж авснаар улсын сан хөмрөгт 92.5 хувийн ашиг олно. Өөрөөр хэлбэл улс бага татвар аваад байгаа юм шиг боловч цаанаа улсын эдийн засаг, төгрөг тогтвортой байх үндэс юм. Эх орон, байгаль орчиндоо хайртай юм бол урт нэртэй хуулийг дагаж мөрдөх журам, алтны худалдаан ил, тод байдлыг бүрдүүлэх хуулийг дэмжих ёстой гэж бодож байна. 
УИХ-ын гишүүн Ч.Хүрэлбаатар: УИХ дахь МАН-ын бүлэг алтны худалдааг ил, тод байлгах нөхцлийг нь бүрдүүлэх хариуцлагыг нь өндөржүүлэх асуудлыг дэмжиж байгаа. Энэ хуулиар УИХ, Засгийн газар ямар үүрэг хүлээх, Монгол банк ямар үүрэг хариуцлага хүлээх вэ гэдгийг нарийн тодорхойлж өгсөн болохоор дэмжиж байгаа. МАН-ын бүлэг Оюутолгойд дахин татварын хөнгөлөлтийг үзүүлэх гэж байгааг эсэргүүцэж байгаа. Учир нь Оюутолгой 1800 тонн алтны нөөцтэй. Тэгвэл хуульд зааснаар байгалийн нөөц ашигласаны 5 хувийг 2.5 болгож бууруулах юм бол Оюутолгойд хамгийн багаар тооцож үзэхэд 3 тэрбум ам.долларын хөнгөлөлт үзүүлэхээр болж байгаа юм. Энэ бол маш их мөнгө. Үүнийг л эргэж хараач. 
Уул уурхайн яамны сайд Д.Ганхуяг: Алтны зах зээлийн үнэ өсөөд байхад манай улсад олборлосон алтны хэмжээ буурч байгаа. Үүний гол шалтгаан нь гэнэтийн ашгийн албан татварын хууль батлагдсанаар татвараас зайлсхийвэл хууль бусаар олборлосон алтны хэмжээ нэмэгдсэн, урт нэртэй хууль гарч энэ хуулийг хэрэгжүүлэх зорилгоор 2012 зургадугаар сарын 5-нд Засгийн газрын 194 дүгээр тогтоол гарснаар энэ хуульд хамрах талбайн хэмжээ нэмэгдэж 1336 тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, аж ахуй нэгж үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болсонтой холбоотой. 2011 оноос ашигт малтмалын өсөн нэмэгдэх нөөц ашигласаны төлбөрийн тухай хууль хэрэгжиж эхэлснээр борлуулалтын орлогоос 10 хувийн төлбөр авахаар болсон ба энэ ашгаас тооцвол 30 орчим хувь болох юм. 
Сангийн дэд сайд С.Пүрэв: Далд эдийн засгийг ил болгох гол хөшүүрэг нь нэмэгдсэн өртгийн албан татвар юм. Хууль эрх зүйн орчныг ерөнхийд нь боловсронгуй болгох талаар манай яам ажиллаж байна. Ялангуяа хуулиас гадуур ажиллаад байгаа нөхдүүдийг хуулийг дагаж мөрдүүлэхийн тулд нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хууль гол хөшүүрэг болно. 24tsag.mn
