Говь-Алтай, Хөвсгөл, Дорнод, Дундговь аймгуудад үүсээд байгаа асуудалтай холбогдуулж УИХ дахь МАН-ын бүлгээс мэдээлэл хийлээ. Хуралд УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Н.Энхболд, Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Мөнхбат  оролцлоо.

2014 оныг босгыг алхахад сар хүрэхгүй хугацаа үлдсэн байхад сандал, суудлын асуудлаас төсвөө батлаагүй, үйл ажиллагаа нь жигдрээгүй дөрвөн аймаг байна. Үүнд Говь-Алтай, Хөвсгөл, Дорнод, Дундговь аймаг багтаж байгаа юм. Орон нутгийн сонгуульд тус аймгуудад МАН олонхи болсон. Тийм учраас Засаг даргаар нь МАН-ын хүн томилогдох ёстой. Гэтэл АН-ын зүгээс дээрх аймгуудын Засаг даргаар МАН-ын хүнийг ажиллуулахгүй гэж янз бүрийн хууль бус аргыг хэрэглэж байна хэмээн тус намын бүлгийн дарга Н.Энхболд хэлэв.

Тухайлбал Хөвсгөл, Дорнод аймаг жилийн турш Засаг даргагүй шахам байсан, улмаар саяхнаас Засаг даргыг томилох тухай асуудал хөндөгдөх үед тухайлбал, Дорнод аймгийн ИТХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга П.Мөнхтөрийг ямар ч шалтгаангүйгээр хуралдаж байхад нь уржигдар аймгийн Цагдаагийн газраас баривчилсан зэрэг асуудал үүсээд байгаа. П.Мөнхтөр нь аймгийнхаа Засаг даргад нэр дэвшихээр яригдаж байсан аж. Тиймээс улстөрийн захиалгаар түүнийг баривчилж, Дорнод аймагт Ардчилсан нам Засаглалаа тогтоохын тулд хууль хүчний байгууллагынхныг ашиглаж хууль бус ажиллагааг эрчимжүүлж байна гэж тус аймгийн МАН-ын гишүүд үзэж байгаа аж.

Тэд энэ талаар үргэлжлүүлэн ярихдаа “Дундговь аймагт Засаг даргыг томилсон ч орон нутаг дахь улстөржилт үргэлжилсээр, ИТХ нь хоёр талцаж маргалдсаар байна. Говь-Алтай аймгийн хувьд АН-ын удирдлагын зүгээс ЗГХЭГ-ын дарга нараар дамжуулан шүүхийн шийдвэрийг мушгин гуйвуулж, улстөрийн эрх мэдлээ нэмэгдүүлэх хэрэгсэл болгосноос өнөөдөр 2008-2012 онд ажиллаад бүрэн эрх нь дуусгавар болсон ИТХ хуралдаж, ирэх оны төсөв хэлэлцэж байх жишээтэй. Энэ мэт замбараагүй, холион бантан болсон асуудлуудыг нэн даруй шийдэхгүй бол орон нутагт засаглалын хомсдол нүүрлэж, тухайн орон нутаг хөгжих, ард түмнийх нь амьдрал сайжирч, тайван амгалан амьдрах ямар ч боломжгүй болж байна” гэв.

Үүсээд буй нөхцөл байдлын талаар аймаг бүр дээр МАН-ын бүлгээс доорх дэлгэрэнгүй мэдээллийг хүргэв.


 Говь-Алтай аймагт Орон нутгийн сонгуулийн зарим тойрог, жагсаалтаар нэр дэвшигчид зэрэг 17 хүнийг дахин сонгох сонгууль болох ёстой аж. Гэвч хууль эрх зүйн зохицуулалт байхгүй, 2012 оноос өмнө ажиллаж байсан ИТХ нь шийдвэр гаргаад байгаа зэрэг асуудал үүсчээ.

Энэ талаар тэдярихдаа "Тус аймагт таван тойрогт дахин сонгууль явуулах, намын нэрийн жагсаалтаар аймаг даяар дахин сонгууль явуулах шийдвэр гарсан. Тус аймагт 2008-2012 онд ажилласан иргэдийн хурал нь үйл ажиллагаа явуулах юм уу, 2012 оны сонгуулиар байгуулагдсан иргэдийн хурал нь үйл ажиллагаа явуулах уу гэдэг нь маргаантай болчихоод байна. Уг нь Улсын дээд шүүхийн шийдвэрээр 2012 онд байгуулагдсан иргэдийн хурал нь бүрэн ажиллах боломжтой. 18 хүн ажиллана. Гэтэл аймгийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх алба болон Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газраас очсон бичгийн дагуу энэ 35 төлөөлөгчийг хүчингүй болгоод 2008-2012 онд ажиллаж байсан төлөөлөгчид гарч ирээд сонгуультай холбоотой асуудал шийдээд эхэллээ. Тэгээд энэ аймагт хоёр иргэдийн хурал гарч ирчихээд хэн нь дарга, хэн нь ажилтан болох нь мэдэгдэхээ байчихаад байна. Аймгийн хэмжээнд дахин сонгуулийг ямар төсвөөр, хэзээ зохион байгуулах, шийдвэрийг хэрхэн гаргах талаар тодорхойгүй байна. Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газраас 2008-2012 оны ИТХ-ын төлөөлөгчдийн эрхийг сэргээх шийдвэрийг гаргасан. Гэтэл УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга А.Бакейгийн гарын үсэгтэй  2012 оны сонгуулийн сонгогдсон төлөөлөгчид болох 18 хүн эрх зүйн чадамжтай учраас шийдвэр гаргаж болно гэсэн бичгийг мөн хүргүүлсэн. Энэ дунд нь орон нутаг хүнд байдалд орсон байна. Энэ асуудлыг СЕХ, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар шийдвэрлэх шаардлагатай байна” гэлээ. Тус аймагт дахин сонгууль ирэх оны нэгдүгээр сарын 19-ний өдөр зохион байгуулахаар товлогдоод байна.

Сонгуулийн тухай хуульд заасны дагуу дахин сонгууль явуулах тохиолдолд түүний товыг СЕХ тогтоож, зардлыг улсын төсвөөс санхүүжүүлэхээр УИХ-д оруулж шийдвэрлүүлдэг хуультай. Гэтэл аймгийн сонгуулийн хороо товыг ирэх нэгдүгээр сарын 19-нд хэмээн зарлаж, орон нутгийн төсвөөс сонгуулийн зардлыг гаргуулахаар зэхэж байгаа нь хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа юм. 2014 оны улсын төсөвт Говь- Алтай аймгийн дахин сонгуулийн зардал тусгагдаагүй байгаа нь уг сонгуулийг явуулах боломжгүй гэсэн үг. Иймд Сонгуулийн ерөнхий хороо үүссэн нөхцөл байдалд ажиглагчийн байр сууринаас бус хуулиар хүлээсэн үүргээ сахин биелүүлж, мэргэжил, арга зүйн туслалцаа үзүүлж ажиллах хэрэгтэй.


Дээрх дөрвөн аймгаас нөхцөл байдал хамгийн хурцадмал байгаа нь Дорнод аймаг. Өнөөдрийг хүртэл Засаг даргаа томилж чадаагүй тул төсвөө ч хэлэлцэхгүй өнөөдрийг хүрсэн. Харин өчигдөр ИТХ-аар төсвөө хэлэлцэх гэж байх үед нь МАН-аас аймгийн Засаг даргад нэр дэвших гэж байсан П.Мөнхтөрийг баривчилсан нь шуугиан дэгдээгээд байна. Уг нь П.Мөнхтөрийг Дорнодын ИТХ-ын МАН-ын бүлгийнхэн олноороо дэмжиж байсан бөгөөд нэр дэвших боломжтой ганц хүн хэмээж байжээ. Тиймээс П.Мөнхтөрийг гэнэт ийнхүү баривчилснаас болж 2014 оны төсвийг хэлэлцэх байсан хурлаа хаяж гарцгаасан байна. Өмнө нь МАН-ын бага хурлын дараа Д.Анандбазарыг АТГ-ынхан баривчилж байсантай энэ үйл явдлыг зүйрлэн ярьж байна. Яг Засаг даргаар нэр дэвших хурлын үеэр нь баривчилсан нь цаанаа зохион байгуулалттай гэж үзэх хүн МАН-ын гишүүд үзэж байна.

Өнгөрсөн оны орон нутгийн сонгуулийн үр дүнгээр Дундговь аймагт МАН олонх болсон. ИТХ 35 төлөөлөгчтэй байх ёстойгоос нэг төлөөлөгч нас барсны улмаас нөхөн сонгууль явагдсан ч одоогоор тэрхүү сонгуулийн үр дүн баталгаажаагүй буюу ИТХ 34 төлөөлөгчтэй байна. Хэдийгээр МАН 19 төлөөлөгчтэй байсан ч хоёр төлөөлөгч АН-ын талд үйлчилснээс 17, 17 харьцаатай болж, хурлын үйл ажиллагаа гацаанд оржээ. ИТХ-ын үйл ажиллагаанаас болж Засаг даргын асуудал шийдэгдэхгүй явсаар энэ оны хоёрдугаар сард С.Сүхбаатарыг Засаг даргаар томилсон. Түүнээс хойш цөөнх болсон аймгийн АН-ын зүгээс байнга л Засаг даргыг огцруулна, бид ИТХ-д олонх болно гэсэн улстөрийн санаархал, үйлдлээ тасалдуулалгүй явсаар ирсэн гэж МАН-ын бүлгийнхэн хэлж байна. Ингээд өнгөрсөн 11 сарын 25-нд аймгийн ИТХ дахь АН, "Шударга ёс" эвслийн нэг, бие даагч хоёр хүний нийт 17 төлөөлөгчийн бүрэлдэхүүнтэй хуралдаж, аймгийн Засаг дарга С.Сүхбаатарыг огцруулах шийдвэр гаргажээ. Уг хурал ирц хүрээгүй, хууль бус болсон тул хүчинтэй гэж үзэх үндэслэлгүй гэж үзэж байгаа аж.

Орон нутгийн сонгуулийн дүнгээр аймгийн ИТХ-ын 41 мандатаас Монгол Ардын Нам-23, Ардчилсан нам 18 суудал авсан. ИТХ-ын анхдугаар хуралдаан 2012 оны 11 дүгээр сарын 28-нд хуралдаж, аймгийн Засаг даргаар Л.Ганболдыг сонгож, батламжпуулахаар Ерөнхий сайдад уламжилсан ч Ерөнхий сайд Н.Аптанхуяг Л.Ганболдыг томилохоос татгалзаж байгаагаа мэдэгджээ. ИТХ гурван удаа Л.Ганболдыг нэр дэвшүүлсэн ч Ерөнхий сайд Н.Аптанхуяг тухай бүрт нь татгалзсан аж. Тэгээд Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг Засаг даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр Д.Амарбаясгаланг энэ оны нэгдүгээр сард томилсон байна. Монгол Улсын Үндсэн хууль, Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийг зөрчсөн дээрх шийдвэрийг эсэргүүцэж, МАН-ын гишүүд, дэмжигчид, иргэд сонгогчид Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид энэ асуудлын талаар хүсэлт хүргуүлж, Ерөнхий сайдад шаардлага хүргүүлсэн байдаг байна. Одоо тус аймгийн Засаг даргаар хэн сонгогдох нь тодорхойгүй бөгөөд мөн л маргаантай хэвээр байгаа юм байна.

Хуулийн байгууллагаар түрий барьсан уг үйл ажиллагаагаа даруй зогсоохгүй бол Н.Алтанхуягийн Засгийн газрыг огцруулах хүртэл асуудлыг гаргаж тавина гэж МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Мөнхбат хэвлэлийн хурлын үеэр хэлэв.