Сайд нарыг “давхар дээл”-ээ хэзээ тайлах бол гэсэн хүлээлт сүүлийн үед олны дунд бий болоод байна. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж бүрэн эрхийнхээ хүрээнд Засгийн газрын гишүүн УИХ-ын гишүүнээр давхар ажиллахгүй байх хуулийн төслийг санаачлан боловсруулсан. Харин дэмжигдэх үгүй нь удахгүй шийдэгдэнэ. Учир нь уг хуулийн төслийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэх үеэр АН-ын бүлэг завсарлага аваад байгаа юм.

АН-ын бүлгийн дарга Д.Эрдэнэбатын гаргасан “Засгийн газрын гишүүдийн 50-иас илүүгүй хувь нь УИХ-ын гишүүний ажил, албан тушаалыг хавсран гүйцэтгэж болно” гэсэн саналыг намынх нь гишүүд дэмжиж байгаа ч сөрөг хүчин дэмжихгүй гэсэн байр суурьтай байгаа. Ямартай ч тус хууль батлагдсан тохиолдолд сайд нар эрт эдүгээгийн аль нэг цагт “давхар дээл”-ээ тайлах нь тодорхой болно. Одоо манай Засгийн газрын 18 сайдын 17 нь УИХ-ын гишүүн байгаа. УИХ нь Засгийн газартайгаа ийнхүү холилдсон үед Засгийн газартай хариуцлага яриад байх боломж үнэндээ байхгүй.

УИХ-ын гишүүн нь Засгийн газрын гишүүн байхын сөрөг тал нь мэдээж хариуцлага ярих боломж хомсдоно, парламентын хуралдааны ирц муудна, хуулийн хэрэгжилтэд тавих хяналт суларна, хувь гишүүн сайдад ажил дээр төвлөрч ажиллах боломж багасч, ажил цалгардана. Энэ бүхний үр дүнд нь засаглалын хямрал нүүрлэнэ. Өнөөдөр ч шинж тэмдэг, ул мөр нь тодорч гишүүдийн ирцгүйгээс хурал хойшлох, хангалтгүй ирцээр чуулган, байнгын хороодоо хуралдуулж байгаа.

Манай улс УИХ-ын гишүүнийг Засгийн газрын гишүүнээр томилох тохиолдол өмнө нь байсан уу гэвэл байсан. Гэхдээ гишүүдийнх нь 4/1 нь Засгийн газартаа орсон өнөөдрийнх шиг тохиолдол түүхэнд байгаагүй аж.  Ер нь эдүгээ дэлхийн 200 гаруй улсаас 40 гаруй улсад л парламентын гишүүн нь Засгийн газрын гишүүний албыг давхар хашихыг зөвшөөрсөн байдаг аж. Тэгэхдээ эдгээр улсууд нь ямар улсууд байна вэ гээд аваад үзэхэд 900 гаруй гишүүнтэй Их Британи, 600 гаруй гишүүнтэй Герман гэх мэт парламентын гишүүдийнх нь тоо хэдэн зуугаар яригддаг улсууд байна. Тэр хэдэн зуун гишүүдээс нь 10 гаруй нь Засгийн газартаа орж ажиллахад парламентынхаа үйл ажиллагаанд нөлөөлдөггүй гэнэ. Мөн УИХ-ын гишүүд 1-2 байнгын хороонд харъяалагддаг байхад Засгийн газрын гишүүд 4-5 байнгын хорооны гишүүн байх жишээтэй. Х.Баттулга, Д.Бат-Эрдэнэ, С.Оюун, Н.Батбаяр нар л гэхэд 4-5 байнгын хороонд хамрагдсан байна. Жирийн гишүүдийн зарим нь нэг ч байнгын хороонд хамрагдаж чадаагүй байхад сайдууд 4-5 байнгын хорооны суудал бөглөдөг. Тэгээд хуралдаа суудаггүй жишээтэй. Үүний цаана мөн л төрийн ажил цалгардаж байгаа юм.

Уг асуудлыг энэ долоо УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэнэ. Харин хэлэлцэх үеэр Засгийн газрын гишүүд санал хураалтад оролцох нь ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх үү, үгүй юу гэдэг асуудал маргаан дагуулж эхлээд байна. Ер нь хуулиндаа бол “Гишүүн шийдвэр гаргах асуудлаар өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн хувьд ашиг сонирхлын зөрчилтэй гэж үзвэл санал хураалтад оролцохоос сайн дураар татгалзах бөгөөд энэ тухайгаа хуралдаан даргалагчид урьдчилан мэдэгдэнэ” гэж заасан байдаг байна. Тэгвэл УИХ дахь АН-ын бүлгийн зүгээс уг асуудал нь ашиг сонирхлыг зөрчихгүй гэж хэлж байгаа юм. Харин МАН-ын бүлгийн зүгээс үүнийг хууль зөрчинө хэмээн тайлбарлаж байгаа юм. Ингээд “давхар дээл”-тэй Засгийн газрын гишүүд нь санал хураалтад оролцох нь ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх, эсэх асуудлаар зарим гишүүдийн байр суурийг сонслоо.

УИХ-ын дарга З.Энхболд: Би сайд нарт ашиг сонирхолын хуулийг сануулна. Сайд нар саналаа өгөх эсэх нь тэдний ухамсарын асуудал. Ер нь ашиг сонирхлын хуулийн дагуу гишүүн өөрөө ийм нөхцөл үүссэн үгүй гэдгийг сайн дураараа шийдэх эрхтэй.


АН-ын бүлгийн дарга УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбат: Аливаа нэгэн хуулийн өөрчлөлтөөр Засгийн газар огцрохгүй. Энэ асуудал бол Монгол улсын төрийн төлөвшил, улс төрийн тогтолцоо цаашид парламент, Засгийн газрын харилцан тэнцвэртэй байдал яаж хадгалагдах ёстой юм бэ гэдэг асуудлыг цогцоор нь шийдэх ёстой. Түүнээс биш давхар дээлийг тайлах, тайлахгүйн тухай гэнэн яриа байж болохгүй. Уг асуудал нь зөвхөн АН-ын асуудал биш. Үүнийг бүх улс төрийн хүчнүүд хамтарч ойлголцож байж эцсийн шийдлийг гаргах ёстой. Болж өгвөл бид нэгдсэн саналтай гаргах ёстой. Ер нь З.Энхболд дарга энэ талаар хэлсэн. Энэ бол сайд нарын цэвэр ухамсарын асуудал.


УИХ-ын гишүүн Д.Оюунхорол: УИХ-ын гишүүд Засгийн газрын гишүүнээр ажилласнаар эрх мэдлийн хуваарилалт алдагдаж байгаа гэж үзэж байна. Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн эрх ашиг сонирхлыг зохицуулах, урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн дагуу сайд нар энэ хуулийн  хэлэлцүүлэгт орох ёсгүй.


О.Баасанхүү: Ашиг сонирхлын зөрчил гарахгүй. Учир нь сайн дураараа гэсэн үг хуулинд байгаа. Тэгэхээр тухайн хүний ухамсарын асуудал л хөндөгдөнө.


Н.Батцэрэг: Ашиг сонирхлын зөрчил гарч магадгүй. Учир нь Ашиг сонирхлын зөрчлийн тухай хуулинд эрхэлж байгаа ажил, албан тушаал, бизнестэй холбоотой асуудлаар УИХ дээр санал хураалт явуулахад өөрөө саналаараа оролцохгүй, эсвэл УИХ-ын дарга хэлж сануулах зохицуулалттай юм. УИХ-ын дарга санал хураалт явуулахын өмнө хуулийн заалтыг уншина гэж хэлж байна лээ. Тэгэхээр сайд гишүүдийн өөрсдийнх нь сонголт үлдэж байгаа юм. Тэр бол цэвэр өөрсдийнх нь ёс суртахууны асуудал.

С.Бямбацогт: Ашиг сонирхлын зөрчил үүснэ. Учир нь, хуулийн төслөөр эдгээр гишүдийг Засгийн газрын гишүүнээр давхар ажиллах боломжийг хязгаарлаж, ялангуяа хуулийг тэдэнд хамааралгүйгээр 2016 онд хэрэгжүүлэх үү, эсхүл 2014 оноос буюу батлагдсан даруйд хэрэгжүүлэх үү гэсэн асуудлыг шийдвэрлэж байгаа нь тухайн УИХ-ын гишүүд Засгийн газрын гишүүнээр үргэлжлүүлэн ажиллах уу, үгүй юу гэх ашиг сонирхолтой шууд холбоотой юм.