Ирэх долоо хоногт УИХ-ын хаврын чуулган эхэлнэ. Ямартай ч энэ хаврын чуулган элдэв, янзын сюрпризээр дүүрэн байх нь тодорхой болоод байна. Гэхдээ чухам ямар асуудлууд бидний анхаарлыг татаж чадах талаар 24tsag.mn тоймлон хүргэж байна. Өчигдөрхөн л гэхэд УИХ-д суудалгүй намуудын дарга нар гадны элчин сайд, консулуудтай барьцаж чуулганы нээлтэнд оролцох хүсэлтээ гаргаж хэл ам тариад байна.


Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжинг огцруулах асуудлыг УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү хоёр хоногийн өмнө тавиад байна. Тэрбээр анх удаа Х.Тэмүүжин сайдыг огцруулах гэж яваа нь энэ биш бөгөөд яг нэг жилийн өмнө гэмт хэргийн тоо эрс нэмэгдэж байгаа нь хууль зүйн сайдын буруу бодлоготой холбоотой гэж үзэн огцруулах өргөдийг өгч байсан билээ. Савал хийвэл Х.Тэмүүжин сайдыг огцруулна гэж ярьдаг тэрбээр энэ хаврын чуулганаар ч мөн уг асуудлыг дахин хөндөхөөр болжээ. Тэрбээр огцруулах өргөдлөө өгөхөөр УИХ-ын даргын өрөөг хэдэн өдөр сахиж байгаа ч нөгөөдөх нь хүлээж авах янзгүй байгаа гэнэ. Тиймээс тэрбээр УИХ-ын дэд дарга М.Энхболдод хандсан байна. Гэсэн ч тусыг эс олжээ. О.Баасанхүү гишүүний хэлж буйгаар УИХ-ын дарга З.Энхболд нэгдсэн чуулгантай давхацуулж саналаа өгөх хэрэгтэй гэсэн зөвлөгөөг түүнд өгсөн аж. Тиймээс тэрбээр нэгдсэн чуулганыг хүлээж байгаа аж. Ямартай ч  Х.Тэмүүжин сайд суудалдаа үлдэх эсэх нь удахгүй шийдэгдэх нь. О.Баасанхүү гишүүний хувьд Хууль зүйн сайдыг хууь зөрчсөн, хариуцсан салбараа удирдах чадваргүй, засгийн газрын гишүүний ёсзүйн алдаа гаргасан гэх мэт үндэслэлээр огцрох ёстой гэж байгаа юм. Хэрвээ УИХ-ын дарга О.Баасанхүү гишүүний өргөдлийг хүлээж авбал уг асуудлыг байнгын хороо, УИХ-аар хэлэлцэх эрх нь нээлттэй болох юм.

Сайд нарыг “давхар дээл”-ээ хэзээ тайлах бол гэсэн хүлээлт сүүлийн үед олны дунд бий болоод байна. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж бүрэн эрхийнхээ хүрээнд Засгийн газрын гишүүн УИХ-ын гишүүнээр давхар ажиллахгүй байх хуулийн төслийг санаачлан боловсруулсан. Харин дэмжигдэх үгүй нь удахгүй болох хаврын чуулганаар шийдэгдэнэ. Учир нь уг хуулийн төслийг намрын чуулганаар хэлэлцэх үеэр АН-ын бүлэг завсарлага авсан билээ. Хэрвээ тус хууль батлагдвал УИХ, Засгийн газрын гишүүний ажлыг хавсран хийж байгаа 17 сайдын олонхи нь огцрох аюултай тулгарна.  Тэгэхээр Шинэчлэлийн Засгийн газрын хувь заяа хэцүүдэнэ гэсэн үг. Тиймээс Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг Ерөнхийлөгчөөс аврал эрж, хуулийн төслөө эргүүлэн татахыг гуйсан ч Ц.Элбэгдорж энэ асуудал улс эх орны эрх ашигтай холбоотой гээд халгаагаагүй аж. Улмаар Ерөнхийлөгч нурууны хагалгаа хийлгэхээр Япон явсан учир Засгийн газрынхан бүр сандаралдаж байгаа сурагтай. Ямартай ч  Ерөнхийлөгч энэ үйлдлээрээ давхар дээлтэй сайд нарыг дэмжихгүй гэдгээ илэрхийлэв. Бас асуудлыг хэлэлцэх үед Монголд байхгүйгээ ажлын албаныхандаа дуулгаж “Намайг байхгүй хойгуур учраа ололц. Би асуудалд оролцохгүй” гэж хэлсэн бололтой.

Мөн уг асуудлыг хэлэлцэх үеэр давхар дээлтэй сайд нар өөрсдөө санал асуулгад оролцох эсэх нь одоог хүртэл тодорхойгүй байна. Хэрвээ тэд санал өгч кноп дарвал ашиг сонирхлын зөрчил болно гэж сөрөг хүчин үзэж байгаа. Хэдийгээр УИХ-ын дарга З.Энхболд “Би сайд нарт ашиг сонирхолын хуулийг сануулна. Сайд нар саналаа өгөх эсэх нь тэдний ухамсарын асуудал. Ер нь ашиг сонирхлын хуулийн дагуу гишүүн өөрөө ийм нөхцөл үүссэн үгүй гэдгийг сайн дураараа шийдэх эрхтэй” гэж буй ч сайд нарыг чуулганы хуралдаанаас “хөөж” гаргах хэрэгтэй гэж үзэх гишүүд цөөнгүй байгаа юм. Учир нь Дээд боловсролын санхүүжилт, суралцагчдын нийгмийн баталгааны тухай хуулийг хэлэлцэх үеэр УИХ-ын гишүүн Д.Оюунхорол, Б.Бат-Эрдэнэ нарыг ашиг сонирхолын зөрчилтэй гэж чуулганы хуралдаанаас гаргаж байсан. Тэгэхээр энэ удаа "давхар дээл"-ийг тайлах асуудлаар сайдуудыг "хөөж" гаргахгүй бол УИХ-ын дарга гишүүддээ ялгавартай ханддаг гэж хэлүүлэхээс гадна өөрөө эвгүй байдалд орох янзтай байна.

МАН-ын бүлэг Сангийн сайд Ч.Улаан, Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаяр нарыг огцруулах асуудлыг УИХ-д өргөн барьж, хэлэлцүүлсэн ч амжилт олоогүй. Улсын эдийн засаг доройтсон нь Ч.Улаан, Н.Батбаяр нарын алдаатай бодлоготой холбоотой гэж тэд үзэж байгаа юм.

Тэгвэл МАН-ын бүлгээс Н.Батбаяр болон Сангийн сайд Ч.Улаан нарыг огцруулах асуудлыг дахин энэ хаврын чуулганаар хөндөхөөр болжээ. Гэхдээ энэ удаа дээрх хоёр сайдтай хамт  Уул уурхайн сайд Д.Ганхуягийн нэр хамт явж байна. МАН-ынхан өнгөрсөн хугацаанд эдийн засаг хямарсан гэдэг оношийг эдийн засагчид хийгээд эрдэмтэн мэргэдээр яриулж чадсан. Тэд мөн хөдөө орон нутаг болон захуудаар явж иргэдтэй уулзан эдийн засаг ямар учраас хямраад байгаа шалтгааныг тодруулсан гэж байгаа. Харин ард иргэд хийгээд эрдэмтэн мэргэд, эдийн засаг хямарсан шалтгааныг Уул уурхайн сайд Д.Ганхуяг, Сангийн сайд Ч.Улаан, Эдийн засгийн хегжлийн сайд Н.Батбаяр нарын буруу гэдэг онош тавьсан аж. Тиймээс Н.Батбаяр, Ч.Улаан дээр нэмэгдэж Д.Ганхуягийг огцруулахаар сөрөг хүчнийхэн эрчимтэй ажиллах нь. Цаашлаад Засгийн газрыг ч огцруулах эсэх асуудлыг хөндөж магадгүй гэж зарим эх сурвалжууд хэлж байна.

МАХН-ын Их хуралдай удахгүй болно. Тов нь гараагүй ч энэ хуралд намын дарга Н.Энхбаяр Солонгосоос ирж оролцох нь тодорхой болоод байгаа юм. Н.Энхбаяр Монголд ирээд ганц намын Их хуралдайдаа суугаад буцах биш эндээ үлдэж Шадар сайдад ч зүтгэж магадгүй гэсэн яриа улс төрийн хүрээнийхэн яригдаж байна. Энэ нь ч сүүлийн үед “Шудрага ёс эвсэл”-ийнхэн хамтарч Засаг барьж буй намаасаа нүүр бууруулж буйгаас мэдэгдэж байна. Тэд намын даргатайгаа золгуут хийхээс өмнө эрх баригчдад хариуцлага тооцох асуудалд ямагт АН-тай эвсэж байсан бол Солонгос мордож ирмэгцээ шийдэмгий байр сууриа илэрхийлж Засгийн газрыг үйл ажиллагааг голох болсон нь гарцаа байхгүй Н.Энхбаяр шатрын хөлгөө нүүж эхэлснийг харуулж буй хэрэг юм. Удахгүй эхлэх хаврын чуулганаар хэлэлцэхээр болсон давхар дээлийг дан болгох хуулийн төслийг “шударга ёс” эвсэл “МАН”-ын гишүүд дэмжих нь тодорхой болж үүндээр намынхантайгаа ил цагаан тулалдах болсон Р.Амаржаргал эсвэл бие даагчдаас аль нэг нь л нэмэгдэхэд Засгийн газрыг дахин шинээр байгуулахаас өөр замгүй болж байгаа. Иймд АН-д МАН-тай эвсэх үү, Н.Энхбаяртай нийлэх үү гэдгээс өөр сонголт үлдээгүй гэдгийг улс төрийн ойрын эх сурвалжууд хэлж байна. Хэдийгээр Засгаас гарах тухай асуудлыг МАХН-ынхан намын даргатайгаа албан ёсоор яриагүй гэж байгаа ч УИХ-ын хаврын чуулган эхлэхээр “Шударга ёс” эвслийн зүгээс шаардлагатай улстөрийн үйл ажиллагааг явуулж эхэлнэ гэж ойлгож болно гэдгийг МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Г.Шийлэгдамба онцолж байгаа юм. Хэрвээ Засгийн газар шинээр бүрэлдвэл Д.Тэрбишдагвын оронд Н.Энхбаяр очих хамгийн магадлалтай.

“Гал үндэстэн” холбооны тэргүүн Ц.Мөнхбаяр нарт 21.6 жилийн ял оноосоныг эсэргүүцэж “Гал үндэстэн” холбооныхон болон иргэний хөдөлгөөнийхөн хамтарч хаврын чуулганы үеэр жагсаал зохион байгуулна гэдгээ мэдэгдсэн. Үүнтэй зэрэгцээд МҮЭХ, гурван талт хэлэлцээрийн дагуу цалин нэмэх шаардлагыг Засгийн газраас шаардах юм. МҮЭХ-ний тайлбарлаж буйгаар бол төрийн албан хаагчид тэр дундаа эмч, багш нарын цалинг 15 хувиар нэмэх хэрэгтэй гэж буй. Хэрвээ шаардлагыг нь биелүүлэхгүй бол бас л жагсана гэж буй.


Оюутолгойд шийдвэрлэх шаардлагатай хуримтлагдсан асуудлуудын нэн тэргүүнд “Рио тинто” компани хөрөнгө оруулалтын зардлаа өсгөсөн явдал. УИХ-аар батлуулсан гэрээнд анхны хөрөнгө оруулалт 5.1 тэрбум ам.доллар хэмээн заасан байтал Оюутолгойн хөрөнгө оруулагчид энэ хөрөнгийг 7.1 тэрбум ам.доллар болгон 40 орчим хувиар өсгөсөн. Төсөлд оруулж буй хөрөнгө оруулалтын нийт зардал өсөхөөр манай талд ирэх өгөөж, ногдол ашиг буурна. Иймээс Засгийн газрын зүгээс хөрөнгө оруулалтыг хоёр тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлсэн шалтгаанаа тайлбарлахыг хөрөнгө оруулагчдаас шаардаж байгаа. Мөн төслийн хөрөнгө оруулалт далд уурхай ажиллаж эхлэхэд нийлбэр дүнгээрээ 14.6 тэрбум ам.доллар байхаар Техник эдийн засгийн үндэслэлд тусгасан ч энэ дүн одоо 24.4 тэрбум ам.долларт хүрэхээр 68 хувиар өсгөсөн тооцоо гараад буй. Энэ мэтээр УИХ-аар батлуулсан хөрөнгө оруулалтын дүнг нэмэн өөрчилж байгаа учир шалтгааныг шалгуулахаар Оюутолгой компанид хөндлөнгийн аудитын шалгалт оруулаад байгаа юм. Харин тус шалгалтын дүнг энэ хаврын чуулганаар УИХ-д танилцуулна.  Энэ нь маш том маргаан дагуулж магадгүй гэж эх сурвалжууд хэлж  байна. Учир нь УИХ-ын чуулганаар хөрөнгө оруулалтыг 7.1 тэрбум болгохыг гишүүд дэмжихгүй байр суурьтай байгаа юм.