МАН-д өгөх зөвлөлгөө байна. Та нар хэзээ ч жагсаж чадахгүй юм байна. Жагсаалын менежмент, маркетинг, сурталчилгаа гэдэг юм та нарт алга. Эхлээд энэ бүхнээсээ суралчихаад дараа нь жагсвал арай л илүү үр дүнтэй болно доо. Ядаж л жагсаалд ирж байгаа дарга нар нь гал улаан зангиагаа намируулсаар гараад ирэх юм. О.Магнай, Ж.Батзандан шиг шар, цэнхэр бүч зүүчихээд орилоод байж болноо доо.


    Энэ мэт үйлдэл нь жагсаалаа утгагүй болгож орхив. Асар их хүч гаргаж, багагүй хүмүүс цуглуулсан жагсаал нь үр дүнгүй болж, эрх баригчдын таанц эргэх тоглолтын талбар болсноор өндөрлөв. МАН-ын сөрөг хүчин болсноос хойшхи олон жагсаал иймэрхүү үр дүнг дагуулав. Олон жил дарга хийсэн тэд жагсаал цуглаан гэж ямар байдаг талаар сургалтанд хамрагдмаар юм. Тийм ч учраас олон нийт МАН-ынхан жагсаж чаддаггүй гэсэн дүгнэлтийг хийж байна.

    МАН-ынханыг чадахгүй ч гэсэн жагсах гэж оролдоход хүргэсэн явдал бол өнөөгийн эдийн засгийн хүндрэл, дампуурал. Эрх баригчдын бодлогогүй алхам ийм байдалд хүргэсэн гэдэгтэй олонх нь санал нийлнэ. Харин эрх баригчид “өмнөх засгийн газрууд буруутай”, “гадаад зах зээл буруутай” гэж мянган удаа буруугаа бусад руу чихэх гээд ч эцсийн хариуцлагыг ард түмэн өөрсдтэй нь тооцно гэдгийг даанч ойлгохгүй юм.

    Ард түмэн АН-ынханд итгэл, сэтгэлээ саналтайгаа хамт өгсөн. Харин ардчилагчид эргүүлээд ард түмнийхээ итгэл рүү ус цацаж байна. Арай гэж өсч өндийж байсан эдийн засгаа тас гэдэргээр нь унагачихлаа. Өөрсдөө өдөр бүр амьдрал сайхан үлгэрээ ярьж байгаа ч ард түмний итгэл бага багаар буурч эхлэв. Эрх баригчдын “сайхан”-ы тухай үлгэр үргэлжилж байх зуур ард түмний гомдол, бухимдал дээд цэгрүүгээ явлаа. Олон аж ахуйн нэгжүүд үүд хаалгаа барьж, ажилчидаа гудамжинд гаргаж байна. Вальютын ханш гэрлийн хурдаар цойлов. Алдагдалтай ажилласан аж ахуй нэгжийн тоо эрс нэмэгдэв. Өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өдрөөс өдөрт өөдөө тэмүүлэв. Хөрөнгө оруулагчид Монголоос нүүр буруулав гээд энэ улсад болж байгаа юм алга. Бүх л зүйл урвуугаараа эргэж байна.

    Ийм байхад ард түмэн АН-д өгсөн итгэл сэтгэлээ буцаалгүй яахав. Тийм ч учраас АН төр удирдаж чаддаггүй гэсэн хэлц хэллэгийг бий болгож үнэн зөв хэмээн дэмжих боллоо. 1996-2000 оны хооронд Н.Энхбаярын хэлдэгээр “Төрийг хямрааж, түмнийг ядууруулсан” АН-ынхны муухай имиж дахин бүрдэж эхлэв. Тэгээд ч олон нийт АН-ынхныг төр удирдах гэж самарч байхаар жагсаж цуглаж, эрх баригчдыг сандаргаж явах нь илүү хэмээн үзэж эхлэв. Тэдний сөрөг хүчин байх нь ард түмэнд илүү таалагдах хөрс суурийг эрх баригчид өөрсдөө л бүрдүүлж байна. АН төрийг удирдаж чадахгүйгээ олон үйл явдлаараа нотолж байна. Тэд яаралтай шинэчлэлийн бодлогоо жинхнээрээ хэрэгжүүлэхгүй бол ирэх сонгуулиар сөрөг хүчнийхээ байр суурин дээрээ эргэж очиж мэдэхээр боллоо.

    УИХ-ын гишүүн Ц.Нямдоржийн тодорхойлсноор “Шударга ёс эвсэл хэзээд араас хутга зооход бэлэн” гэдгээ энэ өдрүүдэд харуулж байна. Улс орны хөгжлийн төлөө хамтарч Засгийн газар байгуулчихаад Засгийн газрынхаа эсрэг бодлого явуулдаг хүмүүс бол МАХН ба МҮАН-ынхан. Тэдэнтэй хэзээ ч холын аянд, анд хамт явж болохгүйг өнгөрсөн хийгээд өнөөдрийн үйл явдлууд нотолж байна.

    “Шударга ёс” гэсэн сайхан нэртэй ч “Шударга бус” хүмүүсийн цуглуулга энэ эвсэлд багтсан юм шиг харагдах болов. Хууль зүйн дэд сайд Э.Эрдэнэжамьян гэж нөхөр сайдтайгаа хэзээ ч таарахгүй. Үргэлж бодлого сөрнө. Эдийн засгийн хөгжлийн дэд сайд О.Чулуунбат хэмээх эр ам нээх болгондоо Засгийн газраа муулна. Д.Тэрбишдагва, Н.Удвал сайд нарын удирдлагад ажилладаг нөхдүүдээс байнга л хэл ам тасрахгүй. Бүгдээрээ “сөрсөн базаанууд”.

    “Шударга ёс” эвслийн гишүүн Г.Уянга Сүхбаатарын талбайдаа эргэн ирж байна. Тэр саарал ордныг биш Сүхбаатарын талбайд байхдаа илүү жаргалтайгаа мэдэрч эхэлжээ. Тэр энэхүү тайван суултаа “Ард иргэдийн амьдралыг эрх баригчдад таниулах зорилготой” гэж тодорхойлж байна. Өөрөө эрх баригч намын гишүүн бас хамтрагч нь. Тэгсэн мөртлөө ийм зорилго өмнөө тавиад “Гал үндэстэн”, “Гамшгийн эсрэг үндэсний төв”, “Урангүй Монгол”, “Шинэ эрин үе”, “Гол нууруудын нэгдсэн хөдөлгөөн”, “Ногоон цөм”, “Монгол Улсын аюулгүй байдлын төлөө зүтгэе”, “Нэгдмэл Монгол” гэх мэт хөдөлгөөнүүдтэйгээ нэгдэхээ бахархалтайгаар зарлаж байна. Эртний андуудаа хоёр жил өнгөрүүлж байж санагалзаж эхэлжээ. Хамгийн хачирхалтай нь тэрээр эрх баригчидаас, шахалт дарамтаас эмээж байгаа бол маск эсвэл баг зүүж ирээд үгээ хэлж болохыг сануулжээ. Эрх баригч мөртлөө эрх баригчдынхаа эсрэг жагсдаг түүхийг “Шударга ёс” эвслийнхэн ингэж бүтээж байна.

    Мөн “Шударга ёс” бүлгийнхэн “эзэн” Н.Энхбаярынхаа баривчлагдсан өдрийг тэмдэглэж “угаал” үйлдэх мэдээлэл хэвлэлээр түгээж ёслол үйлдэв. Буддын шашинтай даргыгаа хэлмэгдүүлсэн өдрөөр Христийн шашны ёслол “угаал үйлдэх”-ийг чухалчилж байгаа нь гайхаш төрүүлнэ.  Уг ариун үйл явдалд оролцсон гишүүд нь “Шударга төртэй л болмоор байна” хэмээх лоозон барьсан харагдав. Өөрсдөө төрийг барьж байгаа эрх баригч хүчин шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл өөрсдийн барьж байгаа төрөө “Шударга бус” гэж зарлаад байгаа юмуу эсвэл өөрсдийгөө “Шударга бус” хүмүүс гэж хэлээд байгаа ч юмуу ойлгоход төвөгтэй. Ер нь “Шударга ёс” эвслийн бүтэц, лидерүүд, удирдлагуудын шийдлийг хэн ч ойлгоход төвөгтэй. Тэд ч ямар ч шийдэл гаргаж чадна. Ийм л хүмүүс эрх баригч болчихоод дэвээд байх юм. Эрх баригчид өөрсдийг нь цаг минут бүрийг алдахгүй “гөвдөг” ийм хүмүүстэй хамтраад “хусуулаад” суугаад байдгийг ч ойлгоход хэцүү. Ядаж л эрх баригч АН-ынхан ямар хүмүүстэй хамтраад байгаагаа ойлгодог ч болоосой.