Шударга гэдэг үг хоёр салаа утгатай. Аливаа асуудалд зарчимч ханддаг, хатуу үзэл бодолтой хүнийг шударга гэж авгайлдаг бол өөрийнхөө төлөө хэнийг ч яаж ч гөрдөж чаддаг, сийхгүй нэгнээ "энэ ёстой шударга гар шүү" гэж хэлэх нь ч бий.

С.Баярын тодорхойлсноор “Халаасны хулгай” хийх замаар бүрэлдсэн МАХН, МҮАН нэгдэн сонгуульд орж чамгүй амжилт үзүүлж УИХ-д 11 суудалтай “Шударга ёс” бүлгийг байгуулсан. Ингэж дөмөгхөн суудал авахад нь нөлөөлсөн  зүйл бол З.Алтайгийн тодорхойлсноор “Хүрэн оймс”. Ямагт хоёрдугаар эгнээнд явсан Д.Тэрбишдагва, Ч.Улаан “үе нь мултарч шүд нь унасан өвгөн арслан” М.Энхсайханы бяр тэнхээгээр  тэд ийм олон суудал авна гэж юу байхав. Н.Энхбаярын уран үзүүлбэр л тэдний тэтгэвэрт гарах насыг дөрвөөр сунгаж өгсөн. Харин ингэж “буян үйлдсэн” эзэн гуай өнөөдөр гортигны гадуур эргэлдэж байдаг. Дааж ядаад байгаа давхар дээлээ илүүчлэхийг тэднээс шаардан хэлэгнэх ч эрлэг номун хааны хүч эгнэгт харьжээ. Харин тэжээж бойжуулсан муужгайнууд нь цатгалдан бялуурч, эзнийхээ үгийг авахаа байж. Оройноосоо ёроол хүртлээ будлианы цуглуулга болсон “шударгууд” энэ улсын эрх мэдлийн тэнцвэрийг атгасан. Товчхондоо энэ парламент, засгийн газрын хувьзаяа хааш яаж эргэхийг тэдний ухралт, няцалт, урвалт л шийднэ гэсэн үг. Эх орны  төлөө гэх ариун цагаан уриан дор Засгийн газарт хамтарч, эрх мэдлийн цулбуураас атгалцсан тэдний толгойгүй бодлогын золиосыг Монголын төр эдэлж эхэллээ.  Анхнаасаа будлиантай хүүхдүүдийг нөмөртөө өргөж авсан АН-ынханы толгойгоо шаах өдөр нь хоёрхон жилийн дараа тохиох байж. Хувь заяаны егөөдлөө гэж.
   
    Улстөрийн аливаа нам, эвсэл нэгдмэл бодлогтой, нийцсэн зарчимтай ажилладаг. Муу муухайгаараа зартай ч МАН, АН-ын аль аль нь ийм л байсан. Харин шударгууд гэгдэх тэдэнд нэгдсэн бодлого, үнэт зүйл гэж огт үгүй. Тэтгэврийн насаа уртасгах тэрүүхэн тэндийн бодлоор бүрэлдсэн болохоор арга ч үгүй биз. Ойрын өдрүүдэд давхар дээлийг дан болгохоор улстөрийн намууд нэлээд дажинтай байна. АН эрх мэдлийн тогтвортой байдлаа үргэжлүүлэх зорилгоор хугацааг нь хойшлуулахаар нэгдсэн бол, МАН-ынхан “олон олон төлөөгийн” төлөө /Засгийг огцруулах, МАНАН байгуулах, эсвэл үнэхээр алдаагаа засч эх орноо бодож байгаа/ энэ хуулийг 2014 оноос мөрдөхийг шаардаж байгаа. Харин байр суурь нь ойлгомжгүй, яах нь тодорхойгүй төөрсөн сармагчин шиг хэсэг бүлэг хүмүүс байгаа нь шударгууд. Чуулганаас хоёр дахь удаагаа завсарлага авахыг хүссэн ч УИХ-ын дарга “үгүй” гэж алхаа хатуухан тогшсноор санал хураасан. Ингээд хөгтэй юм ч их болсон.

    Турж эцсэн намын даргаа ч огоорон давхар дээлэндээ данхайж яваа Ч.Улаан АН-ынхантай хавсайтсан бол “шударга шадар” Д.Тэрбишдагва утсаа чихэндээ наагаад гараад явчихсан байна. Харин О.Баасанхүү эзнийхээ захиасыг биелүүлж давхар дээлийг тайлах товчлуур дарахдаа хуруу нь салгалж нэлээд тэвдсэн царайтай байсан гэх. Ийнхүү шударга ёсын гишүүд арван таван тийшээ харсан эсрэг тэсрэг байр суурь илэрхийлснээр Монголын улстөрд ойлгомжгүй байдал бий болгов. Бүлгээ зангидаж чаддаггүй Н.Батцэрэг орчноо мэдэрч байгаа үгүй нь мэдэгдэхгүй гүлдийж суусан гэх.

    Ийм л морь унасан толгойгүй хүмүүс дээр Монголын төр тэнцвэрээ барьж байна. Ийм эмзэг цэг дээр очсоноо ухамсарлаж байгаа хүн тэдний дундаа байдаг ч юм уу, үгүй ч юмуу. Шуудайнд хийсэн үхрийн эвэр шиг л явцгаах юм.

   Тэдний бодлого үйл ажиллагаанд  зарчим, хамтын шийдвэр гэж зүйл огт үгүй. Тухайлбал О.Баасанхүү нэг сайдыг огцруулахаар бичиг барин гүйж яваа бол өөр бусад нь түүний энэ үйлдлийг гайхаж сууна. Хүрэн оймсны явдлаас өмнө тэр хэзээ ч МАХН гэж намд харьяалалтай байгаагүй төдийгүй АН-ын гишүүнээр 15 жил явсан нэгэн. “Би бол Энхбаяр” гэдэг үгээрээ тэр хэний  гар хөл вэ гэдгээ ний нуугүй хэлчихсэн ширүүн толгой л доо.

    "Аянга" нэрээр айдас ч юмуу итгэл ч юмуу горилж гарсан Г.Уянга гишүүн юуны төлөө ч юм бүү мэд гудамжиндаа гараад жагсчихлаа. Гэтэл тавагны нөгөө үзүүрт дэд сайд Ж.Эрдэнэжамьяан шүүхээр таслуулж  гоншигнож яваа бол Ховдоос сонгогдсон Д.Батцогт бүлгээсээ гарна гээд явж байх жишээтэй. Энэ бүлэгт ер нь юу болоод байгааг бид байтугай тэд ч өөрсдөө ойлгохгүй нь. Ойлгох сэхээ ороогүй байтал “Бид МҮАН байна. Ерөнхийлөгчөө хуулиа тат” ч гэх шиг. МАХН 2024 он хүртэл АН-тай хамтарч ажиллах гэрээ байгуулж, бүх сонгуульд хамт орж, МАН-ын өмчийг хураагаад Н.Энхбаярыг “энхийн элч” болтол хамтран ажиллана гэж байгаа бол  хэсэг эмэгтэйчүүд “Исүсийн цовлогдсон  өдөрт зориулж ариун угаалга хийлээ” ч гэх шиг. Ийм л шударга гарууд эрх мэдлийн тэнцвэрийг атгаж байна. Энэ боломжоо ч тэд сайн ашиглаж, амь аминдаа идшээ хураацгааж байгаа. Ердөө гуравхан жилийн дотор гэр хорооллоос тансаг орон сууцанд орж, зуу зуун саяын орлоготой болж болдгийг тэднээс харж болно. Төсвийн хөрөнгийг хэрхэн дураараа зарцуулж, шаардлага тавьсан нэгнээ улстөрийн барьцаагаар айлган сүрдүүлэгчдийн хичээлийг чухам тэднээр л залгуулж болно. Энэ улс орныг шударгууд хэрхэн чимээгүй баллаж байгааг цаг хугацаа өдрөөс өдөрт улам тод харуулна. Үнэндээ АН-ынхан л энэ улс орныг баллаад байгаа юм биш. АН-тай зөвхөн эрх мэдлийн төлөө хамтарсан зарчимгүй, үнэт зүйлгүй шударгууд л явсан газар бүртээ ялзрал тарьж яваа нь үнэн юм шүү дээ.