Гэнэт л нэг их ухаалаг төртэй больё гэцгээсэн. Ерөнхийлөгч санаачлаад УИХ-ын гишүүд уухайлан дэмжээд л. Бүр аюулгүйн зөвлөл дээрээ баримт бичиг гаргаж УИХ-ын гишүүд манай, танай нам гэлтгүй бөөн бөөнөөрөө гарын үсэг зурцгааж саймширсан. “Ухаалаг төр” гэдэг үгийг маани тарни шиг л давтаж, хагас жилийн турш шаагилдсан улстөрчид харин цагаа тулахад тэс өөр загнав. Ерөнхийлөгчийн санаачлагыг хоёр гар байтугай хөлөө оролцуулаад дэмжиж байгаа гэх улстөрчдийн “этюд” өөр жүжгээр өндөрлөв. УИХ Ерөнхийлөгчийн санаачилсан ухаалаг төрийн хамгийн эхний алхамыг тас цохиж “тэнэг чигээрээ бид дуусья, тэрнээс цаашаа ухаалаг төртэй больё" гэв.

    Давхар дээлийг тайлах хуулийг батлахад УИХ-ын 76 гишүүнээс 74 нь ирж кнопоо дарлаа. Ингээд 39 гишүүн давхар дээлтэй үлдэхийг дэмжиж 35 нь тайлахыг дэмжиж санал өгөв. Өөр ямар ч асуудал хэлэлцэхэд УИХ ийм өндөр ирцтэй цугладаггүй. Утаа, агаарын бохирдлын тухай хэлэлцэхэд тал нь гараад явчихдаг гэж Д.Лүндээжанжан онож хэлэв. Амин хувийн эрх ашиг нь яригдахад улайран гүйлдэх тэд ард түмний хувь заяаг хэлэлцэхэд ийм л байдлаар ханддаг. Тэр энэ нам гэж яриад яах вэ? зүгээр л манай парламентийн байгаа байдал л энэ. Эдгээр эрхмүүдийн гавьяагаар төрийн засагллын тулгуур зарчмуудыг байранд нь буцаах санаачлага унав. Өөртөө мөнгө батлаад, өөрөө зарцуулаад, хянаад сууж байдаг зарчимгүй, хяналтгүй, хариуцлаггүй байдал үргэлжилнэ.  Эрх ашгийн өчүүхэн нимгэн арьсаа хамгаалж, улс орны том эрх ашгийн төлөө эр зориг гаргаж, эрх мэдлээ хуваалцаж чадахгүй ийм УИХ-аас ухаалаг төрийг мөрөөдөөд ч хэрэггүй боллоо. 19 сайдынх 17 нь буюу дөрөвний нэг нь хууль тогтоох байгууллагаасаа бүрдсэн ийм УИХ Монголын түүхэнд байгаагүй. Ирц хүрэхгүй байгаа нь ил асуудал, их хурал чадамжгүй болж байгаа далд гамшиг. Жилээс жилд УИХ-ын нэр хүнд унасаар, ард иргэдийн төрдөө итгэх итгэл буурсаар байгаа. Нийгмийнхээ хүсэл сонирхолоос үргэлж эсрэг байдаг парламент чадамжаа алдаж, бүлэг фракцуудын гарт ордог нь бичигдээгүй жам. Төрийн дээр нам, намын дээр бүлэглэл гараад суучихсан нь парламентийн өөрийнх нь арчаагүйнх юм шүү дээ.

    “УИХ-ын түүхэнд эцсийн хэлэлцүүлэг дээр хууль унаж байгаагүй юм шүү, сайн бодоорой гэж” спикер ангийнхандаа сануулаад ч тусыг эс олов. УИХ-ын дарга алах тогшин парламент шийдвэр гаргах чадамжтай байх ёстой гэдгийг сануулж өөрөө давхар дээлийг тайлахын төлөө саналаа өгсөн ч үүнийг нь сэхээрч, тусгаж байгаа нь цөөнхи боллоо. Ийм л юм боллоо.

    Ерөнхийлөгч хуулийг хэрэгжих хугацааг наашлуулбал хориг тавина гэдгээ давтан давтан хэлсэн ч эрх мэдлийн давхар дээлтнүүд түүний үгэнд итгэсэнгүй. Хуулийг 2014, 2016 он гэсэн аль  хувилбараар ч бай Засгийн газрыг огцруулахгүйгээр хэрэгжүүлж болох л байсан. Ажлаа хийдэггүй сайд нараа хэд хэдээр нь дарааллаж солиод Засгийн газрынхаа талаас илүүг шинэчилж, давхар дээлийг дэс дараатай тайлж болохыг ч сануулсан. Үнэхээр тэвчээр нь барагдаж “өргөдлөө өг” гэдгээ хэд хэдэн сайдад сануулсан гэдгээ ч тэрээр хэвлэлээр мэдэгдсэн билээ. Засгийн газраа тогтвортой хадгалж давхар дээлийг аажмаар тайлах олон хувилбар байсан. Гэвч давхар дээлтнүүд ямар ч гарцыг олж харахыг хүссэнгүй. Тэд зүгээр л тайлахыг хүсэхгүй байна. Сайд, гишүүний эрх мэдлийг зэрэг хэрэгжүүлж, үүргийг нь хугас биелүүлдэг оронцог тогтолцоо улс орны хөгжил дэвшил улстөрийн соёл, зарчим, хууль шударга ёсны өмнө ямар их хор хохирол учруулж байгааг нийгэм даяараа мэдэрч давхар дээлийг тайлах хуулийг нэг өдрийн ч өмнө болтугай батлахын төлөө  байсан. Гэвч эцсийн мөчид парламент ард түмнийг төлөөлөх хүчгүй гэдгээ харууллаа. Давхар дээлтэй цөөн хүмүүсийн өмнө Монголчууд төртэйгээ, хуультайгаа, Ерөнхийлөгчтэйгээ хүчгүйдлээ. Ухаалаг төрийн төлөө олон алхам хийх ёстой. Харин ганц ч алхаж чадахгүй байгаа ийм УИХ-тай ухаалаг төрийн тухай ярьж хөөрөх ямар ч утгагүй юм. Тэдэнд зүгээр л хүсэл алга. Салбартаа бэлтгэгдсэн, намдаа хүлээгдэж байгаа хоёрдугаар эгнээнийхэнд эрх мэдлээсээ хуваалцаж, хууль тогтоох ажлаа чанартаа хийгээд явах сонирхол, соёл тэдэнд дутлаа.  Эрх мэдлийн давхардлаар мөөгөнцөртсөн тэдний арьсыг ямар зузаан сайр бүрхээ вэ? яаж ч зүлгэж тордоод зумарч унадаггүй ширэн хуйхнууд вэ? Ухаалагаас буцах замыг “тэнэг” гэж хэлэхээс өөр тодорхойлолт үгүй. Тэнэг парламентийн гишүүд ухаалаг төр гэж дахиж битгий яриасай. Олон хүний огиудас хүрнэ. “Тэнэг чигээрээ 2016 он хүртэл явья, тэрнээс цаашаа ухаалаг больё” гэж байгаа бол ийм зүйлийн төлөө хагас жилийнхээ ажлын цагийг барах ямар хэрэг байв.  

Сонгууль болно. Өмхий амалчихаад тэд “шударгын тухай” дуугаа дахиад аялна даа. Шал шижгийн...