Ерөнхий сайд асан С.Батболд үүрэгт ажлаа Н.Алтанхуягт шилжүүлснээс хойш улстөрийн аливаа асуудлаар тийм ч идэвхтэй байр суурь илэрхийлээгүй явсаар өдийг хүрсэн. Гэвч ойрын өдрүүдэд түүний байр суурь урд урдынхаасаа илүү хүчтэй  болж өөрийнх нь үед улс орныг алдагдалд оруулсан гэх Чалкогийн гэрээнд дүгнэлт хийх ажлын хэсэг байгуулахыг шаардах боллоо. Учир нь түүнийг Чалкод нүүрсээ 78 ам доллараар худалдаалах гэрээ байгуулж урьдчилгаанд нь 350 сая ам доллар авч иргэдэд бэлэн мөнгө тараасан гэдгээр АН-ынхан ихэд буруушаадаг. Угтаа бол бэлэн мөнгөний амлалтын уг сурвалж нь хүүхдийн мөнгөнөөс эхэлж, хишиг хувь болтолоо хавтгайрсан байдаг ч АН-ынхан энэ бүх бодлогын алдааг өмнөх Засгийн газартай холбон тайлбарлаж ирсэн билээ.

Нэг танхимд хамтран зүтгэж байсан шадар сайдыгаа алба ахихад нь С.Батболдын зүгээс хорон муу үгээр утаж, элдвээр шүүмжилж давшилж байгаагүй. Энэ нь түүний дипломатич зан чанартай ч холбоотой байж мэдэх. Харин Н.Алтанхуяг С.Батболдыг улс орны эдийн засгийг унагах гол ажлыг хийсэн хүн гэж ил далдуур их ярьж явсан. Тэр ч бүү хэл өөрөөс нь асуулт асуухад  “Алийн болгон чиний баасыг цэвэрлэж суух юм” гэж тун бүдүүлэг үгээр өөрийгөө хамгаалсан байдаг. Ер нь түүний этгээд гаж, гудамжны үг хэллэгийг нээлттэй, чөлөөтэй гэхээсээ бүдүүлэг гэж тайлбарлавал зохино. Магадгүй Н.Алтанхуяг Монгол Улсын хамгийн бүдүүлэг Ерөнхий сайд гэдгээрээ түүхэнд үлдэх байх.

Харин өнөөдөр Н.Алтанхуяг “Чалкогийн гэрээг муу муухай гэж хэлээгүй” гэж өмнөх хэлснээ үгүйсгэсэн аястай зүйлийг ярьж явна. Засгийн газар Чалкогийн гэрээг муу муухайгаар нь дуудаж, гэрээ байгуулсан хүмүүсийг эх орноосоо урвасан шахуу зүйлийг ярьж явснаа ийнхүү үгүйсгэх болсон нь олон хүний эгдүүцлийг төрүүлэх болсон юм. Тухайлбал ЗГХЭГ-ийн дарга, Монгол Улсын сайд Ч.Сайханбилэг “Чалкотой байгуулсан гэрээг харахаар гэрээ байгуулсан хүмүүсийн дагзанд буу тулгаж байгаад гарын үсэг зуруулсан юм болов уу, эсвэл хэн нэгний эрх ашиг орчихсон юм болов уу гэж харагдахаар байгаа юм” гэж байр сууриа илэрхийлж байлаа.

Тухайн үед нүүрсээ 78 доллараар Чалкод зарж байсан ба үүнийгээ “нүүрсээ олборлож байгаа өртөгөө ч нөхөж чадахгүй алдагдалтай байна”  гэж Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг тайлбарлаж байв. Ингээд хэдэн сая тн нүүрс ачилгүй овоолсон ба энэ хооронд түүний хүргэн Г.Дэнзэнгийн 17 тэрбумын дуулиан мандсан нь "Ерөнхий сайд уг гэрээг улстөрийн зорилгоор зогсоож, тээврийг нь атгахын төлөө ийм их нүүрс овоолж байгаа" гэх хардалтыг ч дагуулаад байсан билээ.  Үүнтэй зэрэгцэн тухайн үедээ 78 доллараар зарахад алдагдалтай байсан нүүрсээ өнөөдөр 30 доллараар зараад яаж ашигтай байгаа юм бэ? гэсэн асуулт урган гарч ирлээ. Үнэхээр л 78 доллараас илүү өртөгөөр нүүрс олборлож байсан юм бол өнөөдөр яагаад 30 доллараар нүүрсээ зарж байгаа нь олон хүний гайхшралыг төрүүлээд байгаа. Хэдийгээр нүүрс олборлолтын өртөг багасч зардлын зарим арга хэмжээ авч алдагдалгүй ажиллах нөхцөлөө хангасан гэж байгаа ч зардлаа сайн таналаа гэхэд 78 доллараас 30 долларруу оруулах үндэслэл байхгүй. Учир нь Монголд бараа бүтээгдэхүүн, бензин шатахуун гээд бүх юмны үнэ өсч байхад 78 долларын өртөгтэй олборлолтыг 30-аас дотогш нь оруулах ажлыг ямар ч компани хийж чадахгүй, тэр тусмаа төр бүр ч чадахгүй гэдэг нь ойлгомжтой юм.

Чалкод нүүрс нийлүүлэх ажлыг зогсоосон нь үнэхээр алдагдлаас болсон уу? эсвэл өөр эрх ашгийн үүднээс зогсоов уу? гэдэг дээр дүгнэлт хийх цаг болсныг С.Батболд ийнхүү сануулж эхэллээ. Үүнтэй санал нийлж гэрээг дүгнэхийг шаардсан улстөрчид ч цөөнгүй байна. Тухайлбал МАН-ын дарга М.Энхболд “10-н жилийн турш 78 доллараар нүүрс нийлүүлэх гэрээг хэн, юу ярьж яваад 30 доллар болгосон юм бэ? Нэг хөшөө буулгахдаа эрх барьж байгаа намыг нь элдэв янзаар хэлж гутаадаг чинь ч нөлөөлсөн шүү” гэж хатуухан үгийг чулуудаад авсан.

Энэ мэтээр Чалкогийн гэрээг дахин сөхөх асуудал улстөрд өндөрөө авч эхэллээ. Ч.Сайханбилэгийн хэлсэнчлэн “Дагзанд нь буу тулгасан юм шиг” Монгол Улсад алдагдалтай гэрээ байгуулсан буруутан хэн бэ? гэдгийг тодорхой болгохыг ард түмэн ч шаардах болов. Эх сурвалжуудын хэлж буйгаар С.Батболд Чалкогийн гэрээг дүгнэхийг шаардаж эхэлсэн нь үйл явдлын зөвхөн эхлэл төдий ажээ. Үүний цаана тавантолгойг тойрсон олон хууль бус явдалд Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийн нэр холбогдох болсон гэнэ. Харин Н.Алтанхуяг “Чалкогийн гэрээ муухай гээгүй ш дээ” гэх маягаар буулт хийсэн өнгө аястай үг хэлж С.Батболдод тал засах болсон нь цаанаа нэлээд нарийн учир шалтгаантай аж. Эх сурвалжийн мэдээлж буйгаар ойрын өдрүүдэд Тавантолгойд томоохон хэмжээний шалгалт оруулах болж, харин үүнийг нь Н.Алтанхуяг эрс эсэргүүцэх болсон гэнэ. Чухам ямар шалтгаанаар Н.Алтанхуяг Тавантолгойд шалгалт оруулахыг эсэргүүцэх болсныг дараагийн цувралаар уншигчиддаа хуваалцах болно.

 О.Цагариг