Нэлээд даацтай тонгороо мэхэнд тогтож чадсан Н.Алтанхуягийн Засгийн газарт хэсэг амсхийх завсар гарлаа. Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжинг авч гарснаараа Н.Алтанхуяг улстөрийн мэдрэмжтэй менежер гэдгээ харуулж чадав. Нэг сайдаа сугалуулчихвал дараа дараагийн сайд нарын асуудлыг толгой дарааллан оруулаад ирдэг “шүд сугалах” мэхийг Монголчууд сайн мэдэх болсон. Ер нь Монголын Засгийн газрын дундаж нас хоёр жил орчим бололтой. Улстөрчдийн наймаалцалын хүчинтэй хугацаа дуусч, дотоод дажинд нь битүү уур хуримтлагдан тэсрэх нь ингэж таардаг бололтой. Нийгмийн хүлээлт тэвчээр ч энэ хүрээд уйддаг янзтай. Тэр жишгээрээ Н.Алтахуягийн Засгийн газрыг үзүүр, сууриар нь оролдоод эхэлсэн ч тэр амжилттай тогтож чадлаа. Гэвч улс төрийн ойрын өдрүүдэд цаг агаар тийм ч таатай байх шинжгүй болчихлоо. Учир нь түүний Засгаас Х.Баттулга сайн дураараа гарснаар “сөрөг хүчин+ дотоодын дайсан”-тай болоод хоцров. Өнөө маргаашгүй Х.Баттулга сэлэм, шийдэм эргүүлээд эхлэхгүй ч Н.Алтанхуягтай алсын бодол таарахгүй гэдгээ ил тод илэрхийлж шинэ дайнд бэлтгэж эхэлсэн гэдгийг эх сурвалжууд онцолж байна. Үүнтэй зэрэгцэн Х.Тэмүүжинг огцруулах өргөдлийг асар өндөр өртөгөөр татуулсан нь “маш том тохироо” явагдсан гэх хардлагыг улстөрийн хүрээнд бий болголоо. АН, МАХН-тай дараагийн сонгуулиар МАН-ыг намнах нэг зорилготой орно, Н.Энхбаярыг эргээд эрх мэдэл албан тушаалд хүрэхэд нь дэмжлэг үзүүлнэ гэсэн гэрээ байгуулагдсан гэдгийг зарим эх сурвалжууд онцлох болсон. Ямартай ч улстөрийн ойрын өдрүүдэд цаг агаар ямар байх вэ? гэсэн таамаг төлгийг олон хүн тавьж, чулуугаар мэргээлээд эхэлсэн. Тэгвэл баттай болох хоёр ч үйл явдлаас харахад улстөрийн өдрүүд бүрэнхий байх төлөвтэй байна.

Үхэхдээ үхэр буугаа

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж АН-ынханыг хоорондоо ойлголц гэсэн чиглэлийг өгснөөр Н.Алтанхуяг нам доторх бүлэглэлүүдтэйгээ яриа хэлэлцээрт орсон. Ингээд хамгийн түрүүнд Х.Баттулгатай ганцаарчлан уулзсан байдаг. Гэвч тэдний уулзалт олон цаг үргэлжлээд ямар ч үр дүнд хүрч чадаагүй. Тэдний зөрчилдөж байгаа хамгийн том шалтгаан нь төмөр замын царигийн асуудал гэдгийг хэн хүнгүй гадарлах болсон. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг “Тавантолгой-Гашуунсухайт”-ын төмөр замыг нарийн царигаар барих саналаа УИХ-д өргөн мэдүүлэх болсон. Харин Х.Баттулга энэ чиглэлд өргөн царигтай төмөр зам барих ёстой гэсэн байр суурийг олон жил хамгаалж ирсэн. Тэрээр үүнийгээ “Нарийн царигтай зам тавибал Монголд нэмүү өртөг үлдэхгүй”гэж тайлбарладаг. Тэрээр өргөн царигтай төмөр зам тавьж түүнийгээ хил дээр сэлбэх хувилбарыг санал болгоод байгаа нь Оросуудын эрх ашигтай холбоотой гэж тайлбарлах хүмүүс олон бий. Угтаа бол тээвэр нэмүү өртөг бүтээдэг салбар биш. Тээвэр хамгийн их багтаамжтай, хурдан, хямд байх тусмаа өрсөлдөх чадвар нь үнэлэгддэг салбар. Тиймээс БНХАУ-ын зах зээлд нийлүүлэх гэж байгаа нүүрсний тээвэр энэ зарчимд л захирагдах ёстой. Нэмүү өртөг шингээдэг салбар бол кокс химийн үйлдвэр, гангийн үйлдвэр зэрэг Х.Баттулгыг үйлдвэр хөдөө аж ахуйн сайд байхад хийж чадаагүй ажлууд юм. Гэтэл Х.Баттулга заавал яагаад өргөн царигтай зам тавих ёстой гэж зөрүүдэлсээр байгаад гайхах, эгдүүцэх хүн олон байдаг. Гэсэн хэдий ч Х.Баттулга өөрийнхөө бодлоос ухрах шинжгүй байна. Тэрээр энэ хавар төмөр замын зодооныг дахин эхлүүлж Н.Алтанхуягийн эсрэг маш том компанит ажил зохион байгуулахаар төлөвлөж байгаа гэдгийг эх сурвалжууд мэдээллэж байна. Ойрын өдрүүдэд өргөн царигийн төлөө уриа лоозон бүхий жагсаал цуглаан зохион байгуулагдаж Ерөнхий сайдад ч тодорхой шаардлагууд очих бололтой. Түүнийг нь хөөргөн дэмжиж байгаа гадны ашиг сонирхол ч үүнд багагүй нөлөөлөх бололтой. Хоорондоо хир палгүй нам анирлангуй суусан эрх баригчдыг дотоодын зодоон багагүй зүдрээх бололтой. Х.Баттулга бол МАН-ын дарга М.Энхболдын дотны найз. Тиймээс гар нийлээд “Гадасыг шахах” тоглолтыг эрчимтэй явуулах болов уу?

Улстөрийн шинэ сериал

“Нэрт найруулагч” Н.Энхбаяр уран бүтээлээ удаан хугацаанд завсарласны эцэст эх орондоо эргэж ирэх гэж байна. Тэрээр энэ таван сардаа эсвэл зургаан сарын нэгэнд өөрийн төрсөн өдөр, хүүхдийн баяраар эх орондоо ирнэ гэдгийг ойр дотны хүрээнийхэн нь хэлж байгаа. Хэдхэн өдрийн өмнө түүний “туслах дүрийн жүжигчин” О.Баасанхүү Х.Тэмүүжинг огцруулах саналаа эргүүлэн татаж улс төрд багагүй шуугиан дэгдээсэн. Энэ бүхний гол дэглэлтийг хийсэн хүн Н.Энхбаяр бөгөөд тэрээр заяа төөрөг нь хазайхад хүрсэн Засгийн газарт багагүй өндөр үнээр засал ном хийж өгсөн нь ойлгомжтой. Жүжиг тавилгүй тэр ч удаж, жүжгийг нь үзэлгүй бид ч уйдаж одоо цаг нь болжээ. Н.Энхбаяр ирснээр Монголын улстөрд хуучны агаад шинэ олон ангит цуврал кино нээлтээ хийнэ. Юуны түрүүнд тэрээр МАХН-ын Их хурлыг хуралдуулж өөрийнхөө нам доторх байр сууриа улам бэхжүүлнэ. Ингээд өөрөөс нь урваж шарвах болсон Ч.Улаан, Д.Тэрбишдагва нарыг цөллөгт явуулж магадгүй гэдгийг ойрын эх сурвалжууд нь хэлэх болсон. Учир нь МАХН Засгийн газарт орсноос хойш нэр хүнд нь нэлээд унасан. Намын нэр хүндийг унагах ажилд Н.Энхбаяр сүүдрээ ч харуулаагүй гавьяатай. Тиймээс унаад байгаа намынхаа нэр хүндийг сэргээж ашигтай сэлгээг хийснээр дараагийн сонгуульд барьцаа ахиулна гэсэн тооцоог тэрээр хийж байгаа бололтой. Хэдийгээр АН-ынханы “Авралын од” болж засагт  засал номыг нь уншиж өгсөн ч тэрээр эрх баригчдыг алга ташаад л дэмжээд байхгүй. МАН-дахь хуучин харилцаа хэлхээгээ ашиглаж эрх баригчдыг сандаргах үе ч гарна. Халааснаасаа нэг тонгорог гаргаж ирээд, эргэж далд хийж тэврэлдээд л. Энэ аргаараа АН-ынханыг айлгаж, хүндлүүлж, аргадуулж олон дахин барьц алдууснаар нэр хүндээс нь зулгааж чадна. Гэвч АН-ыг нугаслаад унагачихгүй. Хавсайдах бодит шалтгаан түүнд бий.  АН, МАХН хоёрт  МАН-г дарж авах гэсэн нийтлэг ашиг сонирхол бий. Чухам ийм шалтгаанаар Н.Энхбаяр эрх мэдлийн тэнцвэрийн цэгээ ашиглаж АН-ыг үхүүлэхгүй бас сэхүүлэхгүй. Харин тэдний хүчийг МАН хэмээгч хуучны нөхөр, хожмын дайснаа дарахад ашигласаар байх болов уу? МАН-ыг ч мөн үхүүлэхгүй сэхүүлэхгүй. Ялагдсан талаар нь ялагчийг балбуулж, нурмайгаад унахад нь дасгалжуулж босгоод нөгөө талаа эргээд даруулдаг. Зодооноос хожил олдог аргыг тэр хамгийн чадварлаг хэрэгжүүлж ирсэн нэгэн. Энэ бол Н.Энхбаярын хамгийн сайн хийж чаддаг улстөрийн менежмент. Үүгээрээ тэр хэнийг ч дагуулахгүй. АН-ыг үхүүлэхгүй ба сэхүүлэхгүй. МАН-тай эвдэрэхгүй эвлэрэхгүй. Ингэж нэгийг нь сулруулж нөгөөгөөс нь гомдогсдыг өөртөө нэгтгэх замаар хүчийг олж дараагийн сонгуульд улам баттай оролцох нь түүний улс төрийн зурхайн өнгө төөрөг болж байна. Ийм зүйл болох өнцөг суудал нь бүрэлдчихсэн болохоор Н.Энхбаярыг Монголд ирүүлэхгүйн төлөө АН, МАХН-ынхан нэлээд ажилласан гэдэг. Гэвч цаг нь болжээ.

Ойрын өдрүүдэд болж өрнөх улстөрийн зурхайг тольдвол ийм байна. Үүнд УИХ-д 26 суудалтай бодит сөрөг хүчнийхэний улстөрийн тоглолтыг оруулсангүй. Дотоодоос төрсөн, гадаадаас ирэх дээрхи хоёр дээр  МАН-ынханы ашиг сонирхолын уулзвар давхардвал АН-ынханы хувьд 1996 он эргэж ирэх болно. Тийм бараан өдрүүдийг ирүүлэхгүйн төлөө АН-ынхан хамаг хүчээ хаях болов уу? Тэд хийхийн төлөө биш байхын төлөө л үлдэж буй өдрийг барах янзтай. Тийм өнцөг ч бүрэлдэж эхэллээ. Оршин байх тасалбартаа тэд нэлээд өндөр үнэ төлнө. Харин тасалбар борлуулагч олсон орлогоороо ихээхэн тарга тэвээр авна. Төр түвшин түмэн олон амгалан байх болтугай!

О.Цагариг