Өнөөдөр Хүний эрхийн дэд хороо хуралдаж цагдан хорих байгууллагад хүний эрхийн нөхцөл байдал ямар байгаа талаар Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжин, ХЭҮК-ын дарга Ж.Бямбадорж нарын мэдээллийг сонслоо. Өнгөрсөн долоо хоногт Газрын тосны газрын дарга асан Д.Амарсайхан урьдчилан хорих төвд хоригдож байгаад нас барсан хэрэг гарч нийгмийг цочроогоод байгаа. Тиймээс энэ асуудал болон бусад зүйлийг тойрсон асуудлаар ШШГЕГ-ын дарга, хурандаа Д.Ядамдорж мэдээлэл хийлээ. Эдгээрээс гадна АТГ болон холбогдох бусад байгууллагын төлөөллүүд ч оролцсон юм. Хуралдааны эхэнд ХЭҮК-ын дарга У.Бямбадорж гишүүдэд мэдээлэл өглөө.

  

   ХЭҮК-ын дарга Ж.Бямбадорж: -Хүний эрхийн үндэсний комисс 2009-2013 он, 2014 оны тавдугаар сарын 16-ны өдрийн байдлаар иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллагаас 1979 гомдлыг хүлээн авсан. Үүнээс хөдөө, орон нутгийн болон Улаанбаатар хотод байрлалтай ШШГЕГ-ын харьяа хорих ангиудад ял эдэлж байгаа болон сэжигтэн, яллагдагчаар цагдан хоригдож буй иргэдээс 859 гомдол ирүүлсэн байна. Он гарсаар 282 гомдол хүлээн авсны 134 нь хорих анги, цагдан хорих байгууллагад хоригдож байгаа хүмүүсээс ирсэн. Энэ нь цаашид өсөх хандлагатай байгаа. Сүүлийн жилүүдэд эрүүдэн шүүх, нэр төрийг нь доромжлон харьцаж байгаа талаарх гомдол их ирэх болсон. Тиймээс ХЭҮК хорих ангиудад байнгын шалгалт болон сургалтыг байнга зохион байгуулж байна. ХЭҮК-оос мөрдөн байцаалтыг камертай өрөөнд явуулдаг болгоё гэсэн саналыг тавьсан ч хөрөнгө мөнгийг нь өөр зүйлд зарцуулдаг. Мөн юу ч болоогүй байхад хүнийг цагдан хорьдог байдлаа зогсоохыг Х.Тэмүүжин сайдаас хүсмээр байна. Гэм буруутайг нь шүүхээр эцэслэн тогтоогоогүй мөртлөө эцэг эх, хань ижил, үр хүүхэд,  найз нөхдөөс нь хол удаан хугацаагаар цагдан хорьдог байдлыг зогсоох ёстой. Мөн иргэнийг хорих анги дамжуулан хорьдог байдал газар авсан.

ХЭҮК-ын дарга Ж.Бямбадоржийг мэдээлэл хийсний дараа гишүүд асуулт асуусан юм.

    УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү -Хүний эрхийн дэд хороо, Хуульзүйн байнгын хорооны томилолтоор би урьдчилан хоригдож байгаа Д.Амарсайхан агсантай холбоотой Анхбаяртай уулзахаар очиход АТГ-аас асуу гэдэг. Өчигдөр Дархан-Уул аймгийн хорих байранд хүн нас барсан гэж байна. Гэм буруутай нь тогтоогдоогүй хүн хоригдож байгаад эмчлүүлье гэхээр дээрээс эмчилж болохгүй гэдэг үүрэг өглөө гэсэн мэдээлэл гарсан байна. Яг хэн үүрэг өгөөд байдаг юм бэ. Хууль бусаар хоригдож байгаа асуудалд прокурор ямар хяналт тавьж байна вэ гэсэн асуултыг асуув.

    АТГ-ын Мөрдөн шалгах хэлтсийн дарга Ө.Энхтөр: -"Энэ он гараад 114 хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан. 22 хүнд цагдан хорих, таслан сэргийлэх арга хэмжээ авагдсан. Найман сар шалгаад тогтоож чадахгүй байгаа хэргийг шалгаж дуусаагүй байна. Тиймээс мэдээлэл өгөх боломжгүй" гэсэн хариултыг өгсөн юм.

    ШШГЕГ-ын дарга, хурандаа Д.Ядамдорж: -"Дээрээс үүрэг даалгавар өгөөгүй. Миний зүгээс ч, бусад байгууллагаас ч тийм үүрэг өгөөгүй. Тухайн хүн ажил мэргэжлээ өөрийн итгэл үнэмшлээр хариуцлага хүлээнэ гэж эмч, цэргийн тангараг өргөсөн, дадлага туршлагатай, 3-4 жил ажилласан эмч үүрэг гүйцэтгэсэн. Шүүх эмнэлгийн дүгнэлт гарахаар мэргэжлийн алдаа юу, хариуцлагагүйн алдаа юу гэдэг нь шийдэгдэх байх. Хариуцлагын тухай ярьж байх шиг байна. Би хариуцлагаас мултрах гэж оролдохгүй. Хариуцлага хүлээхэд бэлэн байна. Д.Амарсайхан агсны нас барсан нь гэнэтийн харамсалтай зүйл  болсон. Үдээс өмнө 12 цагт төрсөн ах нь ирж уулзсан. Бичлэг нь байгаа. Инээж хөхөрсөн, баяр хөөртэй байсан. Үдээс хойш 15 цагт өмгөөлөгч нь ирээд уулзах гэсэн. Энэ үед Чандмань, Анхбаяр, Энхбат гэж дөрвөн хүн байсан. Ухаан алдах үед нь Анхбаяр массаж, иллэг хийсэн. Эргээд ухаан орсон. Манай эмч нар дөрвөн минутад очсон. Хиймэл амьсгал хийсэн. 103 түргэн тусламж ирсэн. Үнэхээр амь насыг нь аврах гээд чадаагүй. Талийгаачид 2014 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдрөөс хойш цагдан хоригдох хугацаанд нийт найман удаа эмчийн үзлэг, хоёр удаа шинжилгээ хийж, хамгийн сүүлд 05 дугаар сарын 11-ний өдөр давхар хариуцсан эмч үзлэг хийхэд түүний биеийн байдал хэвийн, ямар нэг зовиургүй байсан ба хоригдогчийн зүгээс эмнэлэгт хэвтэх, эмчилгээ үйлчилгээнд хамрагдах талаар ямар нэг санал хүсэлт гаргаж байгаагүй. Хоригдогч нас барсантай холбогдуулан Дотоод хяналт шалгалт, аудитын хэлтсээс албаны шалгалтыг явуулж байгаа бөгөөд шалгалтын дүнг үндэслэн буруутай алба хаагчид хариуцлага тооцох болно. Хүний амь нас эрсдсэн хэрэгт хариуцлага хүлээхэд бэлэн" гэв.

    Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжин: - Харин Хууль зүйн сайд "Хорих байгууллага, цагдан хорих байгууллагын нөхцөл байдал өмнөх жилүүдээс дээшилж байна. Гэхдээ дутагдалтай зүйл байгаа. Барилга, байгууламж муу. Цагдан хоригдож байгаа иргэд нар, агаартай харьцах боломжгүй. Энэ нь хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй. Хорих байгууллагын үйл ажиллагаа явуулж байгаа орчин дутагдалтай байна. Цагдан хорих байгууллагыг хэсүүлэн хорих нь эрүүдэн шүүх шинжтэй байна гээд хэргийн харьяаллын хүрээнд цагдан хорьдог байя гэж байгаа. Цагдан хорих байгууллагад иргэнийг барьж хорьчихоод, гүйцэтгэх ажиллагаа явуулна гэдэг нь зөрчилтэй. Тиймээс хууль тогтоомжийн хүрээнд нягтлахыг ШШГЕГ-т өгсөн. Цагдан хоригдож байгаатай холбоотой байцаалтын журмаас давсан асуудал хөндөгдөөд байгаа юм биш биз гэдэг асуудал гарсан. Хэм хэмжээний зөрчилтэй холбоотой ёс зүйн гомдол өмгөөлөгчид, хуулийн байгууллагын зүгээс гарсан байсан. Цаашид ч хүнийг юу, юугүй цагдаж хорьдог байдлыг арилгана" гэсэн хариултыг өглөө.

    Ж.Батзандан- "Төр төмөр нүүрээ харуулдаг ч нөгөө талаараа хүнлэг, энэрэнгүй байх ёстой. Гэтэл АТГ юм л болбол иргэдийг айлган сүрдүүлж, хорьж цагддаг. Энэ байдлаа хэзээ зогсоох вэ. Мөн ял эдэлж буй хүмүүст малын гэдсээр хоол хийж өгдөг байдлаа хэзээ зогсоох вэ. Тэдэнд спортын талбай байгаа юу. Өдөрт ядаж нэг удаа агаарт гаргаж чадахгүй байгаа гэж сонссон. Та нар хүний эрх зөрчсөн энэ үйлдлээ хэзээ зогсоох вэ” гэсэн асуултыг АТГ болон ШШГЕГ-ын албаны хүмүүсээс асуусан юм.

Харин түүний хариултанд холбогдох албаныхан  “Аливаа хүнийг баривчлахдаа Эрүүгийн хуулийн 68-р зүйлийг үндэслэн хорьж байгаа. Мөн дотор гэдсээр хоол хийж өгөхийг багасгасан. Долоо хоногийн гурван өдөр нь махтай хоол идүүлж байгаа. Спортын талбай, танхимдтай болгох тал дээр шуурхай ажиллана. Цаашид хөрөнгө, мөнгө нь байвал ялтанд ээлтэй орчныг бүрдүүлэхэд бэлэн” гэсэн юм.

Ер нь хүний гэм буруутайг нотлоогүй байж шоронд хорьж цагдах байдлаа зогсоохыг энэ хурлын үеэр голчлон ярилаа. Тэгээд тэр хугацаандаа хэрэг хийснийг нь ч нотолж чадахгүй байж байгаад хүнийг суурь өвчтэй болгодог. Мөн сэтгэл санаа эд, материалын асар их хохирол учруулдаг байдлыг халахыг санууллаа.  Бас хамгийн түрүүнд таслан сэргийлдэг энэ байдлаа зогсоож хүнлэг, энэрэнгүй байж хүний эрхийг дээдлэхийг АТГ болон бусад газруудад анхааруулсан юм. 

2004-2014 оны хооронд нийт 10 хүн шоронд нас барсан байна. Цаашид ч ийм хэрэг гарах өндөр магадлалтай байгаа аж. Тиймээс хүний амь нас эрсэдсэн хэрэг гарвал хариуцлага хүлээдэг эзэнтэй байх ёстой гэсэн саналыг УИХ-ын гишүүд хэллээ.  Цаашид иймэрхүү алдаа дутагдлаа засч залруулж ажиллахыг ШШГЕГ болон АТГ-т мэдэгдсэн юм. Мөн хорих ангийн нөхцөл байдалд шалгалт хийх ажлын хэсгийг УИХ-аас томилохоор боллоо.