Төмөр замын царигийн асуудал сүүлийн үед хүчтэй яригдах болсон. Өргөн, нарийнг царигаас улбаатай багагүй маргаан ч тасралтгүй үргэлжилсэн. Тэгвэл Засгийн газраас Төмөр замд төрөөс баримтлах бодлого, түүн дундаа царигийн асуудал” хуулийн төслийг  УИХ-аар хэлэлцүүлэхээр оруулж ирсэн. Үүгээр бол Хятад хүртэл нарийн цариг, Орос хүртэл өргөн царигтай байхаар байсан. Гэвч Засгийн газар уг тогтоолын төсөлдөө өөрчлөлт оруулах нэрийдлээр буцааж авсан. Тэгвэл хэрхэн өөрчлөлт хийсэнээ ард иргэдэд мэдүүлээгүй. Ингэснээр төмөр замыг ямар царигтай барих нь одоогоор тодорхойгүй байгаа гэсэн үг юм.

Одоо царигийн асуудал хэнд ч тодорхойгүй байгаа ч Х.Баттулга гишүүний уулга алдаж байгаагаас харахад Засгийн газар нарийн царигтай байхаар өөрчлөлт оруулсан юм шиг байгаа юм. Учир нь өргөн царигтай байх ёстой гэдэг дээр бат зогсдог  Х.Баттулга гишүүн “Монголын Засгийн газар түүхэндээ байхгүй тэнэглэл авчирлаа” гэж бичсэн нь иргэдэд нарийн царигтай болгоно гэсэн ойлголтыг төрүүлсэн юм.

Тэгвэл Нарийн царигтай төмөр зам барих ажилд 40 мянган хятад иргэн оруулж ирнэ гэх шумыг хаа нэгтээгээс цацлаа. Улмаар эдгээр хятад ажилчдын 30000 нь нутагруугаа буцаж 10000 нь манай улсад үлдэж ажиллахаар болж байгаа гэдгийг ч хэлж байна. Хятад ажилчдын бөөн бөөнөөр орж ирэх зөвшөөрлийг удахгүй олгох сураг гарлаа. Засгийн газраас ч ажиллах хүчний энэ асуудалд зөвшөөрөл өгөхөөр бэлтгэж байгаа гэдгийг эх сурвалж мэдээллээ. Тун удахгүй энэ асуудлыг Засгийн хурлаараа оруулж шийдэх юм байна.

Харин 40 мянган хятад ажилчдыг оруулж ирнэ гэдэг асар их тоо. Манай улсын нэг аймгийн хүн амтай тэнцэх хэмжээний хятад ажилчдыг оруулж ирнэ гэсэн үг. Тиймээс хаа хаанаа эдгээр олон тооны хятад ажилчдад хяналт тавих хэрэгтэйг ард иргэд хэлж байна. Өдгөө Улаанбаатар, Амгалан болон бусад өртөөнд өдөрт дор хаяж 200 хятад ажилчин бууж байгаа гэдгийг хэн хүнгүй хэлдэг. Тэгвэл одоо төмөр зам барих нэрийдлээр нэг аймгийн дайтай ажилчид ирнэ гэдэг дээр ард иргэд түгшицгээж байна.

Одоогоор манай улсад ажиллах, амьдрах хятад иргэдийн тоо яг хэдэн мянгад хүрээд байгаа нь тодорхойгүй байгаа. Хуулиараа манай улсад оршин суугаа гадаад иргэдийн тоо нийт иргэдийн гурван хувь хүртэл байх заалттай. Үүнээс нэг улсын иргэн Монгол Улсын хүн амын нэг хувиас хэтрэхгүй байх ёстой. Хэрвээ нэг хувиас илүү гарвал үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлөхүйц хэмжээнд хүрсэн гэж үздэг.

Хэрэв энэ мэтээрээ нэг аймгийн хүн амтай тэнцэх хэмжээний ажилчид орж ирсээр байвал Үндсэний аюулгүй байдалд нөлөөлж магадгүй гэдгийг иргэд хэлж байна.

Харин өргөн, нарийн царигийн хувьд Үйлдвэр хөдөө аж ахуйн сайд асан Х.Баттулга  зам тээврийн салбарыг тэргүүлж байхдаа “Оросууд Монголын газар нутаг дэвсгэр дээр тавьж байгаа төмөр замыг 50/50 гэсэн зарчмаар эзэмшдэг цаашдаа ч энэ зарчмаа хадгална шүү” гэж шахдаг хэмээн мэдэгдэж байсан. Энэ нь Монголын газар нутаг дээр шинээр төмөр зам барихад өргөн царигийг ашиглах ёстой гэсэн зарчим бөгөөд Монгол Улс геополитикийн шаардлагаар ийм царигаар зам тавих ёстой гэсэн байр суурь.  Хэрвээ Хятадтай холбох төмөр замыг нарийн царигаар шийдвэл Оросын талаас шахалт үзүүлж, төмөр замын транзит тээврийн үнэ, татвараа нэмэх замаар манай төмөр замын өрсөлдөх чадварыг алдагдуулна гэх айдас ч үүнтэй зэрэгцээд яригдаж байсан.

Гэтэл нөгөө талдаа тээврийн өртөг аль болох хямд байж манай нүүрс БНХАУ-ын зах зээлд өрсөлдөх чадвартай байна. Иймд эдийн засгийн үр ашиг талаасаа бодвол хүссэн хүсээгүй нарийн царигаар урагшаа зам тавихаас өөр сонголтгүй болоод байв.

Харин одоо бол нарийн цариг гэдэг дээр бат зогссон бололтой. Тиймээс ч монголоос бага, хятадаас их ажилчин гэдэг “бичигдээгүй хууль” үйлчлээд эхлэх шиг боллоо.