Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг эцсийн кнопоо хүртэл өөрийн Засгийн газрыг
огцрохгүй гэдэгт итгэж байлаа. Арга ч үгүй юм. Тэрээр 50 гишүүнтэй
олонхийн Засгийн газрын тэргүүн.

Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг эцсийн кнопоо хүртэл өөрийн Засгийн газрыг огцрохгүй гэдэгт итгэж байлаа. Арга ч үгүй юм. Тэрээр 50 гишүүнтэй олонхийн Засгийн газрын тэргүүн. Н.Алтанхуяг 2012 оны УИХ-ын сонгуульд ялалт байгуулаагүй. Харин олонхийн буюу 34 суудлыг намдаа авчирсан. Тэгээд 11 гишүүнтэй "Шударга ёс" эвсэл, 2 гишүүнтэй ИЗНН, 3 бие даагчдыг хамруулан эрээвэр хураавар бүтэцтэй Шинэчлэлийн Засгийн газрыг байгуулсан. Ингээд 26 гишүүнтэй МАН Засгийн гадна үлдсэн юм. МАН амаргүй нөхцөлд ажиллаж ирэв. Гэвч сүүлийн нэг жилийн хугацаанд МАН-ын бүлгийн ажиллагаа илэрхий сайжирсан. Тэд маш хүнд нөхцөлд ялалт байгуулж 26-хан гишүүнтэй мөртлөө 50 гишүүний багцтай Засгийн газрыг огцруулж чадлаа.
МАН ямар нөхцөлд ялалт байгуулж чадав?
Төрийн гурван өндөрлөг АН-ын мэдэлд байв. Парламентын 50 суудал Засгийн газрыг бүрдүүлэгч хүчнийхэн. Өөрөөр хэлбэл үнэмлэхүй олонх. Тиймээс сүүлийн жил хагас МАН-ынхныг УИХ-ын байнгын хороонд тэгш хувиарлаагүй, ялгавартай хандаж ирсэн. Хууль хүчний бүхий л байгууллагын удирдлагыг эрх баригч АН томилов. Сүүлийн хоёр жил МАН-ынхныг шалгаж, хянаж цагдав. Эцэстээ тагнуулынхан нэмэгдэж намын байрыг нь хүртэл шөнө дөлөөр нэгжиж, ажилтнуудыг нь дарамталдаг болов. Мөн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн өргөн сүлжээ сөрөг хүчний эсрэг зогсов. Тэднийг эрх баригчид олон зуун сая төгрөгөөр ивээн тэтгэж байсан нь илэрсэн. МАН-ын өмч хөрөнгийг булаах ажиллагаа ч гаарав. Нийслэлийн МАН-ын байрыг төрийн мэдэлд булаан авч батаарын музей болгов. Үр дүнд нь МАН олон тэрбум төгрөгийн өртэй үлдэв. Ийм л хэцүү нөхцөлд МАН-ын 26-хан гишүүн Засгийн газрыг огцруулж чадлаа.
Засгийн газрыг огцруулахад юу нөлөөлөв?
Эрх баригч АН-ынханд байдаггүй хоёр том үнэт зүйл МАН-ынханд байна. Энэ бол эв нэгдэл. Бас зохион байгуулалт. Өөрөөр

хэлбэл МАН-ынхан атгасан шагай шиг эв нэгдэлтэй байдгийнхаа хувьд хүнд хэцүү бүхнийг давж туулж гарав. Зохион байгуулалтын өндөр сахилга баттай. Ийм хоёр зүйлээрээ АН-аас эрс ялгарлаа. Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд үзэж туулсан бүхэн нь МАН-ынхныг илүү туршлагатай, эв нэгдэлтэй, зохион байгуулалттай болгож орхилоо. Өнгөрсөн хоёр жилд эрх баригчидын маргаан мэтгэлцээн, үл ойлголцол, хэрүүл тэмцэл л ард түмний анхаарлыг татав. МАН-ынхан маргаан мэтгэлцээнээ дотооддоо шийдвэрлэж чадаж байна. Тийм дэг журам энэ намд оршиж байна. Харин АН-д ийм үнэт зүйл алга. Ийм үнэт зүйлтэй байснаараа МАН амжилтад хүрэх боллоо. МАН-ын дарга М.Энхболд, бүлгийн дарга С.Бямбацогт хоёрын бодлого, тоглолт амжилттай хосоллоо. УИХ дахь МАН-ын залуу, дунд үеийн төлөөлөл болох С.Бямбацогт, Ж.Энхбаяр, Ч.Хүрэлбаатар, Д.Хаянхярваа, Л.Энх-Амгалан нарын гишүүдийн санаачилгатай, идэвхитэй байдал МАН-ыг бэхжүүлж бас хүчирхэгжүүлж эхлэв.
Д.Арвин, Ч.Улаан хоёр ардын намдаа тусаллаа

МАН-аас гарсан бүхэн МАН-даа эргэж тусаллаа. Засгийн газрыг огцруулах асуудлыг хөндсөний дараа УИХ-ын гишүүн Д.Арвиныг ихээхэн хор найруулсан гэсэн мэдээлэл ирлээ. Тэрээр өөрийн харъяалагдах болсон "Шонхор" фракцийнхныг УИХ-ын чуулганд ирүүлэхгүй байх талаар санаачилга гаргасан байна. Бас сүүлийн хэдэн өдрүүдэд МАН-ынхантай уулзалдах болсон гэсэн яриа саарал ордноор таржээ. Бас МАН-аас гарч МАХН-д очсон Д.Тэрбишдагва, Ч.Улаан хоёр ч уугуул намдаа сэтгэлтэй хэвээр гэдэг нь харагдлаа. Учир нь Засгийн тэргүүнийг огцруулах асуудлаар Ч.Улаан ирэлгүй алга болсон юм. Тэр МАН-ынхантайгаа уулзаад ийм шийдэлд хүрчээ. Бас Д.Тэрбишдагва ч тийм хандлагатай болжээ. Гэвч Ерөнхий сайдын үүргийг гүйцэтгэхийн тулд Засгаа хамгаалсан гэж тайлбарлах хүмүүс байна. Учир нь Д.Тэрбишдагва, Ч.Улаан хоёр МАХН-ынхантай биш МАН-ынхантайгаа ойртох болсон гэж олон хүн ярих болов. Тэд уугуул намаас нь илүү зүйл байхгүйг ойлгож эхэлсэн хэрэг. Тэдний сэтгэлд зүрх МАН-даа үлдсэн байна.
АН-ынхан дүрмээ хэрэгжүүлж УИХ-ын 15 гишүүнээ хөөж чадах уу?
Чадахгүй л дээ. Уг нь АН-ын дүрмээр бол өөрийн засгийн газраа огцруулах санал өгсөн эсвэл хуралд ирээгүй нөхдүүдэд

"баяртай" гэж хэлэх ёстой. Харамсалтай нь нэгэн зэрэг 15 гишүүнээ хөөнө гэдэг бол санаанд багтамгүй зүйл. Ганцхан АН битгий хэл аль ч улс төрийн нам ийм зориг гаргаж чадахгүй. Тэгэхээр Н.Алтанхуягийг огцруулахын төлөө саналаа өгсөн Р.Амаржаргал, Ж.Батзандан, Х.Баттулга, Д.Батцогт, Р.Бурмаа, М.Зоригт, Б.Наранхүү, Л.Эрдэнэчимэг нараас гадна хуралдаа ирээгүй М.Батчимэг, Г.Баярсайхан, С.Эрдэнэ, Д.Ганхуяг, Д.Арвин, Д.Ганбат, С.Одонтуяа гэх мэт гишүүдийг хөөнө гэдэг үлгэр болоод үлдэнэ.
"Шударга ёс" эвсэлийнхэн хаана ч ханилгаагүй гэдгээ баталлаа

2012 оны сонгуулиар Н.Энхбаярын бор оймсонд хавчуулагдаад ороод ирсэн хэдэн нөхөд бий. Тэд АН-тай хамтарч Засаг барьчихаад үргэлж тэднийхээ эсрэг ажиллав. Тэгэхээр алсын замд "Шударга ёс"-ынхонтой ханилах ихээхэн халгаатай боллоо. Нэг үе О.Баасанхүү гэгч Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжинг огцруулах гэж бөөн юм болсон. Дараа нь Д.Батцогт эвсэлээсээ гарч АН-д оров. Сая Ч.Улаан чуулгандаа ирэлгүй бултав. Г.Уянга, Л.Цог хоёр МАН-тай хүч хавсарав. Энэ янзаараа бол Н.Энхбаярыг буцаж ирэхээс өмнө "Шударга ёс" эвсэл задарч бутраад алга болж мэдэхээр байна.
Хамгийн ухаалаг нь С.Баярцогт байлаа
УИХ дахь АН-ын бүлгийн гишүүдээс хамгийн ухаалаг, алсын хараатай нь "муу" нэртэй С.Баярцогт байлаа. Учир нь тэрээр 2012

онд МАН-тай эвсэх ёстой. Хоёр том нь хамтраад явбал улс эх орондоо хэрэгтэй гэж Н.Алтанхуягт ухуулж байсан гэдэг. Харамсалтай нь түүний зөвлөлгөөг хүлээж аваагүй. С.Баярцогт хоёр дахь удаагаа өнгөрсөн хавар "улс эх орныхоо эдийн засгийг сэргээхийн тулд МАН-ыг засагтаа урих ёстой" гэж хэлээд намынхандаа будаа болгуулсан. Өчигдөр гуравдахь удаагаа том намууд хамтраад, ойлголцоод явах ёстой. Намын удирдлага заавал кноп даруулж асуудлыг шийдүүлж болохгүй. Ухаанаараа ярилцах ёстой гэж чуулган дээр хэлээд авав. Магадгүй өчигдөр эрх баригч хүчнээс хамгийн ухаалаг, улсаа, намаа бодсон үгийг С.Баярцогт л хэлсэн. Харамсалтай нь түүнийг оффшор данс гэж цоллоод хүлээж аваагүй л дээ. С.Баярцогт шиг асуудлыг том зургаар нь хардаг олон гишүүн АН дотор байсан бол өнөөгийн эдийн засгийн хямралд хүрэхгүй байсан биз. Тэр МАН-д хайртай дуртайдаа биш улс эх орныхоо эрх ашгийн үүднээс л асуудалд хандаж байна. Даанч намынхан нь хүлээж авахгүй өнөөг хүрэв. Цаг хугацаа өнгөрөх тусам С.Баярцогт л АН дотроосоо үнэн үг хэлсэн, ухаалаг байр суурь баримталж байсан гэж дурсагдах байх даа.
Сэтгэгдэл (70)