Н.Энхбаяр, Ц.Нямдорж тэргүүтнүүд бие, бие рүүгээ хэвлэлээр үг дайсан, сонин содон ярилцлагуудаар дүүрэн өдрүүд өнгөрч байна. Уржигдархан МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр “Ц.Нямдорж нүдэндээ нулимстай миний өрөөнд орж ирээд олон удаа надаас аврал ирж байсан” гэсэн зүйлийг ярьсан. Харин өчигдөр УИХ-ын гишүүн Ц.Нямдорж бүтэн хоёр цагийн турш телевизийн ярилцлагад орохдоо Н.Энхбаярт хариуг нь барьснаас гадна өнөөгийн улс төрийн нөхцөл байдлын талаар ярив. Парламентын гишүүд дундаа хорон хатуу үгээрээ алдартай, хаана ч, хэнийг ч шүүмжилчихдэг Ч.Нямдорж гишүүний ярилцлага энэ удаа ч олны анхаарлыг ихээхэн татаж чадав. Ингээд түүний ярилцлагаас анхаарал татах заримыг онцолж байна. 


 Тэрбээр Ардын нам Ч.Сайханбилэгийг Ерөнхий сайд болгохыг эсэргүүцэж байгаа гэлээ. Учир нь буруу ажилласан гэх үндэслэлээр огцорсон Н.Алтанхуягийн Засгийн газрын гал тогоог барьж байсан хүнийг дэмжихгүй гэж үзэж байгаа аж.

Тэрбээр энэ талаар “Н.Алтанхуягийн Засгийн газар бүрэн эрхийнхээ хугацаанд эдийн засгийг элгээр нь мөлхүүлж дажин болсон юм шиг болгосон. С.Батболдын Засгийн газраас хоёр дахин илүү мөнгөтэй байсан мөртлөө цалин тэтгэвэр ч нэмээгүй. Ганцхан жилийн дотор гадаадын хөрөнгө оруулалт 50 хувиар буурсан. Засгийн газар танхимын зарчмаар ажилладаг зүйл. Тэгэхээр муу ажилласан бол бүгдээрээ л муу ажилласан гэсэн үг. Тэнд ажиллаж байсан бүх сайд нар адилхан л хариуцлага хүлээх ёстой. Тэгэхээр нэгийг нь огцруулчихаад нөгөөхийг нь авч үлдэнэ гэдэг чинь ой тоонд буумгүй зүйл юм. Цөмөөрөө ялын тавцанд очих ёстой. Тэгэхээр өмнөх засгийн газрын бүрэлдэхүүнд ажиллаж байсан хэнийг ч дэмжихгүй. Энэ бол үндсэн хуулийн зарчим. Харин Р.Амаржаргалыг дэмжиж магадгүй байсан. Ч.Сайханбилэг хүнийхээ хувьд муугүй хүн. Гэхдээ улс төрд харьцаа, зарчим хоёрыг тусад нь ярьж байж цааш явна. Би Ч.Сайханбилэгт “Чи бол том биетэй Н.Алтанхуяг” гэсэн хатуу үгийг хэлсэн. Өөрөө “Үгүй ээ л”  гэж байна лээ” гэв. Түүний хувьд Р.Амаржаргалыг элдвийн жижиг бүлэглэлүүдэд орж ажилладаггүйг нь дэмжиж явдгаа хэлэв. Энэ байдлыг нь тэрбээр өөртэйгээ жишиж зүйрлэдэг байна. Учир нь тэрбээр  ямар ч бүлэг, фракцад харъяалагддаггүй нэгэн юм. 


Хашир улс төрч Ч.Сайханбилэгийг дэмжихгүй болсон шалтгаанаа Алтангадас  фракцтай холбон тайлбарлав. Тэрбээр Ерөнхий сайд хэн болохоос шалтгаалж МАН Засагт хамтрах үгүйгээ шийдэж магадгүй гэлээ. Хамгийн гол нь нөхцөл нь ямар байхаас шалтгаалах гэнэ.  Тэрбээр энэ талаар “Бид нар Алтангадасын эрх ашгийг хамгаалах гэж засагт хамтран юм уу. Үгүй шүү дээ. Улс орны эрх ашгийг хамгаалаад явах хүн санал болговол дэмжинэ” гэсэн юм. Мөн АН-ынхныг орондоо орох завгүй олзолдон булаалдаж байхад МАН л 2015 оны төсөв дээр өдөр, шөнөгүй ажилласан. АН ирэх оны төсөв дээр бараг ажиллаагүй. МАН л төсвийн хуулийг хугацаанд нь батлууллаа гэв.


    Тэрбээр сүүлийн гурван Засгийн газрыг хамгаалах гээд дийлээгүй гэдгээ энэ үеэр дуулгалаа. Эхнийх нь Ц.Элбэгдоржийн Засгийн газар. Харин дараагийнх нь М.Энхболдынх. Мэдээж сүүлийнх нь Н.Алтанхуягийн Засгийн газар. Энэ талаар өөрөө хэлэхдээ “2004 онд УИХ-ын даргаар ажиллаж байхад манай намынхан Ц.Элбэгдоржийн Засгийн газрыг унагах гээд орж ирэхэд нь би “Хэрэггүй ээ. Тэвчээд зургаан сар болчих. Хоёрын хооронд юман дээр юунд нь яардаг юм” гэж хэлээд хөндлөн хэвтээд байсан.  Гэтэл 10 сайдаар өргөдөл гаргуулаад унагаж байсан. Дараа нь М.Энхболдын Засгийн газрыг манай нам “элсний 13” гэсэн хүмүүсийг гаргаж ирээд намайг болон Засгийн газрыг унагах төлөвлөгөөтэй ажилласан.   Тэгээд М.Энхболдыг унагаж байсан. Энэ бүхнийг зохиогч нь нэгдүгээр хүн шүү дээ. /Н.Энхбаярыг хэлэв/. Сая Н.Алтанхуягийг огцруулах гэхэд би нилээн хөндлөн хэвтсэн. Нутгийнхаа сайдыг хамгаалаад гээд манай намынхан намайг шүүмжилсэн. Огцруулах бичигт гарын үсэг зуралгүй ганц, хоёр хонож байсан. Тэгсэн Н.Алтанхуяг Н.Энхбаяртай гэрээ байгуулсан. Тэгэхээр нь би зам шулуудаад “Алив наад бичгээ аваад ир” гэлээ. Хаалга пижигнээд ороод ирэхэд нь гарын үсгээ зураад л явуулсан. Учир нь улс төрд ийм хуйвалдаан байж болохгүй шүү дээ” гэсэн юм.

    Ц.Нямдорж гишүүн улс төрийн хүнд хэцүү нөхцөлд Э.Бат-Үүлтэй ярилцдаг гэнэ. Яг тэр жишгээрээ Н.Алтанхуягийг Н.Энхбаяртай гэрээ байгуулах үед түүн рүү утас цохижээ. Тэрбээр Шинэчлэлийн Засгийн газрыг анх байгуулагдаж байх үед Н.Алтанхуягт хандан “Наадуул чинь өөр рүү чинь хутга шаана даа” гэж хэлж байжээ. Тэгсэн “Тунгалаг Тамир” кинон дээр гардаг Цахиур Төмөрийг хамт адуу хөөж явсан Түгжил нь хутгалж гэмтээдэг шиг зүйл сая болж өнгөрсөн нь яалт ч үгүй үнэн билээ. Түгжилдэх гэж...


МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр “Монгол тулгатны 100 эрхэм” нэвтрүүлэгт орохдоо “МАХН 2000 оны сонгуулиар үнэмлэхүй олонхи болоход Ерөнхийлөгч Н.Багабанди  дуудаж уулзаад “Ц.Нямдоржтой холбоотой хятадын тусгай албатай холбоотой гэх мэдээлэл байдаг. Тэгэхээр наад хүнээ хууль зүйн сайд болгож болохгүй” гэсэн. Би  Нямдоржийг дуудаж уулзаад “чиний тухай ийм зүйл яригдаад байна. Чамайг түр түтгэлзүүлье. Шалгуулаад тогтоолгочих, тэгээд буцаад ажилдаа орвол бүр нэр хүндтэй юм биш үү гэхэд “Ц.Нямдорж уйлчих шахаад та надад итгэ, наад муу хүмүүс чинь миний мууг үзэх гээд байгаа юм гэж гуйж байсан” гэж ярьсан.

Харин Ц.Нямдорж гишүүн энэ талаар “Тэр чинь шал худлаа. Би хүний өмнө нулимс цийлэгнүүлээд байдаггүй юм. Харин Н.Энхбаярын өрөөнд цийлэгнүүлж орсон нэг тохиолдол бий. Тэр нь 1999 оны 12 сарын 24-ны өдөр үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг баталчихаад хэвлэлийн бага хурал хийх гээд явж байхад утас дуугарсан. Утсаа авахад “Ээж чинь бурхан боллоо. Хурдан ир” гэсэн гэж хэлсэн. Тэгээд би Н.Энхбаяр дээр цийлэгнэж орсон. Түүнийг энэ андуураад байна. Сүүлийн үед барин тавин юм андуурч ярьдаг болсон байна лээ” гэсэн юм.

 Мөн Н.Энхбаярыг шоронд хорьсон хүн нь би биш.  АТГ-ынхны хийсэн ажил. Тэгээд цагдаагийхан хүч нэмсэн. Тийм сүртэй баривчлах нөхцлийг Н.Энхбаяр өөрөө бүрдүүлсэн шүү дээ. Н.Энхбаярт чинь аль 2008 оноос эрүүгийн хэрэг үүсчихсэн явж байсан.  Хэвлэх үйлдвэрийн байрны асуудал аль хэдийн яригдаад эхэлчихсэн байсан үе. Энэ үед цагдаагийхан дуудаад байхад очоогүй гэсэн. Тэгээд АТГ руу шилжүүлсэн байна лээ. Энэ хэрэг мөрдөгдөж байх үед Үндсэн хуулийн цэцэд ажиллаж байсан Ж.Бямбадорж над дээр ирээд “Чи энэ хэргийг хаа” гэж хэлсэн."Би яахаараа хаадаг юм. Тийм боломж байхгүй гэдгийг чи мэдэж байгаа биз дээ. Харин тэр хүндээ сайн өмгөөлөгч аваарай. Их аюултай хэрэг байна лээ шүү" гэж хариуд нь хэлж байсан гэв.

 Н.Энхбаярыг баривчилдаг өдөр тэдний гэрийн гадаа буудалцаан болсон. Хоёр хамгаалагч бие,  бие рүүгээ буудсан.  Тэгэхэд нь жижүүр нь Хан-Уулын цагдаад дуудлага өгсөн. Тэгэхээр нь цагдаа нар гүйгээд очсон гэсэн. Сүүлд нь Тагнуулынхан буутай хүч нэмэгдүүлсэн юм байна лээ. Намайг Шарга морьтын гүүрний цаана явж байхад Сандаг-Очир залгаад шүүхийн ийм шийдвэр гарсан гэж хэлсэн. Наадах чинь миний оролцдог юм биш байна гэдгээ хэлээд хүний хамарнаас цус гаргаж болохгүй шүү.  Бусад нь бол та нарын ажил байна гэж сануулсан. Цагдаа баривчлах ажиллагаа явуулсан гэдгээр нь надтай холбож тайлбарлаж байгаа юм шиг байна.  Цагдаа чинь шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэдэг шүү дээ. Хуулийн яамны ямар ч оролцоогүйгээр болсон гэж тэрбээр ярилаа.

Мөн Н.Энхбаярыг баривчлах ажиллагааг мэдээгүй өнгөрсөн гэдгээр нь түүнийг хүмүүс ихээхэн шүүмжилж явсан. Харин тэрбээр энэ талаар “Би мэдэж байсан. Гэхдээ оройн 08.30 минутад мэдсэн. Зурагтаар жаахан харж байгаад больсон. Тэрнийг харж яах юм. Н.Энхбаяр бид хоёрт төрийн эрх ашгийн үүднээс сайхан үерхэж ойлголцож, ажиллаж байсан үе байдаг юм. Сүүлд нь энэ хүн надад гомдоод салахгүй болсон. Н.Энхбаярыг шоронд хэвтэж байхад намайг алга ташаад инээгээд сууж байсан гэж бодож байна уу. Энэ хүнд эхнэрээ, үр хүүхдээ эцэг, эхээ амар байлгах ухаан төрдөггүй юм байхдаа гэж сэтгэл шимширч сууж байсан юм шүү дээ ” гэв.

Тэрбээр мөн би хэн нэгэн албан тушаалтан этгээдэд зүтгэх гэж тангараг өргөөгүй. Хулгай хийж шоронд орж байгаа бол хохь чинь. Хамгаалттай гурван дарга нараас чинь эхлээд идчихээр бусад нь яах юм гэж хэлэв. Мөн өөрийг Бээжинд томилолтоор явсныг Хятадын тагнуул болгож хувиргаад гүтгэсэн талаар дахин ам нээв. Өөрийг нь гүтгэсэн хүн 7 жилийн ял авсан гэлээ. "Үүнийг л Н.Энхбаяр дахин, дахин яриад байх юм. Өөр ярих юм олдохгүй байгаа юм байлгүй” гэлээ.

 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд сонгуульд би Н.Энхбаярын төлөө хормойгоо дэвсээд баруун гурван аймгаар гуйж явсан. Ер нь олон удаа түүний төлөө ажиллаж байсан гэж тэрбээр ярилаа.  "2009 оны сонгуульд Н.Энхбаяр өөрөөсөө болж унасан. Хоёр балай нэвтрүүлэг хийгээд ялагдсан. Нэг нь Ц.Элбэгдоржийг Хятадын тагнуул гэсэн. Нөгөөдөх нь солонгосчуудаас мөнгө авсан гэсэн. Тэгээд л унаа биз дээ. Манай намын удирдлагууд намайг дэмжээгүй гээд гомдоллоод байдаг. Тэгээгүй шүү дээ. Бүгд эрвийх дэрвийхээрээ санхүүжилт олж ажилласан. Би тэр нэвтрүүлгүүдийг телевизүүдээр гарахад нь эсэргүүцсэн. Миний үгэнд ороогүй" гэж ярив. Мөн  “Улс төрд унаж сурах хэрэгтэй. Унасан хүн эвтэйхэн амьдрах ёстой. Би жишээ нь таван талаасаа сүлбүүлээд УИХ-ын  даргаасаа унаж байна. Манай нам Н.Энхбаярыг огт гадуурхаагүй. Тэр өөрөө л нам байгуулаад явсан. МАХН нэрээ солиогүй бол Н.Энхбаяр МАН гэж байгуулаад явах байсан. Би буруу харж уйлаад зөв харж инээгээд л Н.Энхбаярыг дэмждэг л байсан шүү” гэсэн юм.


П.Очирбат гуай арай тулхтай Ерөнхийлөгч байсан. Бусад нь хэцүү байсан. Ц.Элбэгдорж Н.Энхбаяраасаа илүү гараад байна. Ерөнхий сайдаас бусад нь “Давхар дээлтэй” байж болохгүй гээд байх юм. Манай хуульд тийм заалт байхгүй шүү дээ. Цагаан давааны хогийн цэг дээр хог шатахад давхиад очдог. Тэр чинь дүүргийн даргын хийдэг ажил. Юм юманд оролцдог. Ерөнхийлөгч хүн жилд нэг удаа УИХ-д ажлаа тайлагнах ёстой. Гэтэл одоо хүртэл үүнийгээ хийдэггүй. УИХ-ын гишүүдээр дамжуулж ард түмэндээ ажлаа тайлагнах ёстой шүү дээ. Гэтэл Ерөнхий сайд, хоёр намын дарга, бүлгийн дарга нарыг нь өрөөндөө дуудаж ирээд хэвлэлийнхний өмнө загнадаг. В.Путин шиг байх гээд байна. В.Путин чинь Оросын хуулиар явж байгаа. Харин манайд тийм хууль байхгүй гэдэг зүйлийг тэрбээр мөн яриад амжлаа.


Х.Тэмүүжингийн хийж буй Хуулийн шинэчлэл гэх зүйлийг би хэзээ ч дэмжихгүй. Тэгээд ч шинэчлэлийг чинь би хуулийн хүрээнд нь хийчихсэн юм гэж тэрбээр ярив. Энэ талаар “Шүүхээр хэрэг шийдүүлж байгаа хүний давж заалдах эрхийг хаачихсан. Гурван аймгийн дунд нэг давж заалдах шатны шүүх байгуулахаарчинь яаж хүн давж заалдах юм. Өмгөөлөгчийн, өөрийн зардал, унааны зардал очоод байх айл байхгүй. Энэ мэт давж заалдах бүх бололцоог нь хуулиар хаасан. Цаг хугацаа Х.Тэмүүжин бид хоёрын хэнийх нь зөвийг харуулна. Жишээ нь цагдаагийн цолыг үсэргэдэг болчихсон. Өнөөдөр даргад сайн үйлчилж чадвал аймгийн цагдаагийн дарга болоод хурандаа цол авна. Маргааш буувал дэслэгч болно. Цагдаагийн албан хаагчдын ёс суртахууныг барьж байсан хамгийн гол зүйл чинь цол шүү дээ. Цагдаагийн хувцас байна. 30 мянган албан хаагчид үйлчлэх нэг орчин үеийн эмнэлэгийг контор болгож байгааг шинэчлэл гэдэг юм уу. Би зургийг нь гаргуулж байгуулаад хоёр аппаратыг суурилуулж өгөөд явсан. Одоо конторч байхгүй. Тахарын алба гэж хачин юм байгуулчихсан. Замын-Үүдэд Тахарын албаных гэж энгийн хувцастай хүн байна. Мөнгө байгаа юу гэсэн байхгүй. Хоригдлоо яахав гэж асуусан чинь мэдэхгүй цагдаа нар зөөх байх гэв. Тэгээд цагдаагийн даргаас нь асуусан чинь бас мөнгө байхгүй гэж байгаа юм. Ер нь үүнийг шинэчлэл гэдэг юм уу” гэсэн юм.