Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын нутагт орших Ноён уулын хэвлийд  Монголын түүх соёлыг өгүүлэх археологийн үнэт олдворууд хадгалагддаг. Тодруулбал, 2200 жилийн түүхтэй анхны төрт ёсны Хүннү гүрний 13 орчим хаад, ноёд, язгууртны булш хиргэсүүр цогцоороо хадгалагдан үлдсэнийг археологичид тогтоогоод байгаа. Мөн Чингэс хааны ач хүүгийн амьдарч ундаалж байсан газар гэж зарим хүмүүс ч нэрлэдэг. Цаашлаад Ноён уулын хувьд ам болгоноос нь гол горхи урсдаг өвөрмөц тогтоцтой аж. Сэлэнгэ аймгийн иргэд хэдэн үеэрээ уг уулыг дахиж, диваажин мэт боддог болсоныг ч нутгийн олон ярьж байна.

Тэгвэл энэхүү соёлын дурсгалт газрыг ухаж сэндийчихээр зэхэж эхэлжээ.

Өмнө нь Ноён уулын сав газарт алт болон төмөрлөгийн хайгуул олборлолт хийх тусгай зөвшөөрөлтэй 42 компани байсан ч “Урт нэртэй” хуулийн хүрээнд үйл ажиллагааг нь зогсоогоод байсан юм. Тэгвэл өдгөө уг уулын сав газарт байрладаг 50 тн алтны нөөцтэй “Гацуурт” алтны шороон ордыг стратегийн ордод оруулахаар УИХ-аар хэлэлцэж эхэлсэн нь нутгийн иргэдийн эсэргүүцэлтэй тулгараад байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, Ноён уулаас 2 км-ийн цаана “Бороо Гоулд” компани үндсэн ордоо байгуулж хэвлийг нь ухахаар зэхэж байгааг нутгийн ард ярьж байна.

“Бороо гоулд”-ын хувьд өмнө нь 40 тонн алтыг 10 жил ухахдаа таван жилд нь тогтвортой байдлын гэрээ хийгээд дараагийн жилээс татвараа төлнө гэж хулхидаж байсан аж. Мөн Баруунхараачуудыг хоёр дахь “Эрдэнэт” болгож өгнө гэж тархийг нь угааж байсныг ч эх сурвалж онцолж байна.

Өөрөөр хэлбэл, таван жилийн хугацаанд 40 тонн алтыг ямар ч татваргүйгээр ухаад авчихсан байгаа юм.  Хамгийн харамсалтай нь нутгийн иргэд шүүмжлээд ирэхээр толгой компаниараа нэрлээд “Сентерриа Гоулд” болгож өөрчилж, “Гацуурт” төсөл гэж яриад эхэлсэн нь олон хүнийг сонирхолыг татаж байна.

УИХ-аар “Гацуурт”-ыг стратегийн ордод оруулах тухай хэлэлцэж байх үеэр Мандал сумынхан эсэргүүцлээ илэрхийлж байсан. Өнгөрсөн жил л гэхэд үүнийг эсэргүүцэж 2000 хүн гарын үсгээ зурж төрийн гурван өндөрлөгт хүргэж байсныг та бүхэн санаж байгаа биз. Тодруулбал, Байгаль орны сайд, УИХ-ын АН-ын бүлгийн дарга болон Төрийн гурван өндөрлөгт 2000 хүний гарын үсэгтэй албан бичиг хүргүүлж байсан. Улмаар тухайн үед нам жим болж, энэ асуудлыг дахин, дахин сөхөж аль нэг компаниар уг уулын хэвлийг ухуулах асуудлыг дарж байсан ч өдгөө ахиад л  сөхөгдөж эхэлж байгаа  нь энэ юм. Харин “Гацуурт”-ын ордыг стратегийн ордод оруулахыг УИХ-аар хэлэлцэж байгаа энэ үед нутгийн иргэд санал бодлоо дахин илэрхийлж бүгдээрээ зөвшөөрөхгүй гэдгээ мэдэгдсэн байна.

Уг нь энэ бүс нутаг “Урт нэртэй” хуулиар хамгаалагдаж, ашигт малтмал олборлохыг хориглосон. Харин одоо УИХ-аас стратегийн ордод оруулах юм бол “Урт нэртэй” хуулийн хүрээнээс гарч “Сентерриа Гоулд”-д ашигтай тусах юм. Өөрөөр хэлбэл, Урт нэртэй хуулиар бол Гацуурт нь ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглосон бүсэд оршиж байгаа ба гагцхүү Стратегийн ордод энэ хориглох заалт нь үйлчлэхгүйгээр хуульчлагдсан байдаг.


Тэд өдгөө өөрсдийн тээвэрлэлт хийх замд нь байрладаг “Арцат” гээд Сэлэнгийн хүүхдүүд амардаг байсан зусланг худалдан авч ажилчдын байр болгосон байна. Өдгөө ямар ч иргэнийг зуслангаас цаашаа алхуулдаггүй ийм л байдалтай болсон гэнэ.  Цаашлаад сайжруулсан шороон замаараа машин явуулахгүй гэдэг болсоноор  нутгийн иргэд хар замтай нийлэх гэж 30 гаруй км явдаг байсан бол Баруунхараагаар тойроод 70-80 км явж байж ордог болжээ.  Дээрээс нь хязгаарлалт тавьсан газраа цэвэрлэхгүй байгаагаас ойр хавийнх нь эмийн ургамал устах аюул нүүрлээд байгаа аж.  Үүгээр зогсохгүй “Бороо Гоулд”-ын буруутай үйл ажиллагаанаас болж Будан, Балжийн голууд ширгэж эхэлсэн талаар нутгийн зарим иргэд онцоллоо.

Энэ талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг эргэн сурважлан хүргэх болно.