Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар ирэх сарын 1-нээс эхлэн төрийн албан хаагчдын цалинг нэмэх болсон талаар мэдээлэл хийсэн. Үүний дүнд бага сургуулийн болон цэцэрлэгийн багш нарын цалинг 8-15 хувиар нэмэгдүүлэхээр болсон юм. 

Гэвч багш нар цалингаа 1.5 сая болгохыг шаардаж, ажил хаялт зарлана гэдгээ мэдэгдээд байгаа юм. Хамгийн гол нь манай улсын төсөвт багш нарын цалинг 1.5 саяд хүргэх ямарч боломжгүй гэдгийг эдийн засагчид хэлж байгаа. Учир нь, АН-ынхан засгийн эрх барьж байсан өнгөрсөн дөрвөн жилд авсан өр зээлийн хүүнд гэхэд л өчнөөн тэрбумаар нь төлж байгаа. Зөвхөн өнгөрсөн зургадугаар сард гэхэд л өдөр бүр цаг тутам нэг тэрбум төгрөгийг өр төлбөрт төлсөн байдаг юм. Өнгөрсөн хугацаанд “тансагласан” мөнгийг өдгөө ингэж л төлж байгаа.

Багш нарын цалин нэмүүлнэ хэмээн ажил хаядаг асуудал бараг хэвийн үзэгдэл мэт боллоо. Сүүлийн жилүүдэд боловсролын салбар муу байгаа талаарх шүүмжлэл ч ихсэж байгаа. “Хийж чадахгүй бол орны нь нөхөх багш нар зөндөө байна. Тэдэнд нь ажлыг нь өг” гэсэн иргэдийн ундууцал ч цахим сүлжээгээр их байгаа юм. Энэ нь ч үнэн юм шиг санагдана. Багш нар өдийг хүртэл цалин нэмээч гэж жагсаж байснаас сургалтынхаа орчныг сайжруулаач гэж дуугарч байсан нь ховрын бараа байх.

Манай улсад ерөнхий боловсролын сургуулийн насны 572.8 мянга орчим сурагч бий гэсэн өнгөрсөн оны статистик судалгаа байдаг. Нэг ангид 40-50 хүүхэд байдаг. Анги дүүргэлт ихтэй хэмээн байнгын гомдоллодог. Энэ нь мөн л ачаалал. Гэхдээ нөхцөл байдал хэрхэн байгааг үнэлж дүгнэх хэрэгтэй шиг.

Мөн Үндсэн хуульдаа хүн бүр бүрэн дунд боловсролыг үнэ төлбөргүй эзэмших эрхтэй гээд заасан ч хөдөө орон нутгаас шилжин суралцаж байгаа сурагчдаас хандив нэрээр мөнгө авдаг гэх яриа бий.

Цалин нэмэх сургаар нэг асуудал тулгардаг. Тодруулбал, цалин нэмэх сургаар өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсдөг жишиг тогтсон. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ нэмэгдсэн, төрийн албан хаагчдын цалин нэмэгдсэн гээд энэ нь худалдаа үйлдвэрлэгч, түгээгчдэд мөн л томоохон шалтаг болох нь гарцаагүй.

2017 оны төсвийн тодотголын төслийг хэлэлцэж байх үед УИХ-ын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл “Хуучин социализмын үеийн тэгшитгэлийн арга барилаар биш, ардчилал зах зээлийн зарчмаар явах нь зүйтэй” гэж ярьж байсан. Магадгүй уг зарчмаар явах нэг сонголт байна. Үүний тулд  цалингаа нэмэгдүүлэх гээд жагсаад байгаа багш нарын ур чадварын асуудлыг эргэн санъя.

Тэдний  үр бүтээл болон чансааг шалгадаг жил жилийн томоохон шалгалт бол элсэлтийн ерөнхий шалгалт байдаг. Өнгөрсөн жил нийслэлийн хэмжээнд математикийн шалгалтаар 551 хүүхэд А-D үнэлгээ авсан бол 12589 шалгуулагч F үнэлгээ авч байсан. Харин монгол хэл, бичгийн оноогоор 1768 шалгуулагч A-D үнэлгээ авч, 5142 шалгуулагч F үнэлгээ авч байсан. Өөрөөр хэлбэл өмнөх жилийн ЭЕШ уг шалгалтын түүхэн дэх “эмгэнэл” байв.

Дээрх тоо баримтаас харахад л сурагчдын боловсролын түвшин хэдий хэмжээнд яваа нь харагдах юм. Харин хүүхдийнх нь сурлагын чанар ингэж үнэлэгдэж байхад цалингаа голно гэдэг бол багш нарт “ахадсан” хэрэг болж таарна.

Харин оронд нь чансаандаа таарсан цалингаа аваад сууж байх нь шударга байх.

Б.Лхам