Дэлхий нийтээр даяаршил, техник технологийн хөгжил хурдацтай дэвжиж байгаа энэ үед манай улс ч хөл нийлүүлэхээр зүтгэж яваа. Учир нь бүхэл бүтэн зуун хоцрогдсон ард түмний хувьд дэлхийтэй хөл нийлүүлэн алхаж байгаа ухаантай.

Сүүлийн жилүүдэд аливаа тэмдэглэлт баяруудыг их өргөн хүрээнд тэмдэглэж байна. Ямар сайндаа Монголын маргааш дуусахгүй гэдэг шиг “Монголын баяр дуусдаггүй” хэмээн иргэд хошигнон ярихав. Угаас үнэн болжээ. Аавуудын баяр, ээжүүдийн баяр, найзуудын баяраас эхлээд аймшгийн баяр хүртэл өргөн тэмдэглэж байгааг бид андахгүй. Ямар баяр тэмдэглэх нь хүний эрх ч гэлээ хамгийн гол нь бидний соёл сэтгэхүй, уламжлалд сүнс, чөтгөрийн баяр тэмдэглэж ирсэн уламжлал байхгүй. Ярихаас ч, хэлэхээс ч цээрлэдэг ард түмэн.

Асуудал юунд байна вэ гэхээр бид баярыг хэт хавтгайруулдаг боллоо. Үүний тод жишээ нь өнгөрсөн долдугаар сард хорих анги жилийн ойгоо нүсэр тэмдэглэсэн явдал юм. Тодруулж хэлбэл, Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Дарьт 433 дугаар хорих анги 30 жилийн ойгоо тэмдэглэсэн байдаг. Нүсэр гэх ч үг багадмаар. Энэ нь олон нийтийн зэвүү, дургүйцлийг зэрэг хүргээд буй юм.

Яахав ойгоо тэмдэглэх нь буруу биш. Гэхдээ аймаг, улсын их баяр наадмын хэмжээнд дүйцүүлэхийн оронд улсын баяр наадмыг тохиолдуулан хүмүүжигч нараа баярлуулж, тэдэнд чиглэгдсэн арга хэмжээ зохион байгуулсан бол бол арай зүйд нийцэхээр санагдана.

Ганцхан хорих анги ч гэлтгүй улсын бөхийн найр наадам, ургийн баярыг тэмдэглэхдээ хүртэл Улсын хэмжээний баяр наадам юм шиг тэмдэглэх нь их болсон. Өөрөөр хэлбэл соёлын үнэт өвийг ингэж “үнэгүйдүүлж” байна. Бүр энгийн үзэгдэл мэт ойлголттой болж.

Хорих анги нь хүний эрхийг хязгаарлаж байгаа хүсээд ч байх газар биш. Хэдийгээр гэмт хэрэгт холбогдож энэ газар очдог ч хүний эрхийг хасч эхэлсний түүхт ойг тэмдэглээд байх нь зохимжгүйгээр барахгүй зохисгүй!

Манай улсад түүх, өв соёлоо ялангуяа Улсын хэмжээний баяр наадмаар зохиогддог эрийн гурван наадмыг аль үед хэрхэн наадаж болох гэсэн тодорхой зааж өгсөн журам шаардлагатай байна. Хүний эрхийг хязгаарлаж байгаагаа түүхэн амжилт мэтээр тэмдэглэсэн тухайн газрын дарга нарт шуудхан хэлэхэд ёс зүй, ичих булчирхай хэрэгтэй.

Хорих ангийн ой хэмээн энэ мэтээр Монголын түүх, соёлоор “шоудаж”  сөрөг ойлголт түгээж байхад Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч та яагаад дуугүй өнгөрөөнө гэж. Эдийн засгийн хямралтайгаа тэмцэн ядаж явахад улсын мөнгөөр ийн “аархаж”, ариг гамгүй цацаж байгааг нь юу гэж тайлбарлах вэ.

Бараг байгууллага бүр тэмдэглэлт ойгоороо бөх барилдуулж, хурдан морь уралдуулах нь холгүй байгаа энэ тогтолцоог халах хэрэгтэй юм шиг.

Б.Лхам