Өнгөрсөн долоо хоног Монголын хууль хүчний байгууллага хийгээд засаглалын тогтолцоонд утгаар нь реформ хийсэн өдрүүд болж өнгөрлөө. Ийн хэлэхийн учрыг доор өгүүлье.

Монгол Улс парламентын тогтолцоонд шилжээд 26 хаврыг үджээ. Гэвч Үндсэн хуульд заасанчлан цаашид парламентын засаглалтай улс байх эсэх нь ихэд эргэлзээтэй боллоо. Нэгэн үе Ерөнхийлөгчийн засаглалтай болох талаар улстөрчдийн дунд яриа дэгдсэн ч олон нийтийн зүгээс дэмжлэг аваагүй юм. Гэсэн ч Ерөнхийлөгчийн засаглал руу Монгол Улс аажим аажмааар гэтэлгэсээр л байна. Учир нь өнгөрсөн лхагва гаригт хуралдсан УИХ-ын чуулганы ээлжит бус хуралдаанаар Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан Шүүгчийн эрх зүйн байдлын тухай, Прокурорын тухай, Авлигын эсрэг хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийж баталсан юм. Дээрх хуулийн төсөл батлагдсанаар АТГ-ын дарга, дэд дарга, УЕП болон орлогч прокурор, шүүгчийг томилох, чөлөөлөх эсэх асуудлыг ҮАБЗ буюу Ерөнхийлөгчийн ахладаг зөвлөлөөс гаргасан зөвлөмжөөр шийддэг болж байгаа юм. Ингэснээр эцсийн дүнд эрх мэдэл нэг хүний гарт төвлөрч, Монгол Улсын хувь заяа парламентын 76 гишүүнээс бус Ерөнхийлөгчөөс ихээхэн хамааралтай болох нь гарцаагүй гэж зарим хуульчид үзэж буйгаа илэрхийлсэн. Тодруулбал, УИХ-ын намрын чуулганы нээлтийн үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга “Монгол Улс системийн хямралд нэрвэгдсэн нь тодорхой болж байна. 1992 оноос хойш бүрэлдсэн улс төр, засаглалын тогтолцоо Монголын нийгмийн асуудлуудыг шийдэх, зохицуулах чадвараа үндсэндээ бүрмөсөн алджээ. Хүмүүстээ биш, намдаа биш тогтолцоонд бүх асуудал байна.

Тийм учраас би улс орныхоо ирээдүйн төлөө, хөгжил цэцэглэлтэд хүрсэн хүчирхэг Монгол Улсыг бий болгохын төлөө улс төрийн намууд, эрдэмтэд судлаачид, иргэд сонгогчидтойгоо хамтран бүх нийтээрээ эрүүл ухаанаар шүүн хэлэлцэх замаар тогтолцооны реформ хийе” гэж нэгэнтээ хэлсэн билээ. Ийн дурдаж байсан учраас л Ерөнхийлөгчийн санаархал биелэлээ оллоо гэхэд хилсдэхгүй биз ээ. Энэ бүхнийг нь өнгөрсөн долоо хоног С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэргээр ял сонссон Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг эрүүдэн шүүж байгаа бичлэг ил болж, бичлэгийг УИХ-ын гишүүд болон зарим сэтгүүлчдэд үзүүлсэн юм. Үүний дараа хууль хүчний байгууллагад эрүүдэн шүүлт гэх хүний эрхийг зөрчсөн аймшигтай үйл явдал одоог хүртэл байгаа юм байна гэж гишүүд уулга алдан кнопоо дарснаар дээрх хуулиудыг баталсан юм. Хууль батлагдахтай зэрэгцэн шүүгчийн хараат бус байдлыг хөндөгдөж, Монгол Улсын хуулиын үндэс суурь болсон Үндсэн хууль зөрчигдлөө гэх асуудал сөхөгдсөн. Тэгвэл үнэхээр Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг шүүн тунгаах эрх нь гагцхүү Үндсэн хуулийн цэцэд л байдаг. Тиймээс эл асуудлаар Үндсэн хуулийн Цэцэд хандваас тэндээс гарах шийдвэрийг л харах үлдэж байгаа юм.

Түүнчлэн дээрх хууль батлагдсаны маргааш нь Улсын Ерөнхий прокурор М.Энх-Амгаланг бүрэн эрхээс нь чөлөөлж, Улсын Ерөнхий прокурорыг шинээр томилогдох хүртэл хугацаанд түүний бүрэн эрхийг хэрэгжүүлэхийг Улсын Ерөнхий прокурорын орлогч прокурор Б.Амгаланбаатарт даалгаж, Ерөнхийлөгчийн зарлиг гарсан юм. Үүнтэй холбогдуулан олон нийтийн дунд ихээхэн шүүмжлэл гараад байна.

Учир нь орлогч прокурор Б.Амгаланбаатар нь өөрийн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ 100 хувь эзэмшдэг гэж мэдүүлсэн “Цаст согоот” ХХК-иараа дамжуулж, 2017, 2018 онд буюу хоёр жил дараалан ЖДҮХС-аас зээл авсан нь баримтаар нотлогдсон юм. Тэрбээр ЖДҮ-гээс 1.3 тэрбум төгрөг зээлсэн гэх бөгөөд үүнтэй холбогдуулан иргэд цахим сүлжээгээр “ЖДҮ-ийг эсэргүүцэгч прокурорыг огцруулж, орыг нь ЖДҮ-чин прокурор залгамжиллаа” гэх дургүйцлээ илэрхийлж байна. Мөн энэ пүрэв гаригт Монгол Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зориг өөрийн хүсэлтээр албан үүргээсээ чөлөөлөгдөх хүсэлт гаргасны дагуу Ерөнхийлөгчийн зарлигаар албан үүргээс нь чөлөөлсөн билээ. Тэрбээр 2016 оны арванхоёрдугаар сарын 5-ны өдөр Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр томилогдож байсан бөгөөд өөрөөр хэлбэл, өмнөх Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн томилгооны хүн гэсэн үг. Ерөнхий шүүгч, Улсын Ерөнхий Прокурор нар ийн албан үүргээсээ чөлөөлөгдсөнөөр өмнөх Ерөнхийлөгчийн томилсон томилгооны хүн дууссан гэхэд болно. Товчхондоо хуулийн байгууллагыг Ерөнхийлөгч гартаа бүрэн авсан гэхэд хилсдэхгүй болов уу.

Дээрх үйл явдалтай зэрэгцэн Эх, хүүхдийн эрүүл мэндийн төвийн төрөхийн өмнөх тасгийн зургаан давхарын цонхноор 17 настай жирэмсэн эмэгтэй үсэрч амиа хорлохыг завдсан хэрэг гарсан. Хэрэг энэ сарын 26-27-нд шилжих шөнө гарсан бөгөөд түүнийг Гэмтлийн эмнэлэгт 01.10 цагт хүргэж яаралтай тусламж үзүүлсэн ч хүнд гэмтлээ даалгүй 07.05 цагт нас барсан байдаг. Уг хэрэг Баянгол дүүргийн Цагдаагийн нэгдүгээр хэлтэст шалгагдаж байгаа юм.

Улс төр болоод нийгэмд өрнөсөн дээрх үйл явдлаас гадна Нийслэлийн Засаг дарга асан Н.Бат-Үүл гэр хорооллын иргэдийн газар өмчлөх эрхийг хангуулах лоозонтойгоор суулт зарласан нь бас нэгэн өнгө нэмээд байна. Тэрбээр улстөрчдийн явуургүй амбицаас болж гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн ажил зогсч, иргэд хохирч байгааг илэрхийлсэн юм.

Ийнхүү өнгөрсөн долоо хоног эрүүдэн шүүлт одоог хүртэл явагддаг нь нийтэд ил болж, жирэмсэн эхийн амь насаараа эрсдэн, Ерөнхийлөгч эрх мэдлийнхээ “шидэт дохиур”-тай болсон долоо хоног болж өнгөрлөө.

Б.Лхам