Монголын хүнсний ногоо хүлэмжийн аж ахуй эрхэлдэг компаниуд БНХАУ-ын "Тяньжин Фүүдс"  компанид нийслэл хот орчим 50 га газрыг хүлэмж эрхлэх төслийг эсэргүүцсээр байгаа. Учир нь тус улс олон сая хүн амаа тэжээхийн тулд хүнсээ химийн бордоогоор борддог тухай мэдээлэл олон байдаг юм. Харин манай улс шиг хүн ам цөөтэй улсад бол энэ нь хүнсний аюулгүй байдал цаашлаад үндэсний аюулгүй байдал хөндөгдөх асуудал гэж үзэх цөөнгүй иргэд бий. Тиймээс хүнсээ өөрсдөө тариалдаг болъё.

Хятадад өгч, тариалан эрхлүүлэх гэж буй газрыг хүлэмжийн аж ахуй эрхлэгч нарт итгээд хуваагаад өгчихвөл эх орондоо сайн чанарын хүнс үйлдвэрлэж чадна хэмээн тус холбооноос удаа дараа мэдэгдсээр байгаа юм. Ингээд Монголын хүлэмжийн фермер хөгжүүлэгчдийн нийгэмлэгийн тэргүүн Х.Алтанцацралттай ярилцсанаа хүргэе.

-БНХАУ-ын “Тяньжин фүүдс” компани 50 га газар хүлэмжийн аж ахуй эрхлэх тухай яригдаад байгаа шүү дээ. Хэрэв тус компани хүлэмжийн аж ахуй эрхлэхээр болчихвол нийслэлийн хүнсний ногооны хэдэн хувийг хангах юм бэ?

-Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа нийт хүлэмжийн 90 хувьтай тэнцэх хүлэмжийн аж ахуй бий болно гэсэн үг. Тариланчид зун тарьсан ногоогоо намрын улиралд хураан авч тодорхой хугацаанд зах зээлд борлуулна. Гэхдээ үүнээс хойш дан хятад ногоо идэх болж байна. Яг хэдий хэмжээний талбайтай гэдэг нь одоогоор тодорхойгүй байгаа учраас хоёр улсын тариаланчид тийм хэмжээний ногоо хураан авна гэж хэлэх боломжгүй байна.

-Уг нь манай улсад “Газар шим” зэрэг хүлэмжийн томоохон аж ахуйн нэгж байдаг биз дээ. Тийм бага газарт тариалдаг гэж үү?

-Хятадын компанид өгөх гэж буй 50 га газартай харьцуулахад хамаагүй бага. Монголын хүлэмжийн томоохон аж ахуй эрхлэгч гэхэд л 4000 м.кв буюу 0.4 га талбайтай байдаг.

-Хүлэмжийн  аж ахуйг нийслэлээс хэр дэмждэг вэ. Яагаад хүлэмж эрхлэгчдийн талбайг нь нэмээд монголчууд өөрсдөө тариалалтаа хийгээд ургацаа хураан авч болдоггүй гэж?

-Төр иргэнийхээ эрүүл аюулгүй байхыг хариуцах ёстой. Гэтэл төрийн бодлого нь өдөр тутмын хоол хүнсний хангамж хэрэглээндээ санаа тавих биш уул уурхайд л төвлөрч буй бололтой. Өнөөдөр монголд өөрийн гэсэн сортын огурцы, помидорын үр гэж байхгүй. Нарийн ногоо тариалж, хүнс бэлдэж байгаа аж ахуйн нэгжүүдэд дэмжлэг, хөнгөлөлттэй зээл ч олгодоггүй. Харин жаахан цас шуурахаар л малын өвс, тэжээл гээд л шоу хийж эхэлдэг.

-Дүүргүүдийн газрын албанд газраа томосгох талаар та бүгд ханддаг байх. Хэр нааштай хүлээж авдаг вэ?

-Газар байхгүй гэдэг. Түүнчлэн нийслэлийн Хотын захиргаа иргэддээ мэдэгдэлгүйгээр 61-ийн гармын ойролцоо “Улаанбатарын иргэдийн ногооны талбай” гэдэг нэртэй 300 га газар бий болгосон байсан. Энд Улаанбаатарын ямар ч аж ахуй эрхлэгч ногоо тариалдаггүй. Өөрөөр хэлбэл, хотын захиргаа сүртэй нэр өгөөд л авдрандаа хийчихдэг. Уг хадгалсан 300 га газраасаа 50 га газрыг нь БНХАУ-ын “Тяньжин фүүдс” компанид өгч байгаа юм билээ. Нийслэлд хүлэмж эрхлэх газар байдаг. Тус газрыг нь ашиглаж ногоо тарилъя гэхээр эзэнтэй гэдэг. Түүнчлэн иргэд “Тяньжин фүүдс”-тэй эн тэнцэхээр газар авлаа гэхэд тэнд тарих хүлэмжийн мөнгө, санхүүгийн дэмжлэг байхгүй.

-300 га газраас тодорхой талбайг нь өгөөч, бид ногоо тариалъя ч гэдэг юм уу хүсэлт гаргаж байв уу?

-Энэ талбайг нөөсөн гэдэг нь хэдхэн хоногийн өмнө мэдэгдсэн.

-Ямар захирамжаар хэзээ нөөсөн газар юм бол?

-Энэ талаар мэдээлэл олж авч чадаагүй.

-“Тяньжин фүүдс” компани хүлэмжийн аж ахуй явуулснаар монголчуудад газар тариалан хэрхэн явуулахыг зааж өгөх, өвлийн хүлэмжийг нутагшуулах зэрэг туршлага судлахад ач холбогдолтой гэж яриад байгаа. Гэвч монголын хүлэмж эрхлэгчид хятадуудаар заалгах хэмжээнд байгаа гэж үү?

-Монгол, Хятад хоёр орны уур амьсгал өөр. Монголд өдөр шөнийн температурын зөрүү их байдаг. 24 цагийн дотор температурын хэмжээ дөрөв дахин өөрчлөгдөх үе бий. Тухайлбал, зуны улиралд 24 градус байлаа гэхэд үүрээр 5, 6 орчим градустай болдог. Өөрөөр хэлбэл, 24 цагийн дотор ийм өөрчлөлт гарч байгаа юм. Харин Хятад Улс дулаан, чийглэл уур амьсгалтай тул газари үр унахад л өөрөө ургачих таатай орчин. Харин монголын эрс тэс уур амьсгалд ногоо тариалх хэмжээний туршлага тэдэнд байхгүй. Нөгөөтэйгүүр, олон зуун жил тариалан эрхлэсэн хятадад амьд хөрс байхгүй учраас химийн бодисоор ургамлыг маш хурдан хугацаанд ургуулдаг. Тиймээс хүний биед хортой. Эдийн засгийн боломжтой хятадууд нь хүртэл өөрсдийн тариалсан ногоог хэрэглэхээс айдаг. Бүр 25 кг-ийн гурил, ногоо явуулж өгөөч гэж гуйдаг юм. Ингэхээр тэднээс сурах юм байхгүй байгаа биз дээ.

Монгол, Хятад хоёр улс найрамдлын 70 жилийн ойн хүрээнд 10 бүтээлч ажил хийнэ гээд Г.Занданшатар ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа хятадуудтай уулзалт хийх үеэрээ санамж бичигт нь гарын үсэг зурчихсан юм билээ. Энэ хүрээнд “Тяньжин фүүдс” компаниас 40 тэрбум төгрөг оруулж ирнэ гэнэ. Тиймээс “гаднаас 40 тэрбум төгрөг орж ирэх гэж байхад яагаад илүү юм яриад байгаа юм бэ. Та нар өөрсдөө тарихгүй яасан юм. Чадахгүй байж битгий ажил уяад бай” гэж байгаа юм. Хамгийн гол нь хятадууд орж ирээд нэг л хашаа хатгаад суучихвал үйл ажиллагаанд нь монголчууд хэзээ ч хяналт тавьж чадахгүй.

-Яагаад чадахгүй гэж?

-Хилээр орж байгаа хүнс хүртэл ямар ч гарал үүслийн баталгаагүй байдаг шүү дээ. Үүнийг хянаж чадахгүй мөртлөө “Тяньжин фүүдс” ногоо тариалаад ирэхээр мэргэжлийн хяналтын байгууллага хяналтаа тавиад явчихна. Санаа зоволтгүй гэж хэлж байна. Тийм зүйл байхгүй. Байцаагч шалгах гээд очиход нь нэг сая төгрөг атгуулчихад л амаа жимийгээд чимээгүй алга болно. Иргэд очъё гэвэл “хятадын төрийн өмчийг дэлхийн аль ч улсад зэвсгээрээ хамгаална” гээд хятадын цэргүүд нь орж ирнэ. Хашаан дотроо монголчуудад ногоо тарихыг заана гээд ажилгүй бүсгүйчүүд очно. Гэтэл Хятадууд 200 орчим сая гоонь эрчүүдтэй шүү дээ. 50 га газарт ажиллах хэчнээн хятад хүн огрж ирэхийг мэдэхгүй. Тэгэхээр цаад зорилго нь энэ л юм.

Түүнчлэн “Тяньжин фүүдс” компани орж ирээд эхний ээлжид ногооны үнийг унагаана. Үүнтэй бид тэмцэж чадахгүй дампуурна. Гэвч биднийг дампуурсны дараа удалгүй тэд ногооныхоо үнийг баричихна. Хэдхэн хоногийн өмнө гэхэд махыг их хэмжээгээр нь импортолж аваад монголчууд махаа хүртэл авч идэж чадахгүйд хүрч байгааг бид бүхэн харж байна. 16 мянган төгрөгийн үнэтэй мах авч идэх чадвар иргэдэд байхгүй байна. Удахгүй ногооны үнийг нь хүртэл нэмнэ. Энд төр засгийнхан юу ч дуугарч чадахгүй. Ерөнхийдөө геополитикийн бодлогоор монголын ард иргэдийг ядууруулж, ходоодоор нь барих л зорилготой гэж харж байгаа.

-УИХ-ын дарга Г.Занданшатар ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа 50 га газрыг олгох суурийг тавьсан гэж ойлголоо. Уг нь дээрх газрыг хотын дарга өгчихлөө гэж иргэдийн ойлголж байсан шүү дээ. Гэтэл хоёр улсын байгуулсан санамж бичгийн хүрээнд л хотоос олгож байгаа газар болж таарлаа. Тийм үү?

-Хоёр орны Засгийн газар хооронд яригдаж байгаа асуудал. Хүлэмжийн аж ахуй эрхлэхийг Улаанбаатар, Тяньжин хоттой гэрээлсэн ажлын нэг юм. Бидэнд ирсэн мэдээллээр Г.Занданшатар уг ажлыг зохион байгуулахад гар бие оролцсон гэсэн. Тэр бүү хэл Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрын 196 дугаар тогтоол байна. Энэ нь Хятадтай 70 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх тогтоол юм. Үүгээр хүлэмжийн аж ахуй эрхлэх ажлыг зохион байгуулах үүргийг ХХААХҮ-ийн сайд Ч.Улаан,  Хотын дарга С.Амарсайхан нарт өгсөн юм билээ. Тэгэхээр энэ бол Засгийн газрын шийдвэр.

-Монголын хүлэмжийн аж ахуй эрхлэгчид хаанаас үр авдаг юм бэ?

-Манай хүлэмжийн хувьд Голландын үрийг хэрэглэдэг.

Б.Лхам