Хэрвээ би хүүгээ зодож зовоолгүй харин хайрлаж өсгөсөн бол...

Яг энэ үгийг хэлээд шүүх танхимд уйлах эцэг. Магад архи ууж хөлчүүрсэн үедээ алгын чинээ хүүгээ зодож өсгөх юм гэж залуу халуун үедээ төсөөлөө ч үгүй биз. Магад хүүгээ зодож, зовоосоор байгаад эцэстээ гал голомтоо таслах үйлтэй гэдгээ бас л зүүдлээгүй биз. Монгол Улс ардчилсан нийгэмд шилжснээр нуугдмал байдалд бэлгийн болон бие махбодын эсрэг гэмт хэргүүд ил болох болсныг гэр бүл судлаачид хэлдэг. Судлаачдын хэлснээр гэр бүлийн хүчирхийлэл зөвхөн нэн ядуу, эмзэг болон дунд давхаргынханд түлхүү ажиглагддаг байна. Гэхдээ энэ нь ихэвчлэн нууц хэлбэрээр давтан үйлдэгддэг болох нь сүүлийн жилүүдэд илэрсэн хэргүүдээс тодхон харагдах биз ээ.

Тиймээс нийгмийн дундаж давхаргын гэр бүлд өсч, улмаар эцэгтэй байнга зодуулдаг байсан хүү эцэстээ хар тамхинд донтож, найз бүсгүйгээ хороож цаазын ял авсан нэгэн бодит хэргийг энэ удаа дэлгэе.

Захын гэр хорооллын арван жилийн сургуулийн наймдугаар ангийн сурагч Б гэдэг нэгэн хөвгүүн байжээ. Үеийнхнээсээ өсгөлүүн биетэй, нүдэнд дулаахан тэрбээр газарзүй, нийгмийн хичээлд онцсайн. Ирээдүйд хуульч болох мөрөөдөлтэй, хичээлийнхээ хажуугаар МУИС-иас давтлага авдаг байв. Үеийнхэнтэйгээ гэмгүй найзлаж нөхөрлөх хэдий ч хүүхдүүд түүнийг "гажиг" хэмээн гоочилно. Учир нь хүү үе үе сонин ааш зан гаргаж, хүний анхаарал татсан үйлдэл үзүүлэх нь цөөнгүй. Нэг уурлахаараа хавь ойрын хүүхдүүдийг "хядчих" шахна. Гарт таарсан болгоноороо зэвсэг хийх тул хүүхдүүд түүнээс дөлнө. Хаврын нэг өдөр ангид бөөн хөл хөдөлгөөн боллоо. Юу болов гэтэл "Өнөө "гажиг" Б чинь хүүхэд зодчихож. Ээж нь ирсэн. Одоо Б-г будаа болгох байх гэж охид шивнэлдэв. Завсарлагааны хонх дуугарч хичээл эхлэх болсныг илтгэлээ.

Самбарын урд зогсох эгч "Чи миний хүүг зодсон гэлүү" гээд их ууртай хэлээд хүүе гэхийн завдалгүй Б-г алгадаж, үсдсэнээ "Ингээд миний хүүг зодоорой, гар хүрсэн хүн болгоныг..." гээд толгой түрүүгүй зодоход "Эгчээ, өвдөж байна шүү дээ. Би ахиж ингэхгүй ээ" гэж уйлав. Хүүхдүүд айснаасаа болж дуугарч чадахгүй газар шагайна. Хүүхдүүд авралын харцаар багш руугаа хартал багш нь ч гэсэн чухам юу хийхээ мэдэхгүй байгаа аятай хөдөлгөөнгүй суусаар л... Төд удалгүй зодуулсан гэх хүүгийн ээж ялалт байгуулсан баатар аятай ангиас гарч одов. Араас нь цурхирч уйлах хүүхдүүдийн чимээ ангиар нэг хадлаа. Үнэндээ уйлахаас ч өөр аргагүй дүр зураг тэдний өмнө харагдсан юм.

Дүрэмт хувцасных нь зах урагдаж, үс нь сэгсийж, хамраас нь цус гарах Б эхэр татан уйлна. Хэсэг хугацааны дараа багш "Одоо тайвширцгаа. Хүүхэд зодвол ийм аюултай" гэж хэлэв. Ангийн багшийнхаа хэлсэн энэ үгэнд сурагчид ихэд эгдүүцэв. Үеийн хүүхдүүд нэг нэгнийгээ шоглох нь байдаг л зүйл. Харин том хүн жаахан хүүхэд зодох нь байж боломгүй зүйл. Тэр тусмаа эрдмийн их өргөөнд зодож байхад багш зүгээр хараад гар хумхин суух нь байж боломгүй юм. Ийн бодсон хүүхдүүд "Биднийг хамгаалахгүй юм чинь багш гэж дуудах шаардлага байна уу" гэсэн аргаа барсан асуултыг нэгнээсээ асуугаад амжив.

Хэсэг хугацааны дараа эл явдал намжсан ч "Б-г аав нь "гажиг" болгосон гэнэ. Аав нь өдөр бүр суран тэлээ, ташуураар зоддог. Нуруугаар нь дүүрэн улаан эрээн сорви байдаг юм байна. Аав нь зодчихоод гар, хөлийг нь хүлж, орон доогуураа нуудаг. Тэгээд л Б толгойдоо гэмтэл авч "юмтай" болчихсон гэж байна. Ангийн багшид нэг эмч ирж хэлсэн" гэсэн яриа ангиар нэг тархав. Уг нь Б-гийн аав томоохон төрийн байгууллагад "хурган" даргын алба хашдаг. Тэдний амьдрал бусдаас илүү гарна уу гэхээс дутах зүйл гэж үгүй. Ганц гэм нь аав нь үе үе бор дарс хэтрүүлэн балгачихдаг тул тэднийд хэрүүл тасардаггүй байжээ. Энэ ярианаас хойш Б хичээлдээ ирэхгүй бараг сар гаруй болов. Гэмтлийн эмнэлэгт хэвтсэн гэдгийг дүүгээс нь сонссон ангийнхан нь эргэж очтол хоёр гараа шохойдуулж, толгойгоо боолгосон тэрбээр найзуудаа хараад бөөн баяр хөөр боллоо. Гэмтэл авсан шалтгаанаа ЗИЛ-130 машины дээрээс унасан гэж тайлбарлав. Хэдий тэр аавыгаа хамгаалж, худал хэлсэн ч дүүгээс нь бүх үнэнийг сонссон учир сургуулийн захиралд энэ тухай хэлтэл "Гэр бүлийн асуудалд оролцох хэрэггүй" гээд харин ч "Хэрэгт дуртай шумуулнууд, хичээлээ хий" гэж зандрав. Яаж ч хичээгээд үгийг нь сонсоогүй тул хий л бухимдаж, ангийн багш, сургуулийн захирал хоёрыг үзэн ядах болов.

Удалгүй хүүхдүүд сургуулиа төгсч өөр өөрсдийн зам мөрөө хөөлөө. Ангийнхан хааяа цуглахаараа "Б маань тэтгэлгээр .... сургуульд сурч байгаа. Гэхдээ аавынх нь зодуур улам ихэссэн. Хүнтэй ярихаа больж, байнга ганцаараа байх болсон" гэхчлэн түүнийг өрөвдсөн, хайрласан яриа өрнөнө. Цаг хугацаа харвасан сум шиг өнгөрч нэг л мэдэхэд их сургууль төгсөх боллоо. Гэтэл аймшигтай нэгэн мэдээ дуулдав. Энэ нь их сургуулийн оюутан залуу найз охиныхоо амь насыг нь хөнөөжээ гэх мэдээ цацагдсантай холбоотой. Гэтэл энэ аймшигт хэргийн эзэн холбогдогч нь ангийн анд Б нь байна гэж хэн санахав. Ангийн найзууд сандралдаж, хэсэгтээ л учраа олохгүй тэвдэцгээв. Гэтэл Б-гийн багын сайн найз нь "Энэ бүхэнд аав нь буруутай. Түүнтэй хариуцлага тооцох ёстой. Б-г зодсоор байгаад тархийг нь гэмтээсэн. Түүнийг хэрэг хүлээх чадваргүй гэсэн эмчийн дүгнэлт гарсан. Та нар мэднэ биз дээ. Наймдугаар анги хүртлээ бидэнтэй адилхан эрүүл саруул өссөн хэрнээ Гэмтлийн эмнэлгээс гарч ирснийхээ дараа их сонин болчихсон. Багаасаа зодуулж өссөн хүүхэд том болохоороо хүүхдээ зоддог гэсэн" гэж хэлээд цурхиран уйлав. "Аавтай нь хариуцлага тооцох ёстой" гэдэг үгийг тухайн үед залуус ойлгосонгүй. Тэрбээр үргэлжлүүлэн "Аав нь буруутай, би хэзээ ч хүүхдээ зодохгүй, би сургуулиа төгсч хуульч болчихоод хүчирхийллийг зогсоохын төлөө тэмцэнэ" гэж амандаа бувтана. Үүнээс төд удалгүй шүүхээс Б-д цаазын ял оноосноор түүний амьдралын түүх төгссөн юм. Ийнхүү аз жаргал, баяр бөөр гэхээс илүүтэй хүчирхийлэл, дарамт шахалтан дунд өнгөрсөн нэгэн хүүгийн амьдралын зул бөхөв.

Шүүх хуралд Б-гийн найзууд бүгд оролцсон. Энэ үеэр түүний аав нь "Энэ бүхэнд би буруутай. Хэрвээ би хүүгээ зоддоггүй байсан бол хүү минь найз нөхдөөсөө хөндийрөхгүй байсан. Би хүүгээ тарчлааж, зовоохын оронд хайрлаж, халамжилж, өсгөсөн бол хар тамхинд донтож бусдын алтан амийг хөнөөхгүй байсан. Энэ бүхэнд би буруутай, гэмшиж байна" гэдгээс өөр зүйл хэлээгүй гэнэ лээ.

Хожимдсон гэмшил шиг харамсал, харуусал энэ хорвоо дээр үгүй биз ээ. Үүн шиг тэрбээр эцэг, хүүгийн ёсоор хүүдээ хандаж, хайрлаж, халамжилдаг байсан бол өдийд Б хуульч болчихоод эх орондоо ихийг бүтээж явах байсан биз. Б-гийн гарт амиа алдсан хөөрхий охин ч гэсэн өдийд ээж болчихоод элэг бүтэн амьдралыг цогцлоох байсан ч юм билүү, хэн мэдлээ. Магадгүй тэр үед сургуулийн захирал, ангийн багш хоёр хорооны цагдаад хэлж, аавд нь хуулийн дагуу арга хэмжээ авахуулсан бол дээрх аймшигт хэрэг үйлдэгдэхгүй байсан ч юм билүү, хэн мэдлээ. Тиймээс хүчирхийллийн эсрэг иргэн бүр дуу хоолойгоо хүргэдэг, хүргэхдээ чин сэтгэлээсээ үүнд анхаарал хандуулах хэрэгтэй. Зүрх сэтгэлээ сонсч, аливаад сэтгэлээсээ ханддаг хүн хэзээ ч буруу үйлдэл хийхгүй. Тэр тусмаа үр хүүхдээ хүчирхийлнэ гэж үгүй. Ингэж чадаж байж хүчирхийлэлгүй, эв найрамдалтай Монгол Улсыг бид бүхэн цогцлоохын үндэс тавигдах биз ээ. Муу бүхэн холуур байж, бяцхан үрс минь аз жаргалаар дүүрэн гэр бүлд өсөн торних болтугай.

Г.Нацаг-Эрдэнэ