Засгийн газрын тогтоолоор тавдугаар сарын 15-наас нийслэлд түүхий нүүрс оруулахыг хориглосон. Энэ хүрээнд “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн дэргэд Сайжруулсан түлшний үйлдвэрийг байгуулсан юм. Уг үйлдвэр нь жилд 600 мянган тн сайжруулсан түлш үйлдвэрлэж нийслэлийн гэр хорооллын 220 гаруй өрхийг 100 хувь  хангахаар ажиллаж байна. Албаныхны өгч буй мэдээллээр нийслэлд түүхий нүүрсний хэрэглээг хязгаарлаж сайжруулсан шахмал түлш нийлүүлснээр агаарын бохирдол 50 хүртэл хувиар буурах тооцоо гаргасан. Сайжруулсан шахмал түлшний хэрэглээ, түүнийг дагасан албаныхны утаа буурах “амлалт” хөрсөн дээр буух эсэх нь ирэх өвөл бодит үр дүнгээ харуулах учраас одоохондоо ярихад эрт. Харин дотоодын зарим компанийн зүгээс Улаанбаатарын утааг бууруулах бус бүр арилгах төслийг хэрэгжүүлж, түрүүчээсээ ажил хэрэг болгож эхэлжээ. Үүний нэг нь “Газком” компани.

Тус компанийн зүгээс “Хийн халаалтыг нэвтрүүлэх замаар Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах биш арилгах боломжтой” гэдгийг хэлж байгаа юм. Энэ хүрээнд Баянгол дүүргийн 22 дугаар хорооны иргэн Содномпилийнд хийн халаалтын системийг суурилууллаа. 2014 оноос энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар судалгаа явуулж эхэлсэн тус компанийн ажил тавдугаар сараас Японы Rinnai компаниас хийн тоног төхөөрөмж оруулж иржээ. Иргэн Содномпилийг хороон дээрээ явж байхад гэртээ хийн халаалт суурилуулах эсэхийг нь асуужээ. Уг саналыг сонссон Содномпил гадаадад амьдардаг охинтой холбогдож энэ тухайгаа дуулгахад “Суурилуулчихад асуудалгүй. Харин ч зөв шийдэл байна” гэжээ. Эднийх “Монгол базальт” компанийн дулаалгаар өнгөрсөн жил байшингаа “бүрүүлсэн” байна.

Биднийг очиход дүүргийн Засаг дарга С.Одонтуяа Содномпил гуайнд оччихсон хийн халаагуурын суурилуулалтай танилцаж байв. Харин “Газком” компанийн ажилтнууд байшингийн гадна талд тоолуур, ухаалаг мэдрэгчийг хэдийнэ суурилуулж, баллоныг байршуулахад бэлэн болсон байв. Энэ үеэр дүүргийн Засаг дарга С.Одонтуяа “Баянгол дүүргийн хувьд шинэ хуудас нээгдэж байна гэж ойлгож болно. Агаарын бохирдлыг бууруулах ажлыг Засгийн газраас үе шаттай хэрэгжүүлж байгаа ч хараахан үр дүнд хүрээгүй байгаа. Энэ жилийн хувьд нийслэлд түүхий нүүрсний хэрэглээг хязгаарласан. Улмаар сайжруулсан түлш нийлүүлэхээр бэлтгэж байна. Энэ цаг үед манай дүүргийн 22 дугаар хорооны иргэн хийн халаагуурын системийг хэрэглээндээ нэвтрүүлж байна. Хамгийн гол нь, энэ системийн аюулгүй ажиллагаа нь сайн төдийгүй тухайн өрхийн нүүрс, цахилгааны хэрэглээг мэдэгдэхүйц бууруулна гэдгийг “Газком” компанийнхан хэлж байгаа юм” гэлээ.

“Газком” компанийн Монголд нэвтрүүлэхээр зорьж буй хийн халаагуурын системийн тоног төхөөрөмж нь Японы Rinnai брэндийнх. Уг компани нь аюулгүй ажиллагаагаараа дэлхийд нэгдүгээрт ордог аж. “Газком” компанийн хувьд 2014 оноос Японы Rinnai-тай хоёр жилийн турш хийсэн хамтын ажиллагааны хүрээнд энэ жилээс тоног төхөөрөмжийг нь Монголын хөрсөнд үе шаттайгаар нийлүүлж эхэлсэн байна.

Үнэхээр ч Rinnai компанийн тоног төхөөрөмж аюулгүй ажиллагаа нь найдвартай аж. Жишээ нь, хийн халаагуурын хамт суурилуулдаг газан плиткаг дурдаж болно. Учир нь, плитка унтраалгүй орхиход 10 секундын дараа өөрөө унтардаг ухаалаг мэдрэгчтэй аж. Мөн гэр рүү шахаж байгаа хий алдагдсан тохиолдолд гадаа байрлуулсан удирдлагын систем автоматаар зогсдог байна.

Хий алдаж ямар нэгэн эрсдэл үүсэхгүй гэсэн үг. Мөн цахилгааны хэрэглээг 30 орчим хувиар бууруулах урьдчилсан тооцоо гарчээ.

“Газком” компанийг үүсгэн байгуулагч Д.Сэржбүдээгээс зарим асуултад хариулт авлаа.

-Та бүгдийн оруулж ирж байгаа Rinnai брэндийг аюулгүйн системээрээ дэлхийд тэргүүлдэг гэж сонссон юм байна?

-“Газком” компани нь Улаанбаатар хотын бохирдлыг арилгах хийн шийдэл төслийн хүрээнд Баянгол дүүргийн 22 дугаар хороонд газын тоног төхөөрөмжөө суурилууллаа. Тоног төхөөрөмжийн хувьд Японы 100 гаруй жилийн түүхтэй Rinnai компанийнх. Энэ компани нь газын тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэлээрээ дэлхийд нэгт явдаг. Аюулгүй ажиллагаа, борлуулалтаараа тэргүүлдэг компани. Тус компанитай өнгөрсөн хоёрдугаар сард Японы Нагояа хотод хэлэлцээ хийсний хүрээнд Монголд нэвтрүүлэх суурийг тавьсан. Өнгөрсөн тавдугаар сард эхний тоног төхөөрөмж нь орж ирээд айлуулад суурилуулж эхэлсэн. Одоогоор нэлээд хэмжээний захиалга авсан. Тэр хүрээнд Японы талд тоног төхөөрөмж авах захиалгаа хүргүүлсэн. Есдүгээр сарын 15 буюу ус дулааны дамжуулалт эхлэхээс өмнө нь бэлтгэл ажлаа базаах шаардлага бий. Тэр хүрээнд айлуудад суурилуулалт хийгээд явж байна.

-Тоног төхөөрөмжийн хувьд юу юунаас бүрдэж байгаа юм бол?

-Газаар халаах төхөөрөмж, пелетка, холболт, ухаалагч мэдрэгч, тоолуур, баллон багтаж байгаа. Газан баллоныг манай компанийн зүгээс суурилуулж өгч байгаа. Шаардлагатай тохиолдолд усны халаалтын төхөөрөмж суурилуулах санал яваа. Энэ бүгдийг цогц шийдсэн тохиолдолд тухайн айл өрх бие даасан инженерийн дэд бүтэцтэй болох юм.

-Суурилуулах цаг хугацааны тухайд?

-Тоног төхөөрөмжийг нь оруулаад ирвэл тийм ч их цаг шаардахгүй. Одоохондоо компанийн үйл ажиллагаа хараахан жигдрээгүй байна. Захиалга тодорхой хэмжээнд жигдэрвэл компанийн зүгээс богино хугацаанд суурилуулах бүрэн боломжтой.

-Иргэдийн хувьд хийн халаагуур гэхээр нэг болгоомжилсон байдалтай хүлээж нь мэдээж. Ялангуяа гэр хорооллын айл өрхүүд?

-Төхөөрөмж болгон аюулгүйн ажиллагааны системтэй. Нийт иргэдээс ирдэг асуулт нь аюулгүй ажиллагаа. Бидний хувьд ч энэ асуудалд маш анхаарч байна. Тиймдээ ч дэлхийн номер нэг аюулгүй ажиллагааны Японы компанитай хамтарч байгаа юм. Тоолуур нь гэхэд өөрөө аюулгүйн системтэй. Газын халаагч төхөөрөмж нь аюулгүйн системтэй. Газан пелетка нь ч мөн адил. Компанийн хийн хангамжийнхан ч сервис үйлчилгээ үзүүлэх бүртээ тухайн айлын хий алдалтыг шалгана.

-Тоолуур тавьж байгаа нь ямар учиртай юм бол?

-Компанийн төв оффист монеторингийн систем ажиллах юм. Тухайн өрхийн хэрэглээг хянана гэсэн үг. Улмаар үүрэн холбооны операторыг ашиглаж хэрэглээний зардлын мэдээлэл гар утсаар нь дамжин очно. Эрчим хүчний төлбөр тооцооны систем хэрхэн явдаг билээ. Яг түүн шиг явах юм гэв.

Тэрбээр хийн халаагуурыг төр засаг дэмжих юм бол гаднын шийдлийг нутагшуулан хямд өртгөөр гэр хорооллын айл өрхүүдийг хийн халаагууртай болгох боломжтойг онцолсон юм. Түүнийхээр гаднын орнууд шиг заавал гэр хорооллын айл өрхүүдэд хийн хоолойн шугам татахгүйгээр суурилуулахаараа давуу талтай аж. Нэг үгээр тухайн айлын хүмүүс зөвхөн халаагуураа асаах, унтраах товч дарах бол бусдыг нь “Газком” компанийнхан хариуцах хэрэг.

Өдгөө Засгийн газрын тогтоолоор сайжруулсан түлш борлуулж агаарын бохирдлыг бууруулахаар төлөвлөж буй. Гэхдээ энэ нь утааг тодорхой хэмжээнд бууруулахаас бус бүрэн арилгана гэсэн үг. Төсвийн мөнгийг өөр хэлбэрээр зарцуулах шийдэл.

Үүний оронд нийслэлийн гэр хорооллыг дэд бүтэцжүүлэх, орон суужцуулах нь хамгийн оновчтой шийдэл гэж буй ч түүнийг хэрэгжүүлэхэд тодорхой хугацаа, хөрөнгө мөнгө шаардана. Гагцхүү үүний оронд аюулгүй ажиллагаагаараа дэлхийд тэргүүлдэг Rinnai брэндийг Монголын хөрсөнд нутагшуулах замаар утаа тэмцэх шинэ гарц байгааг эндээс харж болно.

Цахилгаан халаагуур хэрэглэх зэргээр хүчин чадал нь хүрэхгүй, өртөг өндөртэй гарцыг эрэлхийлж байгаа энэ үед хийн халаагуурыг төр засгийн зүгээс дэмжвэл агаарын бохирдлыг бууруулах биш арилгах боломж бидэнд ойрхон байна.

С.Гандөл