“Ажил хайж бүртгүүлсэн 35.3 мянган иргэний 488 нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд. Сүүлийн таван сар энэ тоо төдийлөн буураагүй”

“Статистик”

Энэ оны эхний таван сард 35.3 мянган иргэн ажил хайж бүртгүүлжээ. Тэдний 23.5 мянга нь ажилгүй бол 11.8 мянга нь ажилтай ч өөр ажил хайж байгаа иргэд. Мөн тэдний дунд 488 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд ажил хайж бүртгүүлснээс 238 нь эмэгтэй. Он гарснаас хойших сар бүрийн тоог харвал нэгдүгээр сард 417, хоёрдугаар сард 406, гуравдугаар сард 378, дөрөвдүгээр сард 418 гэх мэт эхний таван сар 378-488-ын хооронд байгаа юм. Энэ хоёр тооны хоорондох хүний хэд нь ажилд орсон, хэд нь ажилд орохгүй бүртгэлээс хасагдсан, хэд нь шинээр нэмж бүртгүүлсэн нь тодорхойгүй ч 300 гаруй хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажил хайж бүртгүүлсээр, бас ажилгүй байсаар байна гэсэн үг. Нэг л өдөр 300 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажил хайж бүртгүүлэхгүй бас ажилд орчихгүй. Тиймээс ажил хайж бүртгүүлсэн 300 гаруй иргэн ажилгүй байсаар л байна. Гэхдээ энэ тоо нь зөвхөн хөдөлмөрийн бирж, хөдөлмөрийн байгууллагад ажил хайж бүртгүүлсэн нэг хэсэг нь. Эдгээрийн цаана бүртгүүлээгүй хувиараа ажил хайж байгаа хэдэн хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн байгааг бид мэдэхгүй. Манай улсад 2018 оны байдлаар 105.7 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн байгаагаас 15-34 насны 26347, 35-64 насных 64338 иргэн байгаа аж. Харин ажил хайж албан ёсоор бүртгүүлсэн нь дээрх 488.

“Хууль”

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 111-т хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажлын байраар хангах талаар тодорхой заасан байдаг. Тухайлбал, 111.1-т 25 ба түүнээс дээш ажилтантай аж ахуйн нэгж, байгууллага нь ажил, албан тушаалынхаа дөрөв, түүнээс дээш хувийн орон тоонд хөгжлийн бэрхшээлтэй буюу одой хүнийг ажиллуулна гэж цагаан дээр хараар тодорхой бичсэн байгаа.

Хэрэв ажиллуулаагүй бол ажиллуулбал зохих орон тоо тутамд сар бүр төлбөр төлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд төвлөрүүлэн, уг хөрөнгийг хөгжлийн бэрхшээлтэй буюу одой хүний хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих арга хэмжээг санхүүжүүлэхэд зарцуулах тухай ч бий. Тасралтгүй төлсөн бол тухайн ААН-ийг дараагийн 12 сар татвараас чөлөөлөх гэх мэт олон зүйл, заалт бий.

ЖДҮ-ийг дэмжих сангийн асуудлаас болж иргэдийн болоод ААН, байгууллагын татварын мөнгийг санд төвлөрүүлээд эргээд түүнийг зорилтот бүлэгт зарцуулж байгаа үгүйд бид хэдийн итгэл алдарсан. Хамгийн найдвартай арга нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажил, хөдөлмөр эрхлээд өөрийн гар дээр цалин авсан гэвэл бид сая итгэнэ.

Хуульд заасны дагуу 25 ба түүнээс дээш ажилтантай аж ахуйн нэгж, байгууллага бүр нэг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажилд авчихвал ядаж л хөдөлмөрийн биржид ажил хайж бүртгүүлсэн дээрх 400 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний асуудлыг шийдэх боломжтой.

Манай улсад энэ оны нэгдүгээр улирлын байдлаар 20-49 ажилчинтай үйл ажиллагаа явуулж буй 4189 ААН, байгууллага, 50-аас дээш ажилчинтай 2499 ААН, байгууллага байна. Харин хуульд 25 ба түүнээс дээш ажилтантай аж ахуйн нэгж, байгууллага бүр нэг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажилд авах талаар заасан байгаа. Хэрэв дээрх 7000 орчим ААН, байгууллага ажил хайж бүртгүүлсэн 400 гаруй хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдээс хуулиа биелүүлж, нэг л хүнийг ажилд авчихвал хөдөлмөрийн биржид бүртгүүлсэн бүх иргэд ажлын байртай болно. Магадгүй зарим нь аль хэдийн ажилд авсан ч байж болно. Ажилд авснаа хасаад ч 400 хүнийг ажлын байраар хангах  боломжтой тоо. Гэтэл ажил хайж албан ёсоор бүртгүүлсэн хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тоо энэ оны эхний таван сар төдийлөн буураагүй байна.

Үүнээс харахад хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих төсөл, хөтөлбөрүүд болон хууль хэрэгжиж байна уу? Хэрэгжилтийг хэн хянаж, тайлагнаж байна вэ? Хэрэв хууль хэрэгжиж байгаа бол хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулахгүй байгаа ААН, байгууллагууд зохих татвараа төлж байгаа юу, тэр нь эргээд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд хүрч чадаж байгаа юу гэх олон асуулт урган гарч ирнэ.

Ц.Сүрэн