АНУ-ын иргэн Ричард Эрнест Күүк хэмээх эрхмийг Монгол улсад хийж гүйцэтгэсэн үйлсийнх нь төлөө Монголын төр шагнаж урамшуулах нь зүйд нийцнэ гэсэн санал иргэдээс гаргасны дагуу холбогдох журмын дагуу 2020 оны наймдугаар сарын 24-нд Ерөнхийлөгчийн тамгын газар хүргүүлжээ. Энэ талаар иргэн А.Баярсайхантай ярилцлаа.

-Таныг төрийн тэргүүн У.Хүрэлсүхэд хандан захидал хүргүүлсэн гэж сонслоо. Ямар асуудлаар захидал хүргүүлэх болсноо бидэнтэй хуваалцахгүй юу?

АНУ-ын иргэн Ричард Эрнест Күүк  /Richard Ernest Cook/ хэмээх эрхмийг Монголын төрд үнэлүүлэх ажил үйлс хийснийг Монголын төр үнэлэх учиртай гэж бодсон учраас  Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхэд 2022 оны наймдугаар сарын сүүлээр төрийн дээд шагнал болох Алтан гадас одонгоор шагнуулах тухай хүсэлтэд маань анхаарал хандуулна уу гэсэн хүсэлтийг хүргүүлээд байгаа юм.

-Та энэ талаараа дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөөч?

Р.Күүк 1994 онд манай улсад сайн дурын ажилтны хувиар ирж Сангийн яаманд ажиллан дэлхийн түвшний санхүүгийн системийг анх нутагшуулж байжээ. Энэ үеэрээ МУИС-д санхүү, эдийн засгийн сурах бичгийг үнэгүйгээр нийлүүлж байсан бөгөөд эхнэр Мэри (Mary N. Cook) нь өөрийн мэргэжлээр УБДС-д тусгай боловсролын сургалт явуулахын зэрэгцээ оюутнуудад англи хэл зааж байсан.

Монголд ажиллаж байх хугацаандаа тэрээр Монгол улсын ирээдүйн хөгжилд шинэ мэдлэг боловсролтой залуучууд нэн хэрэгтэй болохыг харсан байна. Ингээд энэ ажлаа бүтээх зорилгоор 1995 оны тавдугаар сард энэ ажлаа бүтээх зорилгоор АНУ-д  очиж Бригхам Яангийн Их Сургууль (Brigham Young University–Hawaii)-ийн  ерөнхийлөгч Эрик Шамвейтэй уулзан тус их сургуульд монгол оюутан сургах тухай  тохиролцож өөрийн “Монголын Боловсролыг Дэмжих Сан”-г  Аризона мужийн Ерөнхий шүүгч асан Чарлес Л. Харди (Charles L. Hardy) зэрэг хүмүүсийн хамт үүсгэн байгуулснаас хойш аль хэдийн 28 жил өнгөрчээ.

Уг Сан нь өнөөдрийг хүртэл АНУ-д суралцах оюутнуудад туслахаас гадна санхүүгийн боломжгүй айлын хүүхдүүдийг дотоодын их, дээд сургуульд суралцахад нь дэмжлэг үзүүлж сургалтын хүүгүй зээл, мөн  тэтгэмж олгосоор ирсэн байдаг.

-Та энэ их сургуулийг төгссөн үү. Сангийн тэтгэлэгт хэрхэн хамрагдсан бэ?

-Миний хань А.Мөнх-Од 2014 онд тус их сургуульд элсэх шалгалтыг амжилттай өгч Монголын Боловсролыг Дэмжих Сан-гийн тэтгэлэгт хамрагдсанаар бид АНУ-д очсон.

Би өөрөө гар бөмбөгийн тамирчин байсны хувьд энэ боломжоо ашиглан мөн тус сургуулийн тэтгэлэгт хамрагдан сургуулиа нягтлан бодогч мэргэжлээр 2014-2017 онд сурч бакалаврын зэрэгтэйгээр, нөхөр маань мэдээллийн технологи инженер мэргэжлээр тус тус төгссөн. Энэ хооронд бидний хоёр хүүхэд Америкт мэндэлсэн. Бид Р.Күүк гуайн захиснаар эх орондоо ирж,  мэргэжлээрээ ажиллацгааж байна.

-Монгол залуус голчлон ямар мэргэжлийг сонгон тус сургуульд суралцдаг тухай манай уншигчдад сонирхуулахгүй юу?

Монголчууд мэдээллийн технологи, нягтлан бодогч, зочид буудлын менежер, архитектор, барилгын инженер, хүнсний аюулгүй байдал, биологи, улс төр судлал, хүний нөөц гэх мэт олон мэргэжлийг сонгон суралцахаас гадна I-Work хөтөлбөрт хамрагдан ажил хийх бололцоогоор хангагддаг нь амьдрал ахуйд их нэмэр болдог.

1996 онд очсон анхны таван монгол оюутан мэдээлэл технологийн чиглэлээр мэргэшиж  төгсөнгүүт IBM компани урилгаар ажилд авснаас хойш тэд одоо АНУ-ын бусад технологийн компаниудад удирдах түвшинд ажиллаж байгаагаас гадна араасаа олон монгол залуучуудыг дагуулжээ.

Мөн АНУ-ын агаарын цэргийн хүчний төв штабт ахлах офицероор ажиллаж байгаа эмэгтэй ч байна.

Төгсөгчдөөс магистр болон докторын зэргээр дэвшин суралцах, эх орондоо болон бусад улсуудад амжилттай ажиллаж, амьдарч байгаа жишээ олон байдаг.

Р.Күүк зөвхөн бидэнд сурч мэргэжил эзэмшихээс гадна эх орон, их түүхээрээ бахархахын чухлыг байнга сануулдаг. Монгол орныг өөрийн хоёрдох эх орноо гэж үздэг хүн юм.

Тухайлбал өнгөрсөн онд Чингис хаан одонгоор шагнагдсан АНУ-ын иргэн Жак Уэтерфордын ном зохиолыг оюутан биднийг уншиж судлахыг уриалж ирсэн. Эдүгээ тэдгээр ном бидний ширээний ном болжээ.

-Сүүлчийн асуултыг танд үлдээе?

Р.Күүкийн гэр бүл нь  монголчуудын төлөө хийж байгаа  ажлыг бусдад сайрхан ярьдаггүй, хариу тус нэхэхгүй  эгэл даруухан амьдардаг. Харин бид тэднийг эрүүл саруул дээр нь Монголын төрөөс урмын үг хайрлаж шагнаж урамшуулаасай гэсэндээ төрийн тэргүүндээ хүсэлт уламжлаад байгаа юм. Монгол төрийн шагнал зөв хүндээ зөв  цагтаа олгогдоосой гэж чин сэтгэлээсээ хүсэж байна.

Энэ дашрамд онцлоход Р.Күүкт шагнал олгуулах тухай бидний хүсэлтийг нааштайгаар хүлээн авч Монгол Улсын төрийн тэргүүнд уламжилсан М.Болд захиралтай Сэлэнгэ пресс ХХК-ийн хамт олон, ГХЯ-ны холбогдох албан тушаалтнуудад баярласнаа илэрхийлье.

Мөн бидний хүсэлтийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч нааштайгаар шийднэ гэдэгт итгэж байна.

РИЧАРД ЭРНЕСТ КҮҮК ГЭЖ ХЭН БЭ?

Төрсөн газар:

Р. Күүк 1930 оны есдүгээр сарын 7- нд Юта мужын Плэзэнт Грөв гэдэг газар төржээ.

Боловсрол:

Бригхам Яангийн Их Сургуульд бакалаврын зэрэг,

Норфуэстэрн (Northwestern University) Их сургуулиас Бизнес Удирдлагын Магистрын зэрэг авсан.

Ажилласан байдал:

Солонгосын дайны үеэр АНУ-ын усан цэргийн албанд 3.5 жил офицероор алба хаасан. Амьдралынхаа 35 жилд  Форд (Ford) компанид санхүүчээр дагнан ажиллаж байснаас гадна тэтгэвэрт гартлаа тус компанийн санхүү эрхэлсэн захирлын албыг хашиж байжээ.

Тэрээр 1995 оны тавдугаар сард энэ ажлаа бүтээх зорилгоор АНУ-д  очиж Бригхам Яангийн Их Сургууль (Brigham Young University–Hawaii)-ийн  ерөнхийлөгч Эрик Шамвейтэй уулзан тус их сургуульд монгол оюутан сургах тухай  тохиролцож өөрийн “Монголын Боловсролыг Дэмжих Сан”-г  Аризона мужийн Ерөнхий шүүгч асан Чарлес Л. Харди (Charles L. Hardy) зэрэг хүмүүсийн хамт үүсгэн байгуулснаас хойш 28 жил өнгөрчээ.

Ийнхүү монгол залуусыг  бакалаврын зэрэгтэйгээр сургаж эхэлснээс хойш өдгөө 500 гаруй оюутан олон мэргэжлээр дэлхийн түвшний боловсрол эзэмшжээ.

Тус их сургуульд суралцах оюутны жилийн төлбөр 24000$,  4 жилээр суралцаж төгсөх нийт 95000 $-г тухайн Сан-гаас гаргадаг бөгөөд үүнийг нэгтгэн тооцвол ямар дүн гарах нь ойлгомжтой. Хэрэв тухайн оюутан гэр бүл, үр хүүхэдтэй бол тэднийг  хамт байлгаж суралцах боломж олгодог нь  бидний амьдралд их тус болсон.

Тус их сургуульд 70 гаруй орны 3200 гаруй оюутнууд суралцдаг бөгөөд энэ жил гэхэд 84 монгол оюутан суралцаж байна.

Тэд Сангийн санхүүгийн эх үүсвэрийг өөрсдийн бизнесийн орлого, хандивлагчдын тусламжаар бий болгодог ба Р. Күүк гуай өөрийн тэтгэвэрт гарахад шагнал болгож өгсөн 1 сая долларыг тус сандаа нэмэрлэж байх жишээтэй.

Тэрээр 2022 оны наймдугаар сарын сүүлээр Монгол Улсад 7 хоногийн айлчлал хийгээд буцсан юм. Айлчлалынхаа хугацаанд тус сургуулийн төгсөгчид, УИХ-ын болон Засгийн газрын зарим гишүүд, ерөнхийлөгчийн зөвлөх, мөн бизнес, санхүүгийн төлөөлөлтэй уулзаж өөрийн Санг цаашид өргөжүүлж улам олон монгол залуусыг сургах тухай ярьж өөрийн өв залгамжлагч хүүг танилцуулж байлаа.