Гандантэгчэнлин хийдийн тэргүүн их хамба Д.Чойжамц "Үзэсгэлэн болгогч" хэмээн усан туулай жилийн сар шинийн мэндчилгээ дэвшүүлж байна. 

Тэрбээр "Үзэсгэлэн болгогч хэмээх туулай жил гарч байна. Монголчууд туулай жилийг хөнгөн, уян, зөөлөн хэмээн бэлэгшээдэг. Туулай жилд зуд, ган болж байсан тохиолдол байхгүй. Шинэ жил гарна гэдэг бол бидний цаг хугацааны үргэлжлэл юм. Урд өнгөрсөн амьдрал, одоо үргэлжилж буй цаг хугацааны үргэлжлэл учир энэ талаас нь бодох хэрэгтэй. Энэ жилийн туулай жил үзэсгэлэнт хэмээх гэсэн ёгт нэрээр нэрлэгдэж байна. Ёгт нэрний утгийг Цагаанлянхуа сударт энэ жил төрсөн хүүхэд үзэсгэлэнтэй, ухаан төгөлдөр, сайн үйлсэд хичээгч нэгэн болно хэмээн үзсэн байна.

Энэ жил цаг агаар сайхан байх шинжтэй байна. Дээдэст сайн, бага насныханд тааруу жил гарна. Дөрвөн улиралд хур ихтэй байна. Тиймээс хүйтний өвчинөөс сэргийлэх хэрэгтэй гэсэн зурхай гарсан. Туулай жилдээ туурвина ч гэж ярьдаг. 

Өнөөдрөөс "Хажидийн цог" гэдэг номоор эхлээд 20 хоног ном хурна. Дараагийн жилийн ажил амьдралыг даатгаад, ард түмнийхээ сайн сайхны төлөө "Арван хангал" номыг тахидаг. Шинэ жил орж байгаагийн даатгал явагддаг. Битүүнд оройны 10 цагаас хурал эхэлнэ. Битүүны өдөр хуучин жилийнхаа муу муухай бүхнийг ардаа үлдээж битүүлдэг. 

Шинийн нэгний өдөр уул усандаа гарч, ургаж буй нарыг хардаг. Төр хаана байгаа газарт Монголын тусгаар тогнол, аюулгүй байдал, ард иргэд энх амгалан байгаа хэмээн төр рүүгээ харан мэхийн ёслодог. Үүний дараа ахмадуудаасаа эхлээд золгодог.

Цагаан сар бол Монголчуудын олон зуун жилийн турш тэмдэглэж ирсэн бэлгэдлийн ч баяр мөн, ёс заншлийн ч баяр мөн. Асрал, энэрэл, хайрын баяр юм.

Цагаан сарын өдөр Монгол гэдэг нь мэдэгддэг. Энэ Монгол оронд юу болов гэмээр баяр жаргалтай байдаг. Даяаршиж буй энэ цаг үед Цагаан сар, наадам хоёроо тэмдэглэж, үндсэний ёс заншлыг дэглэвэл Монголчуудыг танин мэдэх чанар нь сайн юм" гэв. 

Д.Батчулуун