Нийслэл Улаанбаатар хот энэ зун түм түжигнэсэн их хөлд дарагдах нь тодорхой болоод байна. Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенц нь 1994 онд батлагдсан бөгөөд дэлхийн 197 улс нэгдсэн бөгөөд Конвенцын удирдах дээд байгууллага болох Талуудын бага хурал (COP) 17 дахь чуулганаа Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо зохион байгуулахаар болсон билээ. Энэхүү арга хэмжээ ирэх наймдугаар сарын 17-28-нд болно. Хуралд дунджаар 10 мянган төлөөлөгч оролцох тооцоололтой. Иймээс л манай нийслэл хүний хөлд дарагдах нь гэж хэлж байгаа хэрэг л дээ.
Олон зочид ирж, олны хөлд дарагдан, том хурал болох нь гэж хөөрцөглөхөөс өмнө амжуулж хийх зүйл, бэлтгэл ажил гэж тоймгүй их юм байна. Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам тэргүүтэй холбогдох газрууд, албаныхан завгүй ажиллаж байна. Энэ хурлын тухайд зарим мэдээлэл дуулгахад COP17 бага хурал дэлхийн улс орнуудын төлөөлөл цөлжилт, газрын доройтол, ган гачиг, бэлчээрийн тогтвортой менежмент зэрэг байгаль орчны тулгамдсан асуудлуудыг хөндөж, гарц шийдэл эрэлхийлдэг учиртай. Хурлын төлөөлөгчид нь Конвенцид нэгдсэн 190 гаруй орны улс төрийн нөлөө бүхий эрхмүүд, шинжлэх ухааны салбар, иргэний нийгэм, хувийн хэвшил, олон улсын байгууллагын төлөөлөл байна. Тэрчлэн энэ үеэр санал санаачилга гаргаж, шийдлээ ярилцан, төсөл хөтөлбөр эхлүүлэх, хөрөнгө оруулалт татахаас эхлээд уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөг хэрхэн бууруулах асуудлыг хэлэлцэнэ. Зөвхөн байгаль орчны сэдвээр хязгаарлагдахгүй. Болж буй улсдаа эдийн засгийн үр өгөөжөө өгдгөөрөө онцлог. Энэ боломжийг бүрдүүлэх талбар Цэнхэр, Ногоон бүс байх юм. Ногоон бүсийн хувьд зах зээлийн талбар гэж ойлгож болно. Чөлөөт оролцоотой Ногоон бүсээс гадна Цэнхэр бүсэд албан ёсны хэлэлцээрүүд явагдах өргөн хүрээний талбар. Зочид төлөөлөгчид, зохион байгуулагчдаас гадна иргэд, сайн дурынхан ч COP17 Талуудын бага хурлыг дэмжиж, оролцогч болон зохион байгуулах ажилд оролцдог жишиг бий.
Аливааг боломж болгож харж чадвал хувийн хэвшлийнхэнд ч том үүд хаалга нээж өгөх үр өгөөжтэй. Хөрөнгө оруулалт татах, шинэ технологи нэвтрүүлэхээс эхлээд яриад байвал ашиг тус нь өргөөн хүрээнд яригдана. Улсын эдийн засаг болон аялал жуулчлалын салбарт ч эерэг нөлөө үзүүлнэ. Эдийн засаг, аялал жуулчлал, гадаад сурталчилгаанд ашиг тусаа өгнө. НҮБ-ын томоохон хурал зохион байгуулахад зочид буудал, тээвэр, арга хэмжээний зохион байгуулалт гээд дурдвал бүх салбарт дунджаар 7000 түр ажлын байр бий болно. Энэ бидэнд олдох том боломж гэж Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд онцолсон байна. Ер нь COP17-ыг зохион байгуулснаар манай улсын нийгэм, эдийн засагт шууд болон шууд бусаар эерэг нөлөө үзүүлэх юм. Салбарын сайд, албаны төлөөлөгчид гадаад томилолтоор саяхан яваад ирсэн. Томилолтод тодорхой зардал гарч байгаа ч явсан газраасаа үр ашигтай, ганзага дүүрэн ирэхийг зорьж, биелүүлэх нь чухал. Томилолт үр дүнтэй байснаар COP17 Талуудын бага хурал сайн зохион байгуулагдахад нэмэр болох учиртай.
Тооцож, төлөвлөснөөр хуралд ирэх 10 мянган зочин өөрсдийн зардлаар ирэх учраас зочид буудал, хоол хүнс, тээвэр, үйлчилгээний салбараас эхлээд орлого олох боломжтой. Хувийн хэвшлийнхэнд таатай боломж.
COP17 нь аялал жуулчлал, эдийн засаг, санхүүгийн хувьд Монгол Улсад эерэг нөлөө үзүүлэхээс гадна бодлогын түвшинд өөрчлөлт авчирна гэж төлөвлөж байгаа юм. Монгол Улсад энэ хурлыг зохион байгуулснаар конвенцын үндсэн агуулгуудаас гадна манай улсын бэлчээр, усны хомсдол, байгальд ээлтэй дэд бүтэц, зэрлэг амьтан ургамал, хөрс, уламжлалт мэдлэг-шинжлэх ухааны хосолмол байдал дэлхийн анхааралд өртөх юм. Үүний зэрэгцээ олон улсын донор байгууллага, хөгжлийн банкныхан, хөрөнгө оруулагчид Монгол руу ирж, нөхөн сэргээлт, усны менежмент, ойжуулалт, ногоон ажлын байр, сэргээгдэх эрчим хүч зэрэг төсөл хөтөлбөрүүдэд бодит хөрөнгө оруулалт хийх нөхцөл бүрдэнэ.
Олон улсыг хамарсан ийм хэмжээний хурал нь гаднын санхүүжилт, хөрөнгө оруулалтын урсгалыг эрс нэмэгдүүлдэг ач холбогдолтой. Жишээ нь, 2022 онд Кот-д’Ивуар улсын Абиджан хотод болсон COP15 хурлын дараа “Great Green Wall” буюу “Агуу ногоон хана” хөтөлбөрийг эрчимжүүлж, 11 улс дамнасан 8000 км урт ногоон зурвас байгуулан, 350 мянга гаруй ажлын байр шинээр бий болгосон. Үүнээс хойш “Land Degradation Neutrality Fund” хөтөлбөрийн санхүүжилт 1.6 тэрбум ам.долларт хүрч, олон сая га талбайг нөхөн сэргээх бодит ажлууд үргэлжилж байгаа юм.
2024 онд Саудын Арабын хаант улс л гэхэд улс орнуудын ганд тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлэх, сайжруулах, түншлэлийг бэхжүүлэн дэмжих хүрээнд “Гангын түншлэл”-ийг санаачлан 12 тэрбум ам.долларын амлалт татаж чадсан. Энэ түншлэлд нэгдэн орсон талууд одоо хэрэгжүүлэх арга хэмжээ, хүрэх үр дүнгээ тодорхойлж байгаа. Манай улс ч COP17 Талуудын бага хурлыг амжилттай зохион байгуулснаар ийм түвшний олон улсын санхүүжилт татах бодит боломж нээгдэнэ.
Хэрвээ бид хурлын үеэр уур амьсгалын болон газрын доройтлын эсрэг тодорхой санаачилга гаргаж, үр дүнтэй төслүүдээ танилцуулж чадвал хурлын дараа нөхөн сэргээлт, усны нөөцийн төсөлд санхүүжилт татах бүрэн боломжтой. Засгийн газар ч энэхүү боломжийг тооцоолон COP17 Талуудын бага хурлаас 1-1.5 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт татахыг зорьжээ. Хурлын үеэр урт хугацааны бодлогын санаачилга танилцуулж, хөрөнгө босгох, байгаль орчны салбарын урт хугацаанд хэрэгжих чанартай төслүүдийг эхлүүлэх зорилго тавьжээ. Хэдхэн сарын дараа болох энэ том хурлын бэлтгэл гэж их ажил ундарч байгааг дурдсан. Шүүмжилж суухаар гар, бие оролцон болж өгвөл боломж бололцоогоороо ашиг хүртэж чадвал тун ч сайнсан. Ярих амархан, хийж гүйцэтгэх амаргүй. Энэ хурал манай улсад зохион байгуулагдаж байгаа нь өөрөө том өгөөж. Тиймээс чадал чинээгээрээ дэмжвэл үр ашиг нь бидэнд үлдэх юм. Эх орон гэж хоосон орилж хошуу нэмэрлэхээс илүүтэй хуруу нэмэрлэвэл тэр жинхэнэ эх оронч биз ээ.
Ц.Кастро
