Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл энэ өдрүүдэд ид яригдаж байна. Зарим бөхөд цол нөхөн олгож, мөн өнөө жил 1024 бөх барилдуулах, гадаад дахь монголчуудын барилдаанд цол олгох гэхчлэн амьдралд нийцэхгүй олон юм энэ хуульд бий. Аль нь ч бай таагүй өөрчлөлт. Тэгш ойн баяр наадам гэх халхавчны ард чанаргүй цолтон, нэлээд олон бөхийг шинээр цол ахиулах улстөрчдийн лоби өрнөж байгаа нь илт.

УИХ-ын дарга С.Бямбацогт өнгөрсөн сарын 28-ны өдөр МҮБХ-ны тэргүүн Ц.Магалжавыг хүлээн авч уулзахдаа 1024 бөх барилдуулах бусад асуудлаар ярилцсан нь сонин санагдлаа. Төрийн бус байгууллагын тэргүүнийг өрөөндөө дуудаж ирээд хуульд гар дүрэх юм байна.

С.Бямбацогт спикер бол Ховдоос сонгогдсон, Ховдын бөхчүүдтэй ойр ажиллаж ирсэн нэгэн. Түүний үүсгэн байгуулсан “Нью прогресс” группын нэрийг гаргаж буй улсын заан Б.Пүрэвсайхан 1024 бөх барилдсан тохиолдолд цол ахих бөхийн нэг мөн. Бас болоогүй. 2021 оны цар тахлын үеэр Залуучуудын холбооноос санаачилан зохион байгуулсан "ҮНДЭСНИЙ БӨХ-ҮНЭТ ӨВ" хүчит бөхийн барилдааны үр дүнг албажуулах гэсэн явуургүй залины цаана Ховдоос нэг улсын арслан, гурван улсын харцага мэндэлнэ.

Ер нь тэр барилдаанд цол олгоно гэж тухайн үед яригдаагүй юм. Хэрэв цол олгоно гэсэн бол ир нь мохоогүй аварга Ч.Санжаадамба, гарьд Б.Гончигдамба нар барилдаж болох. Мөн Э.Оюунболд арслан Ц.Содномдоржийг тэр дор даваанд амлах байв уу. Бөхчүүд наадмын бэлтгэлээс буугаад сар болсон хойно зохион байгуулсан бэсрэг наадам гээд бодохоор Ховдын бөхчүүдээс бусад нь ач холбогдол өгөөгүй барилдаан. Есөн хөлт цагаан туг нь, төрийн тэргүүн нь, түмэн олон нь ирээгүй барилдааны үр дүнг энэ долоо хоногт шийднэ гэж байхгүй. Бөхчүүд лав талархахгүй байх.

Энэ хууль батлагдвал хэнд ашигтай тусах вэ, мэдээж Ховдоос сонгогдсон С.Бямбацогт дарга, тэрхүү хуулийг өргөн бариад гүйж буй Баруун бүсээс сонгогдсон О.Амгаланбаатар, прокурорт хэрэг нь шилжээд буй нэгэн гишүүнд ашигтай. Ингэж болохгүй. Монгол бөхийн цол, эрэмбэний маргаан, үндэсний өв соёлд хэн дуртай нь халддаг тогтолцоо цэцэглэнэ.

Ховдын бөхчүүд бусадтай адил хоёр гартай, хоёр хөлтэй мөнчөгөөрөө л барилд. Яагаад дээрээс татуулж, дэмжүүлэх гэдэг юм. Бөх нь төрөө дагадаг байсан бол өнөө жилээс төр нь бөхөө дагах гэнэ. Ингэж төрөө дагуулсан бөх хойч үедээ юу үлдээх вэ. Бөхөө дагасан төр ч тэр. Зургаан жилээр сонгогдсон анхны Ерөнхийлөгчийн сүүлчийн наадмыг ингэж самармааргүй байна.

Өмнөх наадамд Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг индэрт заларч байхад нутгийнх нь хүчтэн төрийн наадмын түрүү болж, үзүүр бөх нь Ерөнхийлөгчийн нутгийн залуу байв. Э.Батмагнай хүү арслан болох замдаа хэдэн бөхийг хэвтүүлж, хэнийг гар хүрэхгүй давлаа. Үзүүр бөх ч өөрцгүй. Мөн л олон давааг аргалж гарч ирсэн. Ноёны бөх заавал түрүүлэх ёстой бол наадам хийхийн хэрэг юу байна гэдэг үгийг нэг санаарай. Наадам дөхсөн энэ өдрүүдэд цол нөхөн олгох асуудал, 1024 бөх барилдуулах асуудал яригдаж огт боломгүй. Генералын хүүг зодсон УИХ-ын гишүүний асуудал хөндөгдөхтэй зэрэгцэн энэ хуулийг идэвхийлэн дэмжиж яваа нь П.Сайнзоригийн УИХ-ын даргыг түших комбинаци амжилттай болвол түүнд ашигтай. Бас цол авсан хэдэн бөхөд. Харин цол авсан бөхчүүдийн дор эрэмбэлэгдэх бөхчүүдийн олон жилийн хөдөлмөр огт сонин биш бололтой.

А.Сүх