Далайд гарцтай, олон хөрштэй улс орнуудын хувьд геополитик нь Альфрэд Мэхэний “Далайг захирсан улс дэлхийг захирна” гэдэг онолыг ерөнхийдөө баталдаг бол хоёр их гүрний дунд хавчуулагдсан манай улсын тухайд асар уран нүүдэл шаарддаг. Улс орны эдийн засаг ямар байх зэрэг нь манайх шиг буфер улсын хувьд хөрш улсаас ихээхэн хамаардаг.
Тухайлбал хойд хөршид тавьсан эдийн засгийн хориг хамгийн түрүүнд бидэнд шууд нөлөөгөө үзүүлсэн. Улсын төсөвт чамгүй нэмэр болдог навигацын орлого гэхэд л ОХУ-д тавьсан хоригоос болоод шууд тасалдаж байх жишээний. Аз түшихэд дэлхийн хамгийн том эдийн засаг бидний урд байх боловч харамсалтай нь бид өөрсдийн хүслээр тэр эдийн засаг руу нэвтрэх боломж тун хомс. Хятадууд Эрээний боомтоо хаахад хэрэглээний эдийн засаг тэр чигтээ хямардаг бол Ганцмод боомтын урсгал тэр чигтээ Монголын төсвийг бүрдүүлж байдаг гэхэд хилсдэхгүй.
Эдийн засгийг солонгоруулах тухай яригддаг боловч үнэндээ нүүрсэн дээр л тогтсон төсвийн орлоготой яваа маань бултаж болохгүй үнэн. Ийм эмзэг, бусдаас хамааралтай байдаг эдийн засагтай улсын хувьд эдийн засгаа тэлэх, солонгоруулах боломж бүрийг алдалгүй анаж байх ёстой.
Тэгвэл ийм боломжийн нэг нээгдсэн гэдгийг өнгөрсөн жилээс эхэлсэн алтны үнийн өсөлт харуулж байна. Сүүлийн 50 жилийн турш анх удаа 2025 онд алт 65 хувиар өссөнийг геополитиктой холбож тайлбарладаг. Бүр тодруулбал, алтны энэ удаагийн өсөлт түр зуурын аюулгүй хөрөнгө рүү “зугатах” үзэгдэл биш, харин дэлхийн улс орнуудын төв банкны валютын нөөцийн бодлого, геополитикийн эрсдэлээс хамгаалах ойлголт өөрчлөгдсөнтэй холбоотой юм. Өөрөөр хэлбэл дэлхийн улс орнуудын улс төрийн бодлого тодорхойгүй энэ мөчид төв банкнууд валютын нөөцөө бүх аргаар зузаатгах болсон нь алтны үнэд хамгийн ихээр нөлөөлж байгаа гэсэн үг.
Манай улс ч энэ жишгээр Монголбанкны валютын нөөцөө нэмэгдүүлэх, тушаадаг алтны хэмжээг нэмэгдүүлэх алхам хийж эхэлсний нэг нь өнгөрсөн долоо хоногт Эдийн засаг хөгжлийн сайд Ж.Энхбаярын өргөн барьсан Уул уурхайн зарим төслүүдийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах тухай УИХ-ын тогтоолын төсөл байв. Энэ тогтоолын төслийг баталбал 42.3 тонн үйлдвэрлэлийн нөөцтэй Гацууртын, 10.5 тонн нөөцтэй Эрээн баавгайтын гэсэн хоёр ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах боломж бүрдэх юм.
Энэ хоёр ордын тухайд нөөц нь тогтоогдсон, эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад бэлэн төслүүд. Хэрэгжиж эхэлснээр жил бүр 5 тонн алтыг Монголбанкинд тушаах урьдчилсан тооцоо бий бөгөөд Үндэсний баялгийн санд гэхэд л 4.4 тэрбум долларыг төвлөрүүлэх боломж бүрдэж байгаа юм.
Ийм алхмууд хийж алтыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахгүй бол манай улс дэлхийг зах зээлийн үр өгөөжөөс үлдэх гээд байгаа юм. Ганцхан жишээ дурдахад л Монголбанкинд тушаасан алтны хэмжээ 2024 онд 16 тонн, 2025 онд 10 тонн болж буурсан бөгөөд энэ оны эхний таван сарын алтны экспорт 2.5 тонн буюу өмнөх оны мөн үеийнхээс 27 хувиар буурсан. Өөрөөр хэлбэл алтны үнийн өсөлтийн суперцикл тохиож байгаа энэ үеийн нэг жилийг бид аль хэдийнэ алдчихсан байна гэсэн үг. Харин одоо алгууралгүйгээр зарим ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж АЛТАН БОЛОМЖ-ийг алдахгүйгээр ашигламаар байна.
А.Болбаатар
