Есдүгээр сарын 1-нийг дэлхий даяар хичээлийн шинэ жилийн эхлэл гэж ойлгодог ч бүх улс яг энэ өдөр хичээлээ эхлүүлдэггүй. Ялангуяа хуучин ЗХУ-ын орнуудын хувьд есдүгээр сарын 1 нь ёслол, бэлгэдэлтэй онцгой өдөр байдаг бол Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг улсад шинэ хичээлийн жил өөр улиралд эхэлдэг. Харин манай улсын хувьд 2017 оноос хойш есдүгээр сарын 1-ний өдрийг "Эх хэлний өдөр" болгон тэмдэглэх болсон нь энэ өдрийг улам бүр чухал болгожээ.

1. ОХУ - “Мэдлэгийн өдөр” гэж тэмдэглэдэг

ОХУ-д есдүгээр сарын 1-нийг “Мэдлэгийн өдөр” хэмээн нэрлэдэг. Энэ өдөр сургуулиудын хичээлийн шинэ жил эхэлж, сурагчид ёслолын жагсаалд оролцдог. Ялангуяа нэгдүгээр ангийн сурагчид онцгой байр суурь эзэлнэ. Сургуулийн захирал, багш нарын мэндчилгээний дараа “анхны хонх” цохих ёслол болдог. Мөн сурагчид багш нартаа цэцэг гардуулдаг уламжлалтай. Энэ нь манай Монголын соёлтой төстэй. 

2. Казахстан - “Мэдлэгийн өдөр”-өөр хичээлийн жилээ эхлүүлнэ

Казахстан улсад мөн есдүгээр сарын 1-нийг “Мэдлэгийн өдөр” хэмээн тэмдэглэж, шинэ хичээлийн жилийн эхлэл болгодог. Энэ өдөр зөвхөн ерөнхий боловсролын сургууль төдийгүй их, дээд сургуулиудын шинэ хичээлийн жил эхэлдэг. Сургуулиудад баярын арга хэмжээ, ёслолын жагсаал зохион байгуулж, багш, сурагчдад шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүлдэг.

3. Украин - “Мэдлэгийн өдөр”

Украинд есдүгээр сарын 1 нь уламжлалт “Мэдлэгийн өдөр” бөгөөд сурагчид баярын хувцастайгаар сургуульдаа очиж, хичээлийн шинэ жилийг ёслолын арга хэмжээгээр эхлүүлдэг. Энэ өдөр анхны хонх дуугаргах, багш нарт цэцэг өгөх зэрэг уламжлал түгээмэл. Есдүгээр сарын 1-нд шинэ хичээлийн жилийг эхлүүлэх уламжлал нь хуучин ЗХУ-ын боловсролын системтэй холбоотой.

4. Хятад - ёслолын жагсаал, төрийн далбаа, төрийн дуулал

Хятадад хичээлийн шинэ жил ихэвчлэн есдүгээр сарын 1-нд эхэлдэг. Сургуулиуд шинэ жилийн эхний өдөр ёслолын арга хэмжээ зохион байгуулж, төрийн далбаа мандуулах, төрийн дуулал дуулах, захирал болон багш нарын мэндчилгээ, сурагчдын үзүүлбэр зэргийг багтаадаг. Зарим бага сургуулиуд нэгдүгээр ангид орж буй хүүхдүүдэд зориулж анхны ханз бичүүлэх зэрэг бэлгэдлийн үйл ажиллагаа зохион байгуулдаг.

5. Франц - La rentrée

Францын хувьд 2026–2027 оны хичээлийн жилд эх газрын бүх бүсийн сурагчид 9 дүгээр сарын 1-нд сургуульдаа орно. Үүнийг францчууд “La rentrée” буюу хичээлдээ эргэн орох үе гэж нэрлэдэг. Гэхдээ ОХУ, Казахстантай адил том хэмжээний “Мэдлэгийн өдөр” маягийн нэг өдрийн баяр гэхээсээ илүү зуны амралт дуусаж, сургуульдаа эргэн очих чухал үе гэж үздэг.

6. Герман — хүүхдүүдэд асар том амттаны конус өгдөг

Германд нэгдүгээр ангид орж буй хүүхдүүдийн хувьд хичээлийн анхны өдөр маш онцгой. Тэдэнд “Schultüte” хэмээх том конус хэлбэрийн уут өгдөг бөгөөд дотор нь амттан, жижиг тоглоом, бичгийн хэрэгсэл зэрэг хийдэг. Энэ уламжлал 19 дүгээр зууны эхэн үеэс эхтэй бөгөөд өнөөдөр Герман даяар шинэ хичээлийн жилийн эхлэлтэй холбоотой хамгийн алдартай ёслолуудын нэг хэвээр байна.

7. Болгар — есдүгээр сарын 15-нд хичээл эхэлж, багшдаа цэцэг өгдөг

Болгар улс есдүгээр сарын 1-нд бус, 9 дүгээр сарын 15-нд хичээлийн шинэ жилээ эхлүүлдэг. Энэ өдөр сурагчид багш нартаа цэцэг барьж, шинэ хичээлийн жилээ баяр ёслолын уур амьсгалтайгаар эхлүүлдэг. 2025 оны есдүгээр сарын 15-ны мэндчилгээнд тус улсын Боловсролын сайд энэ өдрийг нийгэм даяар хамгийн хайртай баяруудын нэг хэмээн онцолж, багш нарт өгдөг цэцгийг тэдний хөдөлмөрийг хүндэтгэсний бэлгэдэл гэж тодорхойлжээ.

8. Япон — хичээлийн шинэ жил дөрөвдүгээр сард эхэлдэг

Японд Монгол, ОХУ зэрэг улсаас ялгаатай нь хичээлийн шинэ жил дөрөвдүгээр сард эхэлдэг. Шинэ сурагчдыг хүлээн авах “элсэлтийн ёслол” буюу entrance ceremony зохион байгуулна. Энэ үе нь сакура цэцэглэдэг улиралтай давхцдаг бөгөөд сурагчид болон эцэг эхчүүд ёслолын хувцас өмсөж, сургуулийн зааланд цуглан захирал, ахлах ангийн сурагчдын мэндчилгээг сонсдог. Дараа нь сурагчдыг анги руу нь хүргэж, сурах бичиг тарааж, дурсгалын зураг авдаг. Япон улсад сургуульд элсэх нь чухал бэлэг авахын нэр юм. Нэгдүгээр ангид орохдоо сурагчид "рандосэру" (рандосеру) хатуу тусгай үүргэвч авдаг. Үүргэвч нь бага сургуулийн зургаан жилийн турш хэрэглэхэд зориулагдсан байдгаараа онцлогтой. Арьсаар хийгдсэн, ихэвчлэн зургаан жилийн баталгаат хугацаатай байдаг тул олон эцэг эх нэг үүргэвчинд хэдэн зуун доллар мөнгө зарцуулдаг. Ахлах ангид орохдоо ихэвчлэн "сукуба" гэх илүү зөөлөн цүнхээр сольдог

9. Өмнөд Солонгос — шинэ хичээлийн жил гуравдугаар сард эхэлдэг

Өмнөд Солонгост хичээлийн жил гуравдугаар сарын 1-нээс эхэлж, эхний улирал наймдугаар сарын сүүл хүртэл үргэлжилдэг. Харин хоёр дахь улирал нь есдүгээр сарын 1-нээс эхэлдэг. Тиймээс Солонгост есдүгээр сарын 1 нь Монгол шиг шинэ хичээлийн жилийн эхлэл биш, харин хоёр дахь улирлын эхлэл юм.

10. АНУ — улс даяар нэг өдөр хичээл эхэлдэггүй

АНУ-д есдүгээр сарын 1-нийг улсын хэмжээнд хичээлийн шинэ жилийн тогтсон өдөр гэж үздэггүй. Муж, хот, сургуулийн дүүрэг бүр өөрийн хуанлиар хичээл эхлүүлэх боломжтой. Сүүлийн жилүүдэд зарим газарт хичээл наймдугаар сарын эхээр эхэлдэг бол зарим сургуулийн дүүрэг есдүгээр сарын эхээр эхлүүлдэг. Жишээлбэл, 2026 онд Виржини мужийн сургуулиудын эхлэх өдрүүд өмнөхөөсөө илүү уян хатан болсон байна. Америкт хичээл эхлэх үеэр эцэг эхчүүд хүүхдүүдээ гэрийнхээ гадаа хэддүгээр ангид орох гэж бичсэн самбар бариулж зураг дардаг. Энэхүү үйлдлийг хүүхдүүдээ ахлах сургууль төгстөл жил бүр давтдаг, ингэсээр сургуулийн насны туршид хүүхдүүд хэрхэн өсөж харуулсан дурсамжтай бичлэг, зураг болдог.

Л.Баяр