Сонин, содон үйл явдлаар дүүрэн өнгөрсөн 2013 онд монголчууд бас нэгэн түүхээ бичлээ. Энэ онд болж өнгөрсөн онцлох, содон үйл явдлуудыг нэрлэж байна.
1. Оны онцлох хүн. Хөвсгөл аймгийн Галт сумын иргэн В.Мөнгөнчимэг гэгч биенээсээ 2000 орчим чулуу, уран нарийн хийцтэй бурхан төрүүлсэн гэсэн мэдээлэл тархаж олныг гайхшруулсан билээ. “Төрүүлсэн” чулуугаа хадганд өлгийдөж “Ээжээ, намайг тэр гэж нэрлээрэй” хэмээн өөртэй нь ярьдаг гэх. Энэ мэдээлэлд үнэмшсэн олон хүн В.Мөнгөнчимэгийг хэрхэн “төрж” байхыг харах гэж мөнгө, хадаг барьжээ. Харин УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай “Хүн бурхан, чулуу гаргалаа гэх асуудлаар надад лав хандаж байгаагүй. Анагаахын шинжлэх ухаанд ч ийм зүйл байдгийг мэдэхгүй” хэмээн няцааж байв. Энэ үйл явдал 2012 оны онцлох үйл явдлаар нэрлэгдсэн “Орифлэйм”-ийн Г.Оюунгэрэлийн “дэлхий сөнөх зөгнөл”-тэй төстэй ч юм шиг.
2. Оны онцлох клип. “Жижиг” улс төрөөс хөндийрөн уран бүтээлдээ анхаарсан дуучин С.Жавхлангийн гэргийтэйгээ хамтарсан “Хар хархан харц” дуу Youtube сайтаар хамгийн их үзсэн бичлэгээр тодорлоо. Дэлхийд Солонгосын дуучин PSY хамгийн олон үзсэн клипээрээ тэргүүлж байгаа бол С.Жавхлан Монголдоо №1 юм даа. Дуучны эхнэр, хүүхэдтэйгээ тоглосон “Хар хархан харц” клипийг “Youtube”-ээс 1,5 сая удаа үзжээ.
3. Оны онцлох өршөөл. Энэ оны онцлох үйл явдлаас хасагдах эрхгүй хүн бол Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр. Түүнд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж уучлал үзүүлснээр Солонгост биеэ эмчлүүлж байгаа. Бие нь сайжирч буй тэрбээр Солонгосын тэргүүн хамба ламд бараалхан шашны үйлсээ хийсээр явна. Гэхдээ тэр тун удахгүй Монголд эргэж ирнэ. Улс төрд ч эргэн ирнэ гэдгийг итгэлтэй хэлэх хүн цөөнгүй.
4. Оны онцлох гоморхол. Оны онцлох хүнээр тодроод буй Р.Амаржаргал гишүүний ажлаа хийхгүй гэсэн тунирхалыг иргэд янз бүрээр харж байна. “Хууль бус үйлдэлд зэвүүцэхдээ ингэлээ” гэх нь байхад “Сайдын суудал авах гэж сүрдүүлж байгаа” гэх нэгэн байна. Ямартаа ч тэрбээр энэ онд “Би цай болгонд уусдаг сахар биш” гэдэг алдарт үгээ хэллээ.
5. Оны онцлох задрал. Монголын хамгийн том үндэсний компаниудын нэг “Бодь” групп задарсан нь 2013 оны бизнесийн салбар дахь нэг шуугиан байлаа. ГХЯ-ны сайд Л.Болд энэ бизнесээ орхин улс төрд илүү анхаарах болсноо зарласан. Харин УИХ-ын гишүүн М.Зоригт, Д.Баясгалан нар “Голомт”-ыг салган авч, хариуцахаар боллоо.
6. Оны зөв сонголт. МАН энэ жил шинэ дарга нартай болсон. Гурван сонгууль дараалан ялагдсан тэднийг даргаа сольсон ч шинэ уур амьсгал оруулж чадсангүй хэмээн шүүмжилж байна. Тэгвэл МАН-ын энэ онд хийсэн хамгийн зөв сонголтоор УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогтыг нэрлэж байгаа. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга болсныхоо дараахан тэрбээр үнийн өсөлтийг харуулсан чимэглэл бүхийн гацуур мод засч олны анхаарлыг татаад авсан.
7. Оны ойлгомжгүй тоо. Боловсролын салбарын сайдаар амжилттай ажилласан гэж дүгнүүлдэг байсан УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаярын мөнгө угаасан, албан тушаалаа хэтрүүлсэн гэх хэрэг бол оны онцлох үйл явдал. Түүний эхнэрийг 323 сая ам.долларыг дөрвөн жилийн хугацаанд байршуулж байсан хэмээн шалгасан. Нэг улсын төсөвтэй тэнцэх мөнгө гишүүний эхнэрт байсан уу, эсвэл хуулийнхан андуурсан уу гэдэг нь энэ хэрэгтэйгээ хамт замхарч байх шиг...
8. Иргэн бүрд сая төгрөгийн хувьцаа олгоод байгаа “Эрдэнэс таван толгой” компанийн гэрээ Засгийн газрын энэ оны хамгийн муу ажлаар нэрлэгдлээ. Учир нь өнгөрсөн жил Таван толгойн нэг тонн нүүрсийг 70 доллараар борлуулж байсан бол энэ онд 50 доллар, бүр 40 доллар хүртэл буурлаа. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг сайд “Эрдэнэс Тавантолгой аль эрт дампуурчихсан шүү дээ” гэж үнэнийг нь хэлсэн байдаг.
9. Оны онцлох зугаалга. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг шүүмжлэгчид цөөнгүй. Харин түүнийг Бурхан Халдун ууланд яваад төөрсөн гэх мэдээлэл олныг сандаргаж, чих тавихад хүргэв. Далын далуулаа явсан хэрнээ цасан шуурганд төөрсөн тэднийг эсэн мэнд гэрт нь хүргэхэд 14 сая 445 мянган төгрөг зарцуулсан байна. “Энэ мөнгөөр төчнөөн цэцэрлэг тохижуулах байсан” гэж шогширогчид байдаг ч Ерөнхий сайд далуулаа эсэн мэнд ирсэн нь онлог үйл явдал.
10. Оны онцлох дуурайлт. Төрийн соёрхолт дуучин Д.Болдын нэрийг шавартай хутгах шахсан хэрэг урлаг соёлын ертөнцийн топ сенсаци байлаа. Түүний “UBS music awards”-ийн шилдэг клипээр тодорсон “Би дурламаар байна” дуун клип гадаад рекламыг дуурайсан нь нотлогдсон. Клипийн хийсэн “DOZ”-ийнхон дуучин Д.Болдыг энэ асуудалд хамааруулахгүй байхыг хүссэн бол гитарчин Өөжгий, дуучин Хаянаа нар түүнийг бага зэрэг өмөөрөөд авсан. Хэн хэнд нь сургамж болсон биз ээ.
11. Оны онцлох орлого. Батаар. Сайд Д.Оюунгэрэлийн овог болох шахсан үлэг гүрвэл Монголд багагүй нэр хүнд авчирсан. Үүний хажуугаар “ноорхой” хэдэн музейдээ анхаарал хандуулах цаг болсныг сануулж чадсан. Батаарын араг ясыг Монголын хилээр давуулсан этгээд 17 жилийн ял авсан бол уг үзмэрийг өөрөө нэг сарын дотор улсын төсөвт 120 сая төгрөгийн орлого оруулсан юм шүү.
12. Оны онцлох зодоон. УИХ-ын гишүүн болсон цагаасаа хойш хэвлэлийнхэнд онцлогдсоор байгаа хүн бол УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр. Олон жил найзалсан Г.Нямдоржийг халамцуудаа хутгалсан, эсвэл хутгалуулсан гэх үнэн худал нь мэдэгдэхгүй хэрэг явдал сунжирсаар. Хэрэв Н.Номтойбаяр хүн хутгалсан гэдэг нь хуулиар нотлогдвол УИХ-ын гишүүн ингэж “супер” танхайрсан анхны хэрэг болно.
13. Оны онцлох адал явдал. Улаанбаатар хотын төвд байрлах “Централ таур”-т бөмбөг тавьсан үйл явдал энэ оны хамгийн том “террорист” ажиллагаагаар тодров. “Гал үндэстэн” холбооны тэргүүн Ц.Мөнхбаяр Төрийн ордны гадна буун дуун гаргаж, гурван газар тэсрэх бөмбөг тавьсан нь батлагдсан. Харин түүнийг УИХ-ын гишүүн Г.Уянга “эх оронч хүн” хэмээн өмөөрсөн нь бас л онцлохуйц үйл явдал.
14. Оны онцлох бизнес. Дэлхийн “KFC” Монголд. Дэлхийд алдартай түргэн хоолны сүлжээ “KFC” Монголд салбаруудаа шинээр нээж, зах зээлээ өргөжүүлсээр байна. Өмнө тэдний өрсөлдөгч “McDonalds”-ийнхон монголчуудын бууз, хуушуурнаас “айгаад” салбараа нээгээгүй гэдэг. Тэгвэл “KFC” Улаанбаатарт зах зээл байгааг олж харжээ.
15. Оны онцлох дуулиан. Төрийн албыг төрлийн алба болгосон гэх шүүмжлэл жил дамнан тасарсангүй. Үүний хажуугаар төрийн албаныхан хоорнод зодолдсон, ёс зүйгүй авир гаргасан гэх хэргүүд олон гарлаа. Тухайлбал, Боловсрол, шинжлэх ухааны дэд сайд Б.Ургамалцэцэг, Төрийн нарийн бичгийн Ш.Булга-Эрдэнэ нар яамныхаа газрын дарга Л гэгчийг бүлэглэн зодож гэмтээжээ. Л-ийн үүдэн хоёр шүд унаж, цээжиндээ доргилт авсан бөгөөд тэрээр шүүх эмнэлгээр дүгнэлт гаргуулаад байгаа юм байна. Мөн ГХЯ-ны Төрийн захиргаа, удирдлагын газрын дэд дарга О.Золбаяр, Дотоод аудит хяналтын газрын ажилтан Басбишийг зодож гэмтээсэн хэрэг гарав.
1. Оны онцлох хүн. Хөвсгөл аймгийн Галт сумын иргэн В.Мөнгөнчимэг гэгч биенээсээ 2000 орчим чулуу, уран нарийн хийцтэй бурхан төрүүлсэн гэсэн мэдээлэл тархаж олныг гайхшруулсан билээ. “Төрүүлсэн” чулуугаа хадганд өлгийдөж “Ээжээ, намайг тэр гэж нэрлээрэй” хэмээн өөртэй нь ярьдаг гэх. Энэ мэдээлэлд үнэмшсэн олон хүн В.Мөнгөнчимэгийг хэрхэн “төрж” байхыг харах гэж мөнгө, хадаг барьжээ. Харин УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай “Хүн бурхан, чулуу гаргалаа гэх асуудлаар надад лав хандаж байгаагүй. Анагаахын шинжлэх ухаанд ч ийм зүйл байдгийг мэдэхгүй” хэмээн няцааж байв. Энэ үйл явдал 2012 оны онцлох үйл явдлаар нэрлэгдсэн “Орифлэйм”-ийн Г.Оюунгэрэлийн “дэлхий сөнөх зөгнөл”-тэй төстэй ч юм шиг. 
2. Оны онцлох клип. “Жижиг” улс төрөөс хөндийрөн уран бүтээлдээ анхаарсан дуучин С.Жавхлангийн гэргийтэйгээ хамтарсан “Хар хархан харц” дуу Youtube сайтаар хамгийн их үзсэн бичлэгээр тодорлоо. Дэлхийд Солонгосын дуучин PSY хамгийн олон үзсэн клипээрээ тэргүүлж байгаа бол С.Жавхлан Монголдоо №1 юм даа. Дуучны эхнэр, хүүхэдтэйгээ тоглосон “Хар хархан харц” клипийг “Youtube”-ээс 1,5 сая удаа үзжээ.3. Оны онцлох өршөөл. Энэ оны онцлох үйл явдлаас хасагдах эрхгүй хүн бол Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр. Түүнд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж уучлал үзүүлснээр Солонгост биеэ эмчлүүлж байгаа. Бие нь сайжирч буй тэрбээр Солонгосын тэргүүн хамба ламд бараалхан шашны үйлсээ хийсээр явна. Гэхдээ тэр тун удахгүй Монголд эргэж ирнэ. Улс төрд ч эргэн ирнэ гэдгийг итгэлтэй хэлэх хүн цөөнгүй.
4. Оны онцлох гоморхол. Оны онцлох хүнээр тодроод буй Р.Амаржаргал гишүүний ажлаа хийхгүй гэсэн тунирхалыг иргэд янз бүрээр харж байна. “Хууль бус үйлдэлд зэвүүцэхдээ ингэлээ” гэх нь байхад “Сайдын суудал авах гэж сүрдүүлж байгаа” гэх нэгэн байна. Ямартаа ч тэрбээр энэ онд “Би цай болгонд уусдаг сахар биш” гэдэг алдарт үгээ хэллээ.
5. Оны онцлох задрал. Монголын хамгийн том үндэсний компаниудын нэг “Бодь” групп задарсан нь 2013 оны бизнесийн салбар дахь нэг шуугиан байлаа. ГХЯ-ны сайд Л.Болд энэ бизнесээ орхин улс төрд илүү анхаарах болсноо зарласан. Харин УИХ-ын гишүүн М.Зоригт, Д.Баясгалан нар “Голомт”-ыг салган авч, хариуцахаар боллоо.
6. Оны зөв сонголт. МАН энэ жил шинэ дарга нартай болсон. Гурван сонгууль дараалан ялагдсан тэднийг даргаа сольсон ч шинэ уур амьсгал оруулж чадсангүй хэмээн шүүмжилж байна. Тэгвэл МАН-ын энэ онд хийсэн хамгийн зөв сонголтоор УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогтыг нэрлэж байгаа. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга болсныхоо дараахан тэрбээр үнийн өсөлтийг харуулсан чимэглэл бүхийн гацуур мод засч олны анхаарлыг татаад авсан.
7. Оны ойлгомжгүй тоо. Боловсролын салбарын сайдаар амжилттай ажилласан гэж дүгнүүлдэг байсан УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаярын мөнгө угаасан, албан тушаалаа хэтрүүлсэн гэх хэрэг бол оны онцлох үйл явдал. Түүний эхнэрийг 323 сая ам.долларыг дөрвөн жилийн хугацаанд байршуулж байсан хэмээн шалгасан. Нэг улсын төсөвтэй тэнцэх мөнгө гишүүний эхнэрт байсан уу, эсвэл хуулийнхан андуурсан уу гэдэг нь энэ хэрэгтэйгээ хамт замхарч байх шиг...8. Иргэн бүрд сая төгрөгийн хувьцаа олгоод байгаа “Эрдэнэс таван толгой” компанийн гэрээ Засгийн газрын энэ оны хамгийн муу ажлаар нэрлэгдлээ. Учир нь өнгөрсөн жил Таван толгойн нэг тонн нүүрсийг 70 доллараар борлуулж байсан бол энэ онд 50 доллар, бүр 40 доллар хүртэл буурлаа. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг сайд “Эрдэнэс Тавантолгой аль эрт дампуурчихсан шүү дээ” гэж үнэнийг нь хэлсэн байдаг.
9. Оны онцлох зугаалга. Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг шүүмжлэгчид цөөнгүй. Харин түүнийг Бурхан Халдун ууланд яваад төөрсөн гэх мэдээлэл олныг сандаргаж, чих тавихад хүргэв. Далын далуулаа явсан хэрнээ цасан шуурганд төөрсөн тэднийг эсэн мэнд гэрт нь хүргэхэд 14 сая 445 мянган төгрөг зарцуулсан байна. “Энэ мөнгөөр төчнөөн цэцэрлэг тохижуулах байсан” гэж шогширогчид байдаг ч Ерөнхий сайд далуулаа эсэн мэнд ирсэн нь онлог үйл явдал.
10. Оны онцлох дуурайлт. Төрийн соёрхолт дуучин Д.Болдын нэрийг шавартай хутгах шахсан хэрэг урлаг соёлын ертөнцийн топ сенсаци байлаа. Түүний “UBS music awards”-ийн шилдэг клипээр тодорсон “Би дурламаар байна” дуун клип гадаад рекламыг дуурайсан нь нотлогдсон. Клипийн хийсэн “DOZ”-ийнхон дуучин Д.Болдыг энэ асуудалд хамааруулахгүй байхыг хүссэн бол гитарчин Өөжгий, дуучин Хаянаа нар түүнийг бага зэрэг өмөөрөөд авсан. Хэн хэнд нь сургамж болсон биз ээ.
11. Оны онцлох орлого. Батаар. Сайд Д.Оюунгэрэлийн овог болох шахсан үлэг гүрвэл Монголд багагүй нэр хүнд авчирсан. Үүний хажуугаар “ноорхой” хэдэн музейдээ анхаарал хандуулах цаг болсныг сануулж чадсан. Батаарын араг ясыг Монголын хилээр давуулсан этгээд 17 жилийн ял авсан бол уг үзмэрийг өөрөө нэг сарын дотор улсын төсөвт 120 сая төгрөгийн орлого оруулсан юм шүү. 12. Оны онцлох зодоон. УИХ-ын гишүүн болсон цагаасаа хойш хэвлэлийнхэнд онцлогдсоор байгаа хүн бол УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр. Олон жил найзалсан Г.Нямдоржийг халамцуудаа хутгалсан, эсвэл хутгалуулсан гэх үнэн худал нь мэдэгдэхгүй хэрэг явдал сунжирсаар. Хэрэв Н.Номтойбаяр хүн хутгалсан гэдэг нь хуулиар нотлогдвол УИХ-ын гишүүн ингэж “супер” танхайрсан анхны хэрэг болно.
13. Оны онцлох адал явдал. Улаанбаатар хотын төвд байрлах “Централ таур”-т бөмбөг тавьсан үйл явдал энэ оны хамгийн том “террорист” ажиллагаагаар тодров. “Гал үндэстэн” холбооны тэргүүн Ц.Мөнхбаяр Төрийн ордны гадна буун дуун гаргаж, гурван газар тэсрэх бөмбөг тавьсан нь батлагдсан. Харин түүнийг УИХ-ын гишүүн Г.Уянга “эх оронч хүн” хэмээн өмөөрсөн нь бас л онцлохуйц үйл явдал.
14. Оны онцлох бизнес. Дэлхийн “KFC” Монголд. Дэлхийд алдартай түргэн хоолны сүлжээ “KFC” Монголд салбаруудаа шинээр нээж, зах зээлээ өргөжүүлсээр байна. Өмнө тэдний өрсөлдөгч “McDonalds”-ийнхон монголчуудын бууз, хуушуурнаас “айгаад” салбараа нээгээгүй гэдэг. Тэгвэл “KFC” Улаанбаатарт зах зээл байгааг олж харжээ.
15. Оны онцлох дуулиан. Төрийн албыг төрлийн алба болгосон гэх шүүмжлэл жил дамнан тасарсангүй. Үүний хажуугаар төрийн албаныхан хоорнод зодолдсон, ёс зүйгүй авир гаргасан гэх хэргүүд олон гарлаа. Тухайлбал, Боловсрол, шинжлэх ухааны дэд сайд Б.Ургамалцэцэг, Төрийн нарийн бичгийн Ш.Булга-Эрдэнэ нар яамныхаа газрын дарга Л гэгчийг бүлэглэн зодож гэмтээжээ. Л-ийн үүдэн хоёр шүд унаж, цээжиндээ доргилт авсан бөгөөд тэрээр шүүх эмнэлгээр дүгнэлт гаргуулаад байгаа юм байна. Мөн ГХЯ-ны Төрийн захиргаа, удирдлагын газрын дэд дарга О.Золбаяр, Дотоод аудит хяналтын газрын ажилтан Басбишийг зодож гэмтээсэн хэрэг гарав.
Сэтгэгдэл (1)