Шинэчлэлийн Засгийн газрын шийдвэрийн дагуу өнгөрөгч оноос эхлэн хөдөө, орон нутгийг хөгжүүлэх хүрээнд  “Шинэ сум” төслийг  анх удаа хэрэг¬жүүлж байгаа билээ.  Энэхүү төсөл нь улсын хэмжээнд гурван суманд хэрэгжиж байгаа юм. Тодруулбал, Баянхонгор аймгийн Баянлиг, Бууцагаан сумаас “Шинэ сум” төслийн хэрэгжилт эхэлсэн.

Тиймээс тэдгээр сумдад төслийн хэрэгжилт хэр  зэрэг явагдаж байгаатай танилцахаар өнгөрсөн долоо хоногт ҮХАА-н дэд сайд Ц.Туваан, УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат, Барилга, хот байгуулалтын дэд сайд Г.Байгальмаа нар Баянхонгор аймагт ажиллалаа.
Баянхонгор аймгийн  Бууцагаан сумдад цогцолбор барих тендерт  “Их модун”, “Ти Ти Энд Би” компаниуд шалгарч өнгөрсөн сарын 10-наас бүтээн байгуулалтын ажлаа эхлүүлсэн байна. Бүтээн байгуулалтын ажил эрчимтэй явагдаж байгаа гэдэг нь харваас илт харагдана. Хөдөө нутгийн буйдхан газарт хөгжлийн хэмжүүр болсон бүтээн байгуулалтын ажил, өвөл, зун, халуун, хүйтэн, шөнө, өдрийг ялгалгүй үргэлжилдэг байна. Тиймээс ч орчин тойрондоо гэрэлтэх гэрэлтүүлэгтэй, машин, явган хүн  явах замтай аж.

Өөрөөр хэлбэл, хөдөөгийн буйдхан газрын хүний мөрөөс, хөгжлийн хоцрогдол гэх ойлголтыг зөв зүг рүү нь чиглүүлэхэд энэхүү бүтээн байгуулалтын ажил их нэмэр болох нь ээ. Түүнчлэн Канад модон барилга нь дэлхий нийтийн хөгжлийн стандарт болсон бөгөөд хөрөнгө мөнгө, цаг, хугацаа бага зарцуулагддагаараа бусдаас ялгардаг байна. Улмаар бат бөх чанараараа олны итгэлийг хүлээдэг аж. Баригдаж буй байшинд ороход дуу чимээ сонсогдохгүй, дулаан алдахгүй, галын аюулаас сэргийлсэн, цэвэрхэн, үзэмжтэй  гээд маш олон давуу талтай байв. Мөн Их модун ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Цогт-Сэргэлэн ярихдаа  “Бууцагаан суманд  900 гаруй км зам тавигдсан. Явган хүний 3600 км талбайд явган хүний зам тавигдсан.  Харин төслийн хүрээнд дөрөв орчим га газарт барилга баригдаж байгаа.

Одоогийн байдлаар уурын зуух,  дэд станц, барилгууд ашиглалтад ороход бэлэн болсон аж. Захиргааны барилгууд нь дотоод заслын ажилдаа орсон.  Харин дэд бүтцийн ажил бүрэн дууссан” гэлээ. Мөн зарим түүхий эдээсээ болоод ажил удаашралтай байгааг дурьдаж байсан юм. Бууцагаан суманд 20 ортой эмнэлэг,  650 хүүхдийн сургууль, 150 хүүхдийн цэцэрлэг, 180 хүүхдийн дотуур байр, захиргаа, спорт цогцолборуудын бүтээн байгуулалт эрчимтэй өрнөж, ирэх сарын 30-ны өдөр дуусгана гэсэн төлөвлөгөөтэй шахуу ажиллаж байгааг “Ти Ти энд Би” ХХК-ийн захирал Г.Цэдэнсодов ярьж байлаа. Одоогийн байдлаар Бууцагаан суманд хийгдэж байгаа бүтээн байгуулалтын ажил 75-80 хувьтай байгаа аж.  Улмаар 20 ортой иж бүрэн  лабораторитой болсноор Бууцагаан сумын иргэд Улаанбаатар хотыг зорьж, өндөр үнэтэй, өртөг ихтэй зардал гаргах шаардлагагүй аж. Тодруулбал, сумынхаа эмнэлгээс эрүүл мэндийн цогц үйлчилгээг авах боломжтой юм байна. Нөгөөтэйгүүр тус сум нь 3500 гаруй иргэнтэй бөгөөд түүний 300 орчим нь цэцэрлэгийн насныхан байдаг ажээ. Одоогоор сумын хэмжээнд ганцхан цэцэрлэг ажилладаг бөгөөд  нийт 150 хүүхэд хамрагддаг байна.
Тус цэцэрлэг 90 хүүхэд авах хүчин чадалтай аж. Тэгэхээр шинэхэн цэцэрлэг ашиглалтад орсноор хүүхдүүд бүгдээрээ цэцэрлэгт хамрагдах юм байна.  Сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг гээд орон нутагт хэрэгтэй бүхэн тэнд сүндэрлэж, хөгжиж байгаа юм. Нөгөөтэйгүүр, Улаанбаатарт цөөхөн харагдах хөлбөмбөгийн талбай ч бас тэнд байна. Нийт 200 гаруй хүний суудалтай аж.  Нутгийн иргэд хэлэхдээ “ҮХАА-н сайд Х.Баттулга хүүхдүүдийн ирээдүйд  маш их хөрөнгө оруулалт хийж байна. Сүүлийн үед манай хүүхдүүд хөлбөмбөгийг маш ихээр сонирхох болсон. Энэ нь талбайтай болсонтой холбоотой. Удахгүй хажуугаар нь гүйлтийн зам тавьж өгнө гэсэн. Нутаг орныхоо төлөө хийж, бүтээж байгаа бүхэнд талархаж байна” хэмээн ярьж байлаа. Тэгэхээр энэхүү төслийн хэрэгжилтийн  ачаар орон нутагт ажиллах ажилтан олширч, хөгжлөө дагаад хүн нэмэгдэнэ гэдэгт нутгийнхан итгэл дүүрэн явдаг байна. Нөгөөтэйгүүр ажилгүй иргэдийн тоо буурч, өрхийн амьжиргаа дээшилнэ гэсэн хүлээлт байгаа ажээ. Учир нь “Шинэ сум төсөл” хэрэгжсэнээр сумын хэмжээнд ажилгүй иргэдийн тоо буурсан гэдгийг нутгийнхан дуулгаж байлаа. Бүтээн байгуулалтын ажилд гар бие оролцохоос гадна, амьдрал ахуйгаа дээшлүүлэх, хөдөлмөрлөх сэтгэхүйд суралцуулж байна хэмээн тэд ихэд бахархан өгүүлж байсан юм. Монгол  Улсын хөгжлийн түүчээ орон нутгаас эхэлдэг гэдгийг Бууцагаан сумынхан ч ёстой харуулж байна.


Бууцагаан сумын Засаг дарга Ч.Энхдалайгаас цөөн асуултад хариулт авлаа.

-Бүтээн байгуулалтын ажилд танай сумынхан хэрхэн оролцож, хувь нэмрээ оруулж байна вэ?

-Бууцагаан суманд бүтээн байгуулалтын ажил  10 гаруй сарын хугацаанд үргэлжилж байна. Ийм барилга байгууламжийн хэрэгцээ байгаа нь сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд үгүйлэгдлээ. Орон нутгийг хөгжүүлэх сангийн 350 сая орчим төгрөгийг сумдад хуваарилсан. Харин бид энэ мөнгөнөөсөө хамгийн эхэнд газар ухдаг трактор авсан. Түүнчлэн байр хоол, ажиллах хүчин гээд ямар ч сум тэрбум төгрөг гаргах боломжтой юм байна билээ. Тиймээс манай сумаас 200 хүн бүтээн байгуулалтын ажилд оролцсон. Түүнийх нь 100 нь малчид байгаа. Иргэдийн зүгээс бүтээн байгуулалтын ажилд ам сайтай, итгэл үнэмшилтэй болсон.

-Танай суманд газар үнэд орж байна уу?

-Газар үнэд орж байна. Шинэ сум төслийн хүрээнд гэр хороолол, хуучин барилга цогцоор нь шийднэ. 2030 он хүртэл сумынхаа ерөнхий төлөвлөгөөг гаргасан байгаа. Цаашид ард иргэддээ зориулж, нийтийн орон сууц болон хувийн хэвшлээ дэмжиж ажиллана.

-Бүтээн байгуулалтаа дагаад нэмэгдсэн зүйл юу байна вэ?

-Манай суманд хоёр оёдлын болон хүнсний цех ажиллаж байна. Түүнчлэн мах бэлтгэлийн цех шинээр ажиллаж байгаа. Зөвхөн малчдад зориулаад 20 гаруй гүний худгийг шинээр гаргасан. Өнгөрсөн 50 жилд 15 худаг сумын хэмжээнд гаргасан байдаг. Бидний зүгээс бүтээн байгуулалтын чамлахааргүй ажлыг хийж, 2015 он гэхэд Бууцагаанаа  улсын тэргүүний загвар сум болгохоор ажиллаж байна.

-Эхний барилгууд хэзээнээс ашиглалтад орох вэ?

-Шинэ сумын эхний барилгууд ирэх дөрөвдүгээр сараас ашиглалтад  орж эхлэнэ. Харин бүтэн цогцолбороо ирэх долдугаар сарын 18-нд буюу сумынхаа түүхт 90 жилийн ойгоор хүлээж авахаар бэлтгэл ажлаа хийж байна.