“Тавантолгой” нам гацаж мэдэхээр боллоо. Тус төслийг Засгийн газар, УИХ-ын аль нь ч бус АН-ынхан унагаж байна. Өнөөдөр болж буй үйл явдлаас харвал “Тавантолгой” цааш явахгүй юм байна гэсэн ойлголт олон нийтэд төрж байна. Ойролцоогоор 7 тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэйгээс 70 хувь нь сайн чанарын тус ордыг яаж, хэнтэй хамтран ашиглах талаар Монгол улс тэр аяараа талцав. УИХ дахь АН-ын бүлэг Тавантолгойн гэрээний асуудлаар өнгөрсөн даваа гаригаас хойш хуралдаж чадалгүй гурав хоносон нь тус намын ан, цав гүнзгийрснийг илтгэнэ. Гишүүд нь бүлгийн хуралдаа суухгүй, суусан хэд нь талцаж хэрэлдээд тус бүлгийн ажил нэг л урагшилж өгөхгүй байгаа гэнэ. Энэ байдлаараа гэрээний асуудал шийдэгдэлгүй явсаар ирэх жилийн сонгуулийн сурталчилгаа болох шинжтэй байна.

Сүүлийн үед улс төрд суудалтай, суудалгүй бүх хүн Тавантолгойн асуудлаар дуугарч, улс төр хийдэг боллоо. Тэр дундаа АН-ынхан толгой дараалан янз бүрийн мэдэгдлийг хийж дор бүрнээ их мэдэгч царайлна. Зарим нь жагсана гэж сүрдүүлнэ, бүтэн алимнаас ганц хазахтай тэнцэх нь Монголд үлдэнэ гэж халаглана. Хажуугаар нь УИХ-ын даргын ахлах зөвлөх нь “Тавантолгой”-н дөрвөн өөр гэрээг үзүүлж толгой эргүүлнэ.

Тавантолгойн гэрээний асуудлаар АН-ын гишүүд хэрхэн улс төрийн акц хийж буйг доорхоос харж болох юм.

"Тавантолгой"-н гэрээг одоо байгаа хувилбараар нь баталбал гадныханд алимны ихэнх нь харин хазаад үлдсэн хэсэг нь бидэнд үлдэнэ гэж УИХ-ын гишүүн Л.Эрдэнэчимэг тайлбарлав. Түүний хэлж буйгаар "Энержи Ресурс" компани өнөөдрийн байдлаар нэг тонн нүүрс тутамд 9.8 сая ам.долларын алдагдал хүлээж байгаа аж. Харин үйл ажиллагаа нь хэвийн үргэлжилж, ашигтай ажиллаж байгаа "Эрдэнэс Тавантолгой" ХХК-ийг гэрээний оролцогчоор оруулахгүйгээр хийгдэж байгаа энэ гэрээнээс харвал Монголын тал хоёр хувийн түрээсийн ашиг авахаар байгааг тэрбээр олж харсан гэнэ. Харин үлдсэн 98 хувь нь гадныханы ашиг болж үлдэнэ гэлээ. Хоёр хувийн түрээсийн ашиг нь жилд 25 сая ам.доллар буюу 50 тэрбум төгрөг. Гэтэл "Эрдэнэс ТТ" бүрэн чадлаараа ажиллавал жилд 150 сая ам.доллар. Тэгэхээр 25 сая ам.доллараар 150 сая доллараа солих гэж байсан гэрээний алдааг тэрбээр олж харснаа өчигдөр олон нийтэд мэдээлсэн юм. Түүний үзэж буйгаар "Эрдэнэс Тавантолгой"-г энэ гэрээнд оруулах ёстой гэлээ.

УИХ-ын даргын ахлах зөвлөх А.Гансүхийн ил болгосон "Тавантолгой"-н дөрвөн өөр гэрээ. Энэ асуудлаар түүний ярьж буй тайлбар ч янз бүр.

УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан маргааш Чингисийн талбайд жагсана. Тэрбээр "Тавантолгой"-н гэрээнд иргэдийн 1072 хувьцааны ашгийн талаар тодорхой тусгаагүй байна хэмээн шүүмжилж байгаа юм. Байсхийгээд л ард түмэнд хайр зарладаг тэрбээр энэ удаа Чингисийн талбайд иргэдийн санаа бодлыг сонсож, тэндээс гарсан шийдвэрээ Засгийн газарт хүргүүлнэ гэж буй.

АН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч Л.Эрхэмбаяр мэдээлэл хийж АН-ын гүйцэтгэх зөвлөлийн шийдвэрийг танилцуулав. Тус намын гүйцэтгэх зөвлөл хуралдаад “Тавантолгой”-н ордод эзэмших 51 хувийг Төрийн өмчит “Эрдэнэс-Тавантолгой” компанид эзэмшүүлэх нь зүйтэй гэж үзжээ. Харин үлдсэн 49 хувь гадаад болон дотоодын компаниуд байх ёстой гэв. Тэдний хэлж буйгаар 49 хувьд нь "Энержи Ресурс", "Сүмитомо", "Шинхуа" бүгд багтана гэсэн үг.

Гэхдээ АН ийм шийдвэр гаргалаа гээд уг асуудлыг нэг мөр шийдчихлээ гэсэн үг биш. Тус намын бүлэг гүйцэтгэх зөвлөлөөсөө тэс өөр мэдэгдлийг хийж мэдэх юм. Өчигдөр Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг намынхаа Удирдах зөвлөлийн дээрх шийдвэрийг эсэргүүцэж бүлгийн хурлаасаа маш их ууртай гарсан гэх мэдээлэл байна. Одоо бүх асуудал УИХ дээр л шийдэгдэнэ. Харин МАН-ынхан хэн ялсаных нь талд орох төлөвлөгөөтэй чимээгүй харж сууна.

Т.Энхэлээ