Монгол Улсын Хөдөлмө­рийн баатар хоньчин Ц.Нам­хай­нямбуу агсны үр хүүхдүүд аавынхаа үйл хэрэг, мал маллах ухааныг хойч үед өвлүүлэх, дэмжих зорилгоор “Намхайнямбуу сан”-г үүсгэн байгуулснаас хойш нийгмийн болон хүүхэд залуучуудын дунд олон үйл ажиллагаа зо­хион байгуулж ирсэн байна. Түүний нэг нь жил бүрийн сар шинийн баярын өмнө уламж­лал болгон “Малд нүдтэй хүүхэд” шалгаруулдаг юм.

Энэ жилийн хувьд тус сангийн малд нүдтэй хүүхэд шалгаруулах болзолт урал­даанд гурван аймгаас зургаан хүүхдийн материал ирснээс Өмнөговь аймгийн Сэврэй сумын Бүйлсэн багийн малчин Бөхчулууны Батбэх хүүг шалгаруулжээ. Тэрээр энэхүү шагналыг авч буй 21 дэх хүүхэд болж байгаа юм.

Шагнал гардуулах ёслолын ажиллагаанд Ц.Намхайнямбуу агсны хүү Н.Содномдаржаа, Н.Жамъянсүрэн, Н.Оюунчимэг, ач хүү С.Анандбазар   нар оролцож, Б.Батбэх хүүд болон тус үйл ажиллагаанд оролцохоор цугласан хүмүүст аавынхаа тухай дурсамж, ажил үйлсийнх нь талаар ярьсан юм.

Н.Содномдаржаа “Би Мон­­гол Улсын хөдөлмөрийн баатар Ц.Намхайнямбуугийн хоёр дахь хүү болон орчлонд ирсэндээ өөрийгөө азтай, хувьтай гэж боддог. Хүн нэгэн насандаа эцэг эх, үр хүүхэд байна гэдэг бол бурхны бэлэг.

Аав минь  бидний хувьд жинхэнэ аав шиг аав, нөмөр дулаахан, түшиг ихтэй, үлгэр дууриал болсон эцэг хүн байсан. Үр хүүхэд бидэндээ төдийгүй нутаг орныхоо нэрийн хуудас болсон Монголын ард түмний хүндлэлийг хүлээсэн хүн байлаа. Аав минь өө­рийн хурц ухаан, жинхэнэ хөдөлмөрч чанар, шудрага зан, малаа гэсэн монгол ухаан, аав ээжийн захьсан, сур­гасныг хичээнгүйлэн мөр­дөж, алдалгүй дагаж явсны шагналд тэр их алдрын оргилд хүрсэн гэж боддог.  Тийм ч учраас биднийг өөрийн үйл хэргээрээ үлгэрлэн сургаж, өсгөн хүмүүжүүлж өдий зэрэгт хүргэсэн. Аавын минь явсан зам мөрөөр замнаж, малч ухааныг нь өвлөж, нүүдэлч удмынхаа гал голомтыг уудам талдаа манаж, малын их буяныг монгол түмэндээ түгээж яваасай хэмээн “Малд нүдтэй хүүхэд”-ээр шалгарсан бүх хүүхдэд хүсдэг.  Тийм ч учраас бид үр хойчийнхоо төлөө нэг ч гэсэн сайн үйл хийж, урам зориг өгч байхын тулд энэ шагналыг бий болгосон. Үр удамдаа урам өгнө гэдэг хамгийн том шагнал гэж боддог”  хэмээн өгүүлсэн юм.

Тус сангаас “Малд нүдтэй хүүхэд” шалгаруулаад зогсох­гүй шинээр их, дээд сургуульд элсэн орсон оюутнуудаас “Ирээдүйд нутгийнхаа нэрийг гаргах шилдэг оюутан” шаг­налыг ч мөн жил бүхэн олгодог юм байна. Мөн сар шинийн босгон дээр олон хүүхэдтэй, өрх толгойлсон эмэгтэйчүүд, өндөр настнуудад тавгийн идээ, сүү, түлээ, цагаан идээ түгээдэг байна.

Малд нүдтэй хүүхдээр шалгарсан Б.Батбэх хүүд шагнал гардуулахдаа “Намхай­нямбуу сан”-гийн тэргүүн Н.Сод­номдаржаа “Бэрхшээл хүнд ялагдах гэж л ирдэг гэж аав минь үр хойчдоо захисан юм. Хоёргүй сэтгэлээр хөдөлмөрлөж, хожмийн нэг өдөр аав шиг минь Хөдөлмө­рийн баатар болоорой гэж хүсэн ерөөе” хэмээсэн юм.

“Малд нүдтэй хүүхэд”-ээр шалгарсан Б.Батбэхтэй энэ үеэр ярилцлаа.

-Сайхан өвөлжиж байна уу. Энэ жил танай нутгаар өвөлжилт хэр болж байна даа?

-Урд жилүүдийг бодоход цас ихтэй, хүйтэн өвөл болж байна шүү. Зарим нэг малчин барьц алдаж байгаа сурагтай. Одоо ч өвөл шувтарч байна. Гэхдээ цаг тавирах яагаа ч үгүй болохоор сайн мууг ярихад эртэднэ. Монголчууд бид амны билгээс ашдын билэг гэж цэцэлдэг ард түмэн. Тиймээс цастай, жавартай ч сайхан л өвөл болж байна. Цаг агаар сайхан муухай нь ертөнцийн ааш. Хэрхэн даван туулах нь малч хүний ухаан, хөдөлмөр хоёроос л шалтгаалдаг гэж би боддог.

-Танайх хэр олон малтай вэ. Цаашид мал маллах уу?

-Би өвөө, эмээ дээрээ өссөн. Миний өвөө Самданхайдав гэж нутагтаа нуруутай, малчин хүн байсан. Манайх энэ жил 1200 гаруй малтай. Үүнээс дөч гаруй тэмээ, 60 гаруй нь адуу. Мал маллахаар шийдэж, өнгөрсөн жил есдүгээр ангиасаа мал дээр гарсан. Малаа дагаад эрх дураар нүүдэллэж амьдрах шиг эрх чөлөөт хувь заяа хүссэн хүн бүхэнд олдохгүй их хувь тавилан гэж би боддог.

-Малчин байхын сайхан нь юу гэж боддог вэ?

-Аз жаргал. Үүнээс өөрөөр нэрлэх арга алга.

-Ингэхэд Улаанбаатар хотод хэд дэх удаагаа ирж байна вэ?

-Хоёр дахь удаагаа ирж байна.

-Таалагдаж байна уу?

-Улсынхаа нийслэлд ирж байгаа болохоор сайхан шүү дээ. Монгол төрийн гал голомт байна гэдэг талаас нь ч бодсон би Улаанбаатар хотод ирэх дуртай. Харин монгол ахуй, ёс заншил, жудаг хөдөө талдаа оршиж үлдсэн учраас малын дэргэд илүү их аз жаргал, сэтгэл ханамжийг мэдэрдэг. Гэгээлэг шүү дээ, хөдөө.

-Энэ шагналыг авсан сэтгэгдлээсээ хуваалцахгүй юу?

-Ийм сайхан шагнал авсандаа үнэхээр их баярлаж байна. Жинхэнэ баатар, хөдөлмөрч, малчин хүний нэрэмжит хүндтэй шагналыг авч байгаа нь миний хувьд ёстой л нэр төрийн хэрэг гэж биширч байна. Цаашдаа улам ихийг бүтээх, энэ хүний үйл хэрэг, замнаж явсан тэр замаар хөдөлмөрлөнө л гэж бодож байна. Энэ шагналыг тэр олон хүүхдүүдээс намайг сонгож өгсөнд маш их баярлалаа. Ирж буй бичин жилдээ азтай явах нь гэж билэгшээж байгаа.

“Малд нүдтэй хүүхэд”-ээр шалгарсан Б.Батбэх хүүгийн цаашдын үйл хэрэгт амжилт хүсэхийн ялдамд Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар Ц.Намхайнямбуу агсны та­лаар уншигчдадаа товч танилцуулж байна. Тэрээр 1948 онд Засагт хан аймгийн Цэцэн Сартуул хошуу одоогийн Завхан аймгийн Сонгино сумын нутаг Хайрхан гэдэг газар малчин ард Цэрэндашийн гэр бүлд дөрөв дэх хүүхэд болон мэндэлж, 1957-1961 онд бага сургууль, 1974 онд бие даан бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн байдаг.

Ц.Намхайнямбуу нь 1961 оноос нийгмийн мал маллаж 1978 онд 29 насандаа БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар болсон юм. Тэрээр орос хэлийг бие даан сурсан бөгөөд хөдөлмөрч,шургуу хичээнгүй хүн байжээ.

Ц.Намхайнямбуу нь зөв­хөн баатар хоньчин тө­дийгүй төр нийгмийн зүтгэлтэн бай­сан гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.  Тэрээр 1986 оноос  МАХН-ын Төв хорооны гишүүн, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын 11дэх удаагийн сонгуулийн 213 дугаар тойргоос сонгогдсон депутат, УИХ-ын сонгуулийн есдүгээр тойргоос УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан юм. Тэрээр УИХ-д сонгогдон ажиллаж байсан ганцхан малчин ги­шүүн гэдгээрээ түүхэнд тэм­дэглэгдсэн байдаг.

Д.ЛХАГВА-ОЧИР