Бидний амьдардаг нийслэл хотод өдөр бүр л хэн нэг нь гар утсаа хулгайд алдаж байдаг. Ер нь хулгайчид нь даварсан, хулгайн гэмт хэрэг гаарсан нийслэл гэж хэлж болно. Гадаадаас ирсэн жуулчдын халаасыг дор нь сэгсэрч орхидог гэмтэй. Ингээд хулгайн гэмт хэрэгтэй хэрхэн тэмцэж байгаа талаар Нийслэлийн Цагдаагийн газрын Урьдчилан сэргийлэх хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн, цагдаагийн дэд хурандаа Б.Алтанзултай уулзаж ярилцсан юм.

-Өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад Нийслэлийн хэмжээнд хулгайн гэмт хэрэг ихэссэн гэж дүн мэдээ гарчээ. Түүн дотроо халаасны хулгай өссөн гэсэн. Энэ талаар?

 -Нийслэлийн хэмжээнд 2017 онд нийт үйлдэгдсэн  гэмт хэргийн 39,2 хувийг хулгайн гэмт хэрэг эзэлж байна. Үүнийг урьд оныхтой нь харьцуулбал, 41 хувиар өссөн дүн мэдээтэй байгаа юм. Бусдын эд хөрөнгийг хулгайлах гэмт хэргийн 87,7 хувийг иргэн, аж ахуйн нэгжийн өмчид хууль бусаар халдах гэмт хэрэг эзэлсэн. Халаасны хулгай бол 843 буюу 9,7 хувийг эзэлж байгаа юм. Мал хулгайлах гэмт хэрэг нийслэлийн хэмжээнд 81 гарсан. Энэ нь хулгайн гэмт хэргийнхээ 0,9 хувийг эзэлж байна. Авто тээврийн хэрэгсэл буюу автомашины эд ангийг хулгайлах гэмт хэрэг 154 удаа бүртгэгдэж, 1,7 хувь болж байна. Галт зэвсэг алдагдсан нэг хэрэг бүртгэгдсэн байгаа. Хулгайн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр бид шат дараалсан арга хэмжээг зохион байгуулж байна. ЦЕГ-ын Урьдчилан сэргийлэх хэлтэс, НЦГ-ын Урьдчилан сэргийлэх хэлтэс УМБГ-ын мөрдөн байцаах албатай хамтраад “Хулгайн гэмт хэргээс сэргийлье” гэсэн 14 хоногийн аяныг өрнүүлээд явж байна. Үүний дараа иргэдээ амар тайван баярлуулах зорилготой, орон байрны хулгай болон банш буузны хулгайгаас сэргийлэх “Сар шинэ” гэсэн арга хэмжээг үргэлжлүүлээд зохион байгуулна.

- Хүмүүс гар утсаа алдах тохиолдол нэлээд элбэг. Энэ нь харилцагчдынхаа мэдээллийг алдахаас эхлээд хорлонтой санагддаг?

- Халаасны хулгай дотроо 80 гаруй хувийг нь хүмүүсийн гар утас, таблетыг хулгайлах үйлдэл эзэлж байгаа юм. Үүнийг бууруулах чиглэл дээр анхаарч Харилцаа холбооны зохицуулах хороо апплейкшн боловсруулж гаргасан байгаа. Хүн өөрийнхөө ухаалаг гар утсан дээр тухайн апплейкшныг татаж суулгасан тохиолдолд ашиглах боломжтой. Хэрвээ утсаа алдсан тохиолдолд дараагийн ашиглаж эхэлсэн этгээдийн мэдээлэл тухайн апплейкшн дээр ирнэ. Ингэснээр алдагдсан гар утсаа эргүүлэн олох боломжтой болох юм.

-Шинээр мөрдөгдөж эхэлсэн Зөрчлийн тухай хуулиар 300 мянган төгрөгнөөс доош хохиролтой хулгайн гэмт хэргийг давтан үйлдсэн тохиолдолд эрүүгийн хэрэг үүсэх нөхцөл бүрдэж байгаа. Таван жилээс дээш хорих ялтай заалт бий. Хулгайчид ялангуяа халаасны хулгайчдын нэр ус, гарын хээ цагдаагийн байгууллагад бүртгэлтэй байдаг ч тэднийг давтан үйлдэл хийлээ гэдгийг хэрхэн тогтоох вэ?

  -Өнгөрсөн оны долдугаар сарын 1-нээс улс орон даяар дагаж мөрдөж байгаа Зөрчлийн тухай хуулиар 300 мянган төгрөг түүнээс доош үнийн дүнтэй эд зүйл хулгайлсан бол 7-30 хүртэл хоногийн хугацаагаар шүүхээр баривчилж, албадан сургалтад хамруулна гэсэн хуулийн заалт байгаа. Үүнийг ломбард, гар утас, автомашины эд анги худалдаалдаг ченжүүд хулгайн замаар орж ирсэн эд зүйл, мал мах гэдгийг мэдсээр байж цааш нь зарж борлуулсан бол тухайн этгээдийг ЭХ-ийн 18 дугаар зүйлд зааснаар мөнгө угаасан гэдэг гэмт хэргээр зүйлчилж шалгахаар болсон. Үүнийг гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдэд хуулийн зүйлчлэл чангарсан гэж ойлгож болно. ЭХ-ийн 16 дугаар зүйлд заасан байгаа л даа. Тухайн хүн болон байгууллагын эд зүйлийг нууцаар авсан бол 240-720 цагийн хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсвэл зургаан сараас арван сар хүртэл хорих арга хэмжээ авна гэж. Эсвэл зургаан сараас таван жил хүртэл хорих ялаар шийтгэнэ гээд заачихсан. Энд 240-720 цаг албадан ажил хийлгэх гэдгийг тайлбарлах хэрэгтэй болж байгаа юм. Шүүхээс тогтоосон газарт тухайн байгууллага байрлал дээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн хяналтан дор албадан ажил буюу олон нийтэд тустай хөдөлмөр хийнэ гэсэн үг. 240 цаг гэдгийг долоо хоногийн ажлын таван өдрөөр бодно. Нийгэмд тустай хөдөлмөр эрхлэх нэг өдрийн норм нь дөрвөн цагаас хэтрэхгүй байх гээд заачихсан. Тэгэхээр ажлын өдөр, амралтын өдрөө оруулаад тооцохоор 240 цаг гэдэг маань гурван сараас есөн сар хүртэл хугацаагаар нийгэмд тустай хөдөлмөр хийнэ гэсэн үг. Эсвэл зургаан сараас 1,5 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг нь хязгаарлана гэсэн ял байгаа.

-Зорчих эрхийг нь хязгаарлана гэснийг тодорхой тайлбарлахгүй юу?

-Зорчих эрхийг хязгаарлана гэдэг нь тухайн тогтоосон байршилд л байна гэж ойлгож болно. Дээрх хугацаанд тогтоосон байршлаас өөр тийш явах эрхгүй гэсэн үг. Байршлыг тогтоох цахим төхөөрөмж тухайн хүндээ байрлуулаад түүнийг нь шүүхийн шийдвэр биелүүлэхийнхэн хянаж байх юм.

- Нэгдүгээр сарын 1-нээс мөрдөгдөж эхэлсэн шинэ Эрүүгийн хуулиар ломбардын үйлчилгээ эрхэлдэг газрууд хулгайн эд зүйл авч үйлчилгээ үзүүлсэн тохиолдолд мөнгө угаах гэдэг зүйл ангиар хариуцлага хүлээх нь ээ. Тухайн хүн минийх гээд бариад ирсэн юмыг хулгайн эд зүйл гэдгийг нь хэрхэн мэдэх вэ?

-Ер нь, барьцаалан зээлдүүлэх газрууд хулгайн буюу буруу замаар орж ирсэн эд зүйлийн өнгийг өөрчлөх, зүсийг нь хувиргаж дамжуулдаг үзэгдэл элбэг болсон. Тэгэхээр НЦГ, ЦЕГ, ХЗДХЯ, Стандартчилал хэмжил зүйн үндэсний төвтэй хамтран барьцаалан зээлдүүлэх газрын стандартыг батлуулаад  шинэ оны эхнээс түүнийгээ мөрдөж эхэлж байгаа юм. Эд хөрөнгөө тавьж байгаа хүн хамгийн наад зах нь гар утас, таблет, лед дэлгэцтэй телевизорынхоо хайрцаган дээрх сериал нууц дугаар, худалдаж авсан баримт бичгээ үзүүлж бүртгүүлэх хэрэгтэй. Эс тэгвээс хулгайн эд авсан гэж зүйлчилнэ. Аль нэг газраас хулгай хийж байгаа хүн тухайн эд хогшлын баримт бичгийг хулгайлах боломжгүй шүү дээ. Үүнтэй холбогдуулан ЭХ-ийн 18.6 зүйлийг бас тайлбарлах хэрэгтэй болж байна. Энд “Гэмт хэргийн улмаас олдсон хөрөнгө мөнгө гэдгийг мэдсээр байж түүнийг авсан, эзэмшсэн, ашигласан, хууль бус эх үүсвэрийг нуун далдлах, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг хуулийн хариуцлагаас зайлсхийлгэх туслах зорилгоор өөрчилсөн, бусдад шилжүүлсэн бол зургаан сараас нэг жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсвэл мөн хугацаагаар хорих ял эдлүүлнэ” гээд бүр тодорхой заачихсан байгаа. Хэрвээ ийм гэмт хэргийг зохион байгуулалттай гэмт бүлэглэл үйлдсэн бол 5-10 жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ гэсэн байгаа. Тийм болохоор дахин сануулахад ломбардын үйл ажиллагаа явуулж байгаа байгууллага, алт мөнгөний дархан болон гар утасны ченжүүд, жижиг лангуу ажиллуулдаг хүмүүс санамсар болгоомжгүйгээс хулгайн эд зүйл авч, цааш борлуулбал дээрх шийтгэлийг хүлээнэ гэдгийг хэлмээр байна.

                                                                                    Н.Саранчимэг