УИХ-ын гишүүн Л.Болдтой цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Түр хорооны анхны хуралдаан болж даргаа сонголоо. Гишүүдэд ямар шалгуураар сонгож авсан юм бэ?

-Түр хорооны бүрэлдэхүүнд гишүүд саналаараа орсон. Ямар нэгэн шалгуур тавьж, шилж сонгосон юм байхгүй. Хуулийн төслийг өргөн барьсан гишүүдээс гадна Ө.Энхтүвшин гишүүн нэмэгдсэн.

-УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү “Би орох хүсэлтэй байсан. Гэтэл намайг загнаад оруулаагүй” гэж хэлсэн. Түр хороонд орох хүсэлт тавьсан юм биш үү?

-Мэдэхгүй. Байнгын хорооны хуралдааны үеэр тийм санал огт гаргаагүй.

-Та хүний эрхийн асуудлаар олон жил ярьсан гишүүний нэг. Хүний эрхийн дэд хорооны дэд даргаар ч ажиллаж байсан. Хүүхэд, эмэгтэйчүүд бэлгийн болон гэр бүлийн хүчирхийлэлд олноор өртөх боллоо. Энэ төрлийн гэмт хэргийн гаралт нэмэгдэх болсон шалтгааныг та юу гэж дүгнэж байна вэ?

-Энэ асуудал хоёр талтай. Хүүхдийн болон хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг чиглэсэн хүчирхийлэлийг нийгмээрээ жигшин зэвүүцэж байна. Энэ бол зөв. Энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдэд ялын хамгийн дээд хэмжээ болох бүх насаар нь хорих эсвэл ямар нэгэн өршөөл, уучлалт үзүүлэх боломжгүй хуулийн зохицуулалт хэрэгтэй. Энэ талаар тусгайлан хэлэлцүүлэг хийнэ. Үнэхээр гэмт хэрэг өсөж байна уу, эсвэл нуугдмал байсан хэрэг ил болж, олны анхаарлыг татах болов уу. Социализмын үед гэмт хэрэг гардаг байсан уу гэвэл гардаг байсан. Тухайн үед чөлөөт сэтгүүлзүй байгаагүй. Хаалттай нийгэм учир иргэдийг бухимдуулж, үймээн самуун дэгдээнэ гэж мэдээллийг нууж, хаадаг байсан.

Ардчилсан тогтолцоонд шилжсэнээс хойш аливааг чөлөөтэй мэдээллэх болсон. Өмнө нь огт байгаагүй зүйл өнөөдөр гэнэт бий болсон юм биш шүү дээ. Нөгөө талаасаа гэмт хэрэг бол ардчилсан нийгэмтэй огт хамааралгүй. Аль ч нийгэм, цаг үед гэмт хэрэг үйлдэгддэг. Хамгийн гол нь гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлж, гэмт хэрэг үйлдэгдэхгүй байх, иргэдийг соён гэгээрүүлэх нь чухал. Бага насны хүүхэд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, эмэгтэйчүүдийг хүчирхийлсэн гэмт хэрэгтэнд хатуу цээрлэл үзүүлдэг байх хатуу зохицуулалт хэрэгтэй. Ойрын хугацаанд энэ талаарх бодитой хэлэлцүүлэг хийнэ. Энэ 2019 оныг хүүхэд хамгааллын жил болгосон. Тиймээс хууль, тогтоомжид асуудал байгаа бол тэр бүхнийг нь засч залруулах бололцоотой.

-2017 онд Ерөнхийлөгч Х.Баттулга цаазын ялыг сэргээх санал гаргаж, хуульчдын баг ажиллуулж байсан. Сүүлийн жилүүдэд нийтэд мэдэгдсэн хэргүүдийн араас харахад энэ төрлийн ялыг сэргээх нь зүйтэй гэсэн шаардлагыг иргэдээс их тавих болж. Цаазаар авах ялыг сэргээх боломжтой юу?

-Энэ асуудалд хуульчид санал нэгтэй байгаа. Манай улс 2012 онд цаазын ялыг халах “Иргэний ба улс төрийн эрхийн пактын II протоколд нэгдсэн. Энэ утгаараа цаазгүй орон болсноо дэлхий даяар зарласан учир энэ төрлийн ялыг сэргээх нь хүндрэлтэй. Гэхдээ өөр боломж бий. Жишээлбэл, бүх насаар нь хорьдог болох хэрэгтэй. Энэ бол хангалттай хатуу шийтгэл. Насан эцэс болтлоо хоригдоно гээд боддоо. Яагаад гэвэл, бага насны хүүхэд, эмэгтэй хүн, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг хүчирхийлсэн этгээдийг цаазаар авна гэдэг бол нэг ёсондоо өршөөл үзүүлж байгаатай ялгаагүй зүйл. Тиймээс үйлдсэн хэргийг нь бүрэн ухамсарлуулж, шийтгэлийг нь бүрэн эдлүүлэх аргачлал бол бүх насаар нь хорих ял.

-Ж.Батзандан гишүүн та хоёр нам байгуулж байгаагаа мэдэгдсэн. Нам байгуулах процесс ямар шатандаа явна вэ?

-Бид хоёрыг АН-аас хөөсөн. Улстөрч, УИХ-ын гишүүнийг намаас нь хөөнө гэдэг бол улс төрийн үйл ажиллагааг зогсоож байна гэсэн үг. Иргэд, сонгогчтой уулзахад “Бид та бүхнийг улстөрч хүний хувьд, иргэн хүний хувьд дэмжиж УИХ-д гаргасан. Тиймээс цаашид улс төрийн үйл ажиллагааг үргэлжлүүлж, сонгогчиддоо ажлаа тайлагнаж дүнгээ тавиулах ёстой” гэсэн. Харин ч “Та нар намаасаа хөөгдлөө. Тиймээс улс төрөөс гар” гэж нэг ч хүн хэлээгүй шүү. Бид бүх аймаг, дүүргүүдэд ажиллаж байна. Иргэд сонгогчидтой уулзаж байна.

-Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуягийг намдаа элсэх санал болгох уу?

-Бид хэнд ч намдаа элсэх санал тавихгүй. Энэ бол тухайн иргэнийн өөрийнх нь сонголт. Нам бол үзэл санаагаараа нэгдэж, шударга ёсны төлөөх эх оронч иргэдийн нэгдэл шүү дээ. Бидний үзэл санааг дэмжсэн хэн бүхэнд манай намын үүд нээлттэй.

-Хүний эрхийн Дэд хорооны хуралдааны үеэр ХЭҮК-ын дарга Ж.Бямбадорж “Т.Чимгээ, Д.Содномдаржаа нарыг эрүүдэн шүүсэн нь ил болсон зүйл. Үүний хоригдож байгаа иргэнийг зоддог үйлдэл давтагдсаар байна. Жишээлбэл, Төв аймгийн хорих ангийн яллагдагчийг цагдаагийн хоёр албан хаагч зодсон гэсэн гомдол ирсэн” гэж хэлсэн. Таныг Хүний эрхийн дэд хорооны дэд даргаар ажиллаж байхад ийм гомдол ирж байв уу?

-Хүний эрхийн үндэсний комиссын даргаар хариуцлагагүй мэдэгдэл хийж байна лээ. Ийм аймшигтай гэмт хэрэгт сайн, муу гэдэг ч юм уу, эсвэл энэ нь аймшигтай, энэ нь аймшиггүй гэж ялгах боломжгүй. Иргэн хүнд эрүү шүүлт тулгаж байж гэмт хэрэг хүлээлгэх нь хамгийн ноцтой хэрэг. Үүнээс гадна энэ бүх хэргийг анхнаас нь зохион байгуулалттайгаар хийсэн байна. Эндээс л өнөөдрийн ил болсон асуудал хэн нэгэн алба хаагчийн хариуцлагаас улбаатай юу эсвэл төрийн системийн гажуудал уу гэдийг эргэж харах хэрэгтэй. Дахиж ийм асуудал гарах нөхцөлийг бүрдүүлэхгүй байх хэрэгтэй.

Би ХЭҮК-ын даргын албыг жил гаруй хугацаанд л хашсан. Энэ хугацаанд цөөнгүй гомдол ирж байсан. Үүнийг нь шалгуулж, ёс журмаар нь шийддэг байсан.

Р.Хишигжаргал