Гар утасны төлбөр, орон сууцны болон цалингийн зээлээ төлөх хоногоо хэтрүүлсэн тохиолдолд та муу зээлтэй болж, Монголбанкны  хар, саарал жагсаалтад орно. Албаны эх сурвалжийн мэдээллээр бол, зээлээ 90 хоног хэтрүүлэн төлөөгүй тохиолдолд хар жагсаалтад оруулдаг гэх боловч үнэн чанартаа 2-7 хоног өнгөрөхөд л та муу, найдваргүй зээлдэгчийн тоонд ордог болсон. Өнөөдрийн байдлаар хар, саарал жагсаалтад 7-9 сая ширхэг мэдээлэл бий аж. Энэ нь нэг хүн хэд хэдэн шалтгааны улмаас муу зээлдэгчийн тоонд орсон гэсэн үг юм. Тухайлбал,

-Мобикомын дугаар худалдан аваад ганц нэг ашиглаад далд хийгээд мартчихсан хүн  нэг сарын 20 мянга, гурван сарын 60 мянган төгрөгийг олон сараар төлөөгүй хэмээн муу зээлдэгчийн тоонд автоматаар орсон.

-Ипотекийн зээлийг данснаас нь автоматаар татчихдаг байж. Гэтэл өөрсдөө хугацаандаа татаагүй мөртлөө хугацаа хэтрүүлсэн гэдгээр хар жагсаалтад оруулчихсан

-Банкны эдийн засагч зээлийн эргэн төлөлтийг буруу данс руу татсанаас хугацаа хэтэрсэн муу зээлдэгч болсон

-Ажил олгогч нь цалингаа хугацаандаа тавиагүйгээс хар жагсаалтад орчихлоо.

Ийм жишээ бишгүй. Санхүүгийн хариуцлага мэдээж байх ёстой. Гэвч энэ мэт хүсээгүй, санаатай бус үйлдлээс болж Монголбанкны хар, саарал жагсаалтад орсон хүн олон.

“Хар, саарал” жагсаалт гэдэг нь албан ёсны нэршил биш ба хэрвээ та зээл ба зээлийн хүүгийн эргэн төлөлтөө 90 хүртэл хоногоор хугацаа хэтрүүлсэн бол өөрийгөө “саарал” жагсаалт буюу анхаарал хандуулах жагсаалтад багтсан гэж ойлгож болно. Харин 90 ба түүнээс дээш хоногоор хугацаа хэтрүүлсэн бол “хар” жагсаалтын зээлдэгч болж байгаа юм.

Энэхүү жагсаалтад орсон л бол муу зээлдэгч болж, хаана ч, хэзээ ч зээл өгөхгүй. Монголбанкнаас муу зээлдэгчийн жагсаалтад орсон бол дахин зээл олгохгүй гэсэн журам, зохицуулалт уг нь байдаггүй аж. Гэвч үүнийг нь тоодог байгууллага ховор. Хамгийн гол нь төлбөрөө төлж барагдуулсан ч зургаан жилийн дараа мэдээлэл нь харагдахгүй болно. Зээлийн ангиллын мэдээллийг зургаан жилд нэг л удаа шинэчилдэг нь үнэхээр урт хугацаа юм.

“COVID-19”-тэй холбоотойгоор хар, саарал жагсаалтын нөхцөлийг зөөллөсөн хугацаа дуусчээ

“COVID”-тэй холбоотойгоор 2020 оны гуравдугаар сард Монголбанк ба Санхүүгийн зохицуулах хорооноос 2020 оны нэгдүгээр сарын 31-ний өдрөөс 2020 оны долоодугаар сарын 31-ний өдөр хүртэл хүчинтэй “түр хугацааны” зээлийн ангиллын журмыг баталсан. Ердийн нөхцөлд зээлдэгч 90-ээс дээш хоногоор хугацаа хэтрүүлснээр “саарал” жагсаалтад багтдаг байсан бол долоодугаар сарын 31-нийг хүртэл тус хугацаа хэтрэлийн нөхцөлийг зөөллөсөн байна. Энэ талын мэдээлэл иргэдэд муу хүрснээс зарим нь хожим л сонссон. Гэхдээ тодорхой арга хэмжээ авсан нь иргэдэд ихээхэн боломжийг олгосон байдаг юм.

25 мянган зээлдэгчдэд боломж олгож байв

2017 онд 25 мянган зээлдэгчид зээлээ нэг жилийн дотор төлөх гэрээний нөхцөлтэй, хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 12 дахин нэмэгдүүлснээс ихгүй хэмжээтэй, зээлийн эргэн төлөлтийн нэг удаагийн зөрчилтэй, хугацаа хэтрүүлсэн зээлээ 2017 оны нэгдүгээр сарын 31-нээс өмнө төлсөн байх гэсэн шалгуураар 25 мянга орчим зээлийн мэдээлэлд зээлдүүлэгч байгууллагуудын зүгээс хандах хандалтыг хязгаарлаж байлаа. Тодруулбал, хар, саарал жагсаалтаас хассан, эсвэл зэрэглэлийг нь бууруулсан гэсэн үг юм.  

Ардын хувьсгалын түүхт 100 жилийн ойгоор төр, засгийн барих “бэлэг” юу байх вэ

Хамгийн гол нь 2021 оны долоодугаар сард Улсын их баяр наадмаар Ардын хувьсгалын 100 жилийн тэгш дүүрэн түүхэн ой тохионо. Тэгш ой гэдэг утгаараа төр, засгаас уучлал үзүүлдэг, өршөөн хэлтрүүлдэг жишиг бий. Энэ үүднээсээ Монголбанкны “хар, саарал”  жагсаалтад орсон иргэнийг төлбөрөө төлж барагдуулсан тохиолдолд муу зээлдэгчийн ангиллаас нэг удаа чөлөөлөх хуулийн төсөл боловсруулах тухай дуулдаад чимээ алдарсан. Дахин энэ асуудлыг эргэн харвал, олон олон хүний амьдралд ихээхэн дэм болно. Эдийн засаг ч дагаад сэргэнэ. Үүнээс илүү ард, иргэддээ барих том “бэлэг” гэж юу байх вэ.

У.Тэргэл