ЭШЛЭЛ 1.
Ш.Раднаасэд: Цэцийн дээр хөх тэнгэр байна гэдэг. Үүнийг УИХ хэлэлцэх ямар ч боломжгүй нөхцөл үүсээд байна. Гэхдээ үүнийг хэлэлцэх боломжгүй гээд орхиж болохгүй. Цэц хүчингүй болгох биш санал, санаачилга гаргаад явах нь нээлттэй.
ЭШЛЭЛ 2.
Үндсэн хуульд Монгол Улсын бүх зүйл явж байгаа. Нэгэнт овоо боссон. Энэ овоог дахин босгох ёсгүй. Нураах ёстой. Тийм учраас цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх хуульд өөрчлөлт оруулж, хуульд цэц гар хүргэхгүй гэсэн заагийг тавих хэрэгтэй. Заг тавьж өгөөгүйгээс болоод өнөөдрийн ийм байдал үүсэж байгаа юм.
ЭШЛЭЛ 3.
Ж.Ганбаатар: Эрх баригчдын захиалгаар Цэцийн есөн гишүүнээр могой бариулж төрийн хямрал руу орох эрсдэлтэй боллоо. Өнөөдөр энэ есөн хүн Монголын төрийг мэддэг болчих юм бол сонгууль хийж яах юм.
ЭШЛЭЛ 4.
Г.Занданшатар: Бид Үндсэн хууль дэр гараа тавьж байгаад хуулиа дээдлэн, сахин биелүүлнэ гэж тангараг өргөсөн. Тэгэхээр бүх зүйл хууль дээдлэх зарчимд нийцэх ёстой. Нэг намын дарга загнаад, эсвэл Цэц хүчингүй болгоод шийдчихдэг зүйл биш. Энэ бол нийт ард түмний нийгмийн гэрээ гэдгийг байнга ухамсарлаж ард түмний хүсэл эрмэлзлийг сонсох үүрэгтэй.
ЭШЛЭЛ 5.
С.Ганбаатар: МАН өөрсдийгөө булшиллаа. Үндсэн хуульд халдаж төрийн эрхийг хууль бусаар авах бүх булайг хийлээ. Үндсэн хуулийн жинхэнэ эзэн нь ард иргэд. Тэд бидэнд хууль батлах эрхийг өгсөн. Харин улстөрчид өөрсдөдөө төсөв баталдаг хууль гаргавал шийдээрэй гэж Цэц байдаг.
ЭШЛЭЛ 6.
Б.Бат-Эрдэнэ: 2019 онд Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахдаа давхар дээлтэй байх тоог дөрөв гээд заачихсан. Гэтэл үүнийг нэг Засгийн эрх барих хугацаанд ч бүрэн хэрэгжүүлж чадахгүй байна. Үүний цаана ард иргэдийн амьдрал хэцүү байхад энэ тоог нэмлээ гээд шийдэгдэх юм уу. Хараад байхад Ерөнхий сайд залуу улс орноо авлига хээл хахуулаас цэвэрлэ, шударга ёс тогтооё гээд зориглоод эхэлсэн. Гэтэл тэрийг нь хааж боодог хүмүүс энэ УИХ дотор байна.
ЭШЛЭЛ 7.
Ц.Сандаг-Очир: Энэ хэдэн сайд нарыг солих гэж сүүлдээ Үндсэн хуульдаа гар хүрч байна гэсэн дүгнэлтэд хүрлээ. Явж явж УИХ өөрөө Цэцийн тоглоом болж дууслаа. Төрийн эрхийг УИХ бариад байна уу, Цэц бариад байна уу?
ЭШЛЭЛ 8.
Н.Энхболд: Бусад улсад Үндсэн хуулийн шүүхүүд, Үндсэн хуулийн цэцүүд хоёр янзаар Үндсэн хуулиа хянадаг. Манай улсад Үндсэн хуулийг тогтоодог, өөрчилдөг босго харьцагуй өндөр. Учир нь нийт гишүүдийн 4/3 нь зөвшөөрч байж өөрчилдөг өндөр босготой байхад Цэц нь үүнийг хүчингүй болгох нь өөрөө зохимжгүй зүйл гэж үздэг.
ЭШЛЭЛ 9.
С.Одонтуяа: Энэ асуудлыг хурдан шийдэх гэж байна гээд улс орныг Үндсэн хуулийн хямрал руу түлхэж болохгүй. Өнгөрсөн хугацааны сонгуулийн бүр зүйлийг Үндсэн хуулийн цэц самарсан. Би ийм Цэцэд итгэхгүй, Үндсэн хуульдаа итгэнэ.
ЭШЛЭЛ 10.
1992 онд "1992 онд "давхар дээл" болно гэж заасан.Харин 1996 онд Ардчилсан нам эвсэл гараад ирэхээр есдүгээр сарын 7-нд хуралдсан их суудлаараа "давхар дээл" үндсэн хууль зөрчиж байна гэсэн. Гэтэл 2000 онд МАН ялаад "давхар дээл" болно гээд Цэц нь заачихсан. Энэ ажлыг ер гүйцэт хийгээгүй буюу 1996 оны шийдвэрийг эцэслэсэн, цуцалсан шийдвэр одоо хэр нь гараагүй.
ЭШЛЭЛ 11.
Цэцийг дураар нь дургиулахгүйн тулд 2005, 2015 онд Үндсэн хуулийн Цэц нь Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг хянан хэлэлцэх эрхгүй гээд хоёр магадлал гаргачихсан. Гэтэл сая энэ хоёр магадлалыг хүчингүй болгочихсон. Ямар том эрхтэй байгууллага вэ? Би энэ байгууллагад итгэхгүй. Маргааш энэ 76 бол гишүүн биш гээд гаргаад ирж магадгүй л юм байна.
ЭШЛЭЛ 12.
Д.Ганбат: Энэ шийдвэрийг Цэц өөрөө бие дааж гаргасан гэж бодохгүй байна. Хэн энийг захиалав? Яагаад Үндсэн хуулийн манаачид өөрсдөө Үндсэн хуульдаа халддаг юм.
ЭШЛЭЛ 13.
Ц.Мөнх-Оргил: Үндсэн хуулийн цэц Үндсэн хуулийн заалт болон нэмэлт, өөрчлөлт, Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх талаар дүгнэлт гаргахгүй. Үүнээс бусад хуулиудад дүгнэлт гаргана гэдгийг тодорхой хариулт болгох үүднээс хуулийн төслийг өргөн барьж байна.
ЭШЛЭЛ 14.
Нэмэлт өөрчлөлт оруулж буй нэрээр үндсэн хуулийн суурийг өөрчилж болохгүй. Зөвхөн ийм байх ёстой, тийм байх ёстой гэж сэлмээр завчиж болохгүй.
ЭШЛЭЛ 15.
Н.Алтанхуяг: Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт Үндсэн хуулийн адил хүчинтэй гэж заасан. Гэтэл Үндсэн хууль яагаад Үндсэн хууль зөрчсөн гэж? Энэ бол Монголын төрд маш том хар толбо болно. Дараа дараадаа юу ч болж мэднэ.
ЭШЛЭЛ 16.
Сайд хүн сайн, муу ажиллах нь дээлтэй дээлгүйгээс хамаарахгүй. Салбараа мэдэж байна уу, улс төрийн мэдрэмжтэй байна уу, ажил зохион байгуулах чадвар ямар байна гэдэг л чухал.
ЭШЛЭЛ 17.
Сайдын босгыг намхан болгож, ганц харайгаад орж ирэхээр болгочихсон. Ингэж болохгүй. Наад зах нь УИХ-д суугаад улс орны бүх төрлийн асуудлыг сонсоод, оролцоод үзчихсэн хүн байх хэрэгтэй. Эвсэл салбартаа үнэхээр сайн хүн хэрэгтэй. Гэхдээ салбартаа сайн байлаа гээд сайн зохион байгуулагч гэсэн үг биш.
ЭШЛЭЛ 18.
Т.Доржханд: Би энэ асуудлыг дэмжихгүй байр суурьтай байна. Цэцийн шийдвэрийн үр дүнд 2019 онд нэмэлт, өөрчлөлт хийхээс өмнөх нөхцөл байдал үүслээ. Гэтэл үүнийг Цэц их суудлын хуралдаанаар байхгүй болгочихлоо. Энэ тохиолдолд бүгд давхар дээл өмсөх юм уу? Засгийн газар УИХ-ын дээр гарч байна. УИХ нь хяналт тавьж чадахгүйд хүрч байна.
ЭШЛЭЛ 19.
Ш.Адьшаа: УИХ-д хууль дээдлэх зарчим гэж байна уу. Энэ дан, давхар дээлийн сонирхол Монголын парламентийг 30 жил гацаасан, хөзрийн тоглолт байсан. 30 жилийн дан, давхар дээлээр барьцаалагдаж ирсэн Монголын улс төрийн жүжигт Үндсэн хуулийн цэц цэг тавьсан шүү.
ЭШЛЭЛ 20.
Ж.Сүхбаатар: Үндсэн хуулийн журмын тухай хуулийн 1.2-т “энэ хуулиас гадуур Үндсэн хуульд нэмэл өөрчлөлт оруулбал Үндсэн хуульд халдсан хэрэг гэж үзнэ” гэсэн. Энэ бол журмын тухай хуулийн амин сүнс. Ойрын хугацаанд журмын тухай хуулиараа зохицуулалт хийх боломжтой. Тийм ч учраас чуулганы хуралдаанд оролцоод явж байна.
ЭШЛЭЛ 21.
Н.Ганибал: Монгол Улсын иргэн бүр Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан гаргах, гомдол өгөх эрхтэй. Тийм ч учраас эрхийнхээ хүрээнд энэ марганыг гаргасан. Монголын төр тойргоо тойрсон жижиг үхмэл асуудлын хойноос яваад байна. Системээ өөрчлөх ёстой.
ЭШЛЭЛ 22.
Ц.Мөнхцэцэг: Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг хийхээр болвол Үндсэн хуулийн цэцийг Үндсэн хуулийн шүүхийн дайтай мэргэшсэн, урт хугацааны томилгоотой, бусад орны жишгээр Цэцийн гишүүн бүх насаараа томилогддог энэ заалтыг нэвтрүүлэхийг нээх нь зүйтэй. Цэцийн нэр хүндэд халдаж, улс төрийн томилгоогоор бүтсэн гэж ардчилсан тогтолцооны том институтыг үгүйсгэж болохгүй.
ЭШЛЭЛ 23.
Д.Цогтбаатар: Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт батлагдсан өдрөөсөө хүчингүй болсон байж таарах гээд байна. Хэрэв тийм бол хүчингүй заалтын дагуу байгуулагдаад үйл ажиллага явуулаад байсан Засгийн газрын гаргасан шийдвэр хүчин төгөлдөр хэвээрээ байна уу үгүй юу гэдэг асуудал эрх зүйн хувьд гараад ирж байна.
ЭШЛЭЛ 24.
Н.Алтанхуяг: М.Энхболд УИХ-ын даргаар ажиллаж байх үедээ мэргэжлийн Засгийн газар байгуулна гэсэн. Гэтэл гийгүүлсэн нь хаана байна. Одоо тэгтэл “мэргэжлийнх нь болдоггүй юм байна улстөрч сонгоё” гээд байдаг. Монголд салбараа мэддэг, чадвар сайтай хүн олон байгаа. Яагаад заавал 76 гишүүн дотроос хайх ёстой юм бэ, тэрийг ойлгохгүй байна.
