Нэгэн монгол кинонд "Мөн ч их хүлээсэн дээ" гэж гардаг даа. Түүн лүгээ засаг барьж буй залуус олон жил яригдсан нүүрсний хулгайг барьж авлаа. Нүүрснээс хууль бус ашиг олдог хэд хэдэн бүлэглэл бий. Лав арваас дээш жилээр оршин тогтносон энэ хулгайтай Монголын улс төрийн томчууд холбогддог. Тиймээс өнөөг хүртэл хэн ч оролдож хөндөж чадаагүй байдаг.

Харин Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ долоон сарын өмнө "Тавантолгой дээр өнөөдрийг хүртэл сүүлийн 17-20 жилийн хугацаанд аман дээрээс 60 орчим ам.доллараар ачигдаад, хилийн цаана 120-180 ам.доллар болгодог. Энэ дундах 60-70 долларын зөрүүг завшиж байсан бүлэглэлийг илрүүлэх ажлын хэсэг байгуулсан.

Энэ талд эдийн засаг цэгцрэхэд манай улсын ДНБ-ий хэмжээ хоёр дахин тэлэхээр байгаа. Тэнд маш их хэмжээний автомашинууд бий. Автомашин дотор А.Адьяасүрэнгээс эхлээд манай парламентын гишүүд холбогдсон байгаа. Цаана нь олон нөлөө бүхий лидерүүд гарч ирнэ" гэсэн. Долоо хоногийн өмнө Засгийн газрын хуралдаанаар "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-д онцгой дэглэм тогтоов. Үүгээрээ нүүрсний хулгайн эсрэг тэмцэж эхэлж буй бололтлй. Хүмүүс ч "Браво" гэцгээж байна. Тэд БЭТ томилох замаар Засгийн газар тус компанийн удирдлагыг шууд хяналтдаа авлаа. Тэгээд гүйцэтгэх захирал Б.Ганхуягийг нь чөлөөлж, Дотоод хяналт, эрсдэлийн удирдлагын газрын дарга Х.Нурлат, Худалдан авалтын хэлтсийн дарга Б.Отгонжаргал нарыг баривчлав.

Энэ бүхнийг 2.5 тэрбум долларын оффтейк гэрээтэй холбоотой гэх мэдээлэл яригдаж байна. Уг мөнгөн дүнг Монголбанк өөрийн аргачлалаар гаргасан гэж Б.Лхагвасүрэн ерөнхийлөгч нь хэлсэн. Гэхдээ Засгийн газрын ажлын хэсгийн албан ёсны дүн удахгүй гарна. Үүнээс гадна Ерөнхий сайдын хэлсэн "Тавантолгой дээр өнөөдрийг хүртэл сүүлийн 17-20 жилийн хугацаанд аман дээрээс 60 орчим ам.доллараар ачигдаад, хилийн цаана 120-180 ам.доллар болгодог. Энэ дундах 60-70 долларын зөрүүг завшиж байсан бүлэглэлийг илрүүлнэ" гэсэнтэй холбоотой хэргүүд гарч ирнэ. Цаг хугацааны л асуудал болж буй ажээ. Бас Засгийн газар, хууль хяналтынхан энэхүү нүүрсний хулгайтай хийх тэмцлийнхээ хүрээнд зайлшгүй шалгах шаардлагатай хэрэг бий.

Тэр нь "Жижиг Тавантолгойг ашиглах" нэрийдлээр Өмнөговийн ордуудыг завшсан байж болзошгүй хэргээр "Ажнай" Д.Бат-Эрдэнийг шалгах ёстой юм. Учир нь Д.Бат-Эрдэнэ нартай холбоотой нүүрсний хулгайн асуудал олон байдаг. Багагүй хугацаанд ч яригдаж байна.

Жишээ нь, "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК, жижиг "Тавантолгой” ХК хоёрын дунд байсан нүүрсэн мөргөцгийг хулгайгаар олборлоод хил давуулсан” гэх мэдээлэл 2018 оны эхээр гарсан. Мөргөцгийн 268 мянган тонн нүүрс алдагдсан гэж яригдаж байв. Сүүлдээ “340 мянган тонн нүүрс байжээ” гэсэн. Энэ нь тэр үеийн ханшаар 20 орчим сая ам.доллар болж байв. Мөн тэр хэмжээний нүүрс ачсан том оврын хэдэн мянган машин хилээр бүртгэлгүй гараад явчихсан гэдэг. Энэ талаар Л.Энхболд УИХ-ын гишүүн байхдаа ярьдаг байсан. Л.Энхболд 2018 онд мөргөцгийн тухай “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн талбайгаас 268 мянган тонн нүүрсийг орон нутгийн “Тавантолгой” хил давуулсан байна” гэсэн асуудлаар би Өмнөговь аймгийн Мэргэжлийн хяналтын байгууллагуудад хандсан. Ингээд Мэргэжлийн хяналтаас “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК, орон нутгийн “Тавантолгой” ХК хоёрын хамтран гаргасан ажлын хэсгийн акт ирсэн. Акт дээр “Эрдэнэс Тавантолгой”-н талбайгаас 268 мянган тонн нүүрсийг орон нутгийн “Тавантолгой” давж олборлосон байна гэдгийг баталгаажуулсан.

Тиймээс орон нутгийн “Тавантолгой”юу, “Эрдэнэс Тавантолгой” юу. Хэн нь буруутай вэ гэдгийг тогтоохын тулд би гуравдугаар сарын 26-нд АТГ-т энэ хэргийг өгсөн. Энэ хулгай Монголын эдийн засгийн аюулгүй байдалд нөлөөлж байна. Нүүрс дагасан маш том мафийн бүлэглэл бий болсон байна” гэж ярьсан байдаг. АТГ ч 2018 оны хавар "Өмнөговь аймагт үйл ажиллагаа явуулж буй “Тавантолгой” ХК нь хууль тогтоомжийг ноцтойгоор зөрчиж “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн лицензтэй талбайд хөрс хуулалтын үйл ажиллагаа явуулж, 268.3 тонн нүүрс олборлон 20 сая орчим ам.долларын хохирол учруулсан талаарх мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн” гэж албан ёсоор мэдээлж байлаа. Түүнчлэн 2018 оны намар тэр үеийг ЗГХЭГ-ын дарга Г.Занданшатар "Засгийн газрын зүгээс нүүрс хулгайлсан гэх асуудлыг мөрдөн шалгах ажиллагааг эрчимжүүлэхийг үүрэг болгож байгаа. АТГ, ЦЕГ, ТЕГ-т хүсэлт хүргүүлсэн.

Орон нутгийн өмчит "Тавантолгой” ХК дээр “Тавантолгой транс” ХХК-ийн Д.Бат-Эрдэнэ, Д.Дагвадорж нар ноёрхлоо тогтоож, хууль бус үйлдэл хийж байж болзошгүй байна. Тиймээс хуулийнханд хандаж, энэ асуудлыг шалгаад “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийг хохиролгүй болгож өг гэдэг шаардлагыг Засгийн газраас тавьж байгаа.

"Тавантолгой” ХК-ийн хилээр экспортолсон нүүрсний хэмжээг олборлосонтой нь харьцуулаад үзэхээр экспортоор гаргасан нь их байна. Тэгэхээр баланстаа тусгахгүйгээр нүүрс гаргасан нь тодорхой байна. Энэ асуудлаар “Тавантолгой” ХК, “Ажнай” Д.Бат-Эрдэнэ, Д.Дагвадорж нар тайлбар хийх ёстой” гэсэн юм. Иймэрхүү өөр бусад асуудлууд яригддаг. Нэгэнт төр засаг, хууль хүчнийхэн нүүрсний хулгайтай тэмцэх ажилд хүч хаяж эхэлсэн байна. "Ажнай" Д.Бат-Эрдэнэ, Д.Дагвадорж нар ч асуудлаа шалгуулаад нэг тийш болгочихвол өөрсдөд нь ч тустай. Гэмтэй бол мөргөцгөөс эхлээд олон нийтийн алдагдсан боломж, хохирлыг төлж, гэмгүй бол өнгөрсөн хугацаанд гүтгүүлснийхээ хохирлыг нэр бүхий этгээдүүдээс нэхэмжлэх хэрэгтэй.

О.Балдан-Очир