“Хүннү төр мандаж байна гэж
Хүн болгон сонсохоор хашхир
Хааны тархин дотор мөхсөн төр
Харцын тархинд мандаж байгаагаараа байг”  #Б.Лхагвасүрэн “Тамгагүй төр” жүжгийн хэсгээс...

    Эдийн засаг сэргэнэ гэж хүн болгон дуулахаар бичиж эхлэв. Ерөнхий сайдын тархинд мөхсөн эдийн засаг ард түмний сэтгэлд өсч байгаагаар байг гэж. Ойрмогхон эдийн засаг сэргэнэ гэсэн мэдээллийг зохион байгуулалттайгаар хэвлэлүүдэд өгч эхлээд байгаа. Гэтэл бодит байдал бүр ч эсрэгээрээ Монголын эдийн засгийн гол үзүүлэлтүүд хямралын түвшинд хүрч улаан гэрэл ассан гэдгийг тоо баримт өгүүлж байна.  Доллар 1795 төгрөгт хүрч шинэ рекорд тогтоолоо. Таван мянга шахаж байсан  валютын нөөц 2446,3 тэрбум болж улсын сан хоосорлоо. Товчхондоо Монгол Улс мөнгөгүй болжээ. Эрх баригчид юунаас болж эдийн засаг унаж байгааг хэлж мэдэхгүй. Харин юунаас болоогүйг маш сайн тайлбарлаж байна. “Надаас болоогүй шүү” гэж арьсаа хамгаалсан сайд дарга нар хэвлэлийн зай талбайг уралдан булаалдаж өөрийгөө хамгаалахад мөнгө төлөх нь элбэгшлээ. Бүтэн жил тойрон бүх зүйл “ок” гэж байсан улстөрчид үнэнд гүйцэгдэж ирэв бололтой.

Хүн амын хөгжлийн сайд С.Эрдэнэ мөнгө байхгүйгээс тэтгэврийг олигтой нэмж чадаагүй гэдгээ хүлээн зөвшөөрч хэвлэлд ярилцлага өгөв. Зарим эх сурвалжуудын мэдээллэснээр бол төрийн албан хаагчдын цалин, оюутны 70 мянга, ахмадуудын тэтгэврийг тавихад хүнд болжээ. Энэ бүхнийг МАН-ынханы нисгэсэн бор шувуу, улстөржсөн мэдэгдэл гэж аргацааж байсан бол өнөөдөр байдал тун хүнд болсныг бензин, махны үнэ тодорхой харуулж эхлээд байна. Ганц үнэ буурсан бараа нь гурил. Гэвч шалтгаанд нь баярлаад байх зүйлгүй. Он гарснаас хойш иргэдийн худалдан авалт огцом буурсан тул гурил үйлдвэрлэгчид арга буюу гурилаа хямдруулж зарахаас өөр аргагүйд хүрчээ. Төсвийн байгууллагад бараа ажил үйлчилгээ үзүүлсэн компаниудад “мөнгө байхгүй ээ” гэсэн ганцхан хариулт л сонсдох болж. Татварын шалгалт, нэхэмжлэл элдэв тусгай зөвшөөрлийн төлбөр хурамжаа шалж нэхэх байдал урьд жилүүдийнхээс эрс чангарсныг хувийн хэвшлийнхэн онцолж байна. Дараа сардаа шилжүүлээд төлж болдог байсан хураамж, төлбөрийг “үгүй яг одоо эсвэл торгоно шүү” гэж дарамтлах болжээ. Тариаланчид 2013 онд тариалсан буудайныхаа урамшууллыг одоо ч авч чадаагүй байна. 1991 оноос хойш хамгийн баян Засгийн газар, хамгийн арчаагүй байдалд эдийн засгаа оруулжээ. Албаны зузаан тоо баримт, амьдралын бодит үнэн хоёул ингэж дүгнэхэд хүргэж байна.

Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл эдийн засгийн нөхцөл байдлын талаар хэлэлцэж Ерөнхий сайдад намын бүлгүүдэд мэдээлэл хийх үүрэг өглөө. Зарим эх сурвалжийн хэлж буйгаар Засгийн газар хямралыг хүлээн зөвшөөрөхөөс өөр аргагүйд хүрсэн гэнэ. Үнэхээр Монгол Улс мөнгөгүй болсон нь нууц биш боллоо.

Томоохон компаниудад татварын ерөнхий газраас “татвараа урьдчилан төлөөч ээ” гэсэн утгатай бичиг явуулах болжээ. Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаяр, Уул сангийн сайд Ч.Улаан нар “засагтаа мөнгө хайрла” гэж компаниудын удирдлагуудтай уулзалт хийж явах болсон байна. Монгол Улсын эдийн засаг 1990-ээд оны эхэн үеийн хямралаас хойш ийм байдалд орж байгаагүй. Хувийн хэвшлийнхэндээ татвараа урьдчилж төлөх санал гаргатлаа улс орон доройтсон нь энэ удаагийн хямрал зүгээр ч нэг улстөржилт биш, улаан гэрэл улайсаж асаад буудах дөхснийг харуулж байна. Харин улаан гэрлээ унтраах уу? Улайрч гүрийсээр буудуулах уу? гэдгийг эрх баригчид шийдэх л үлдлээ.