-Хятадын бараанд гаалийн татвар нэмэх санамж бичигт гарын үсэг зурав-

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп оюуны өмчийг албадан шилжүүлснээр БНХАУ-ын импортод 60 тэрбум долларын тариф тогтооход чиглэсэн санамж бичигт энэ сарын 22-нд гарын үсэг зурав. Энэ үеэрээ Трамп “Би Хятадын хамгийн өндөр орлоготой төлөөлөгчид, тэр дундаа ерөнхийлөгчтэй нь ярилцаж байна. Би тэднээс худалдааны алдагдлыг 100 тэрбум доллараар бууруулахыг хүсч байна" хэмээн мэдэгджээ.

Ийнхүү АНУ БНХАУ-аас импортолж буй бараанаас их хэмжээний гаалийн татвар нэмж авах бөгөөд БНХАУ-ын аж ахуйн нэгж Америкт  хөрөнгө оруулж, хамтарсан компани байгуулахыг хязгаарлахаар шийджээ. Энэ шийдвэрийн талаар олон улс орон санаа зовж байгаа бөгөөд АНУ-ын гаалийн татвараар дамжуулан худалдааг ивээх энэхүү бодлого нь “олныг хохироох” болно хэмээн үзсэн  байна.

Тухайлбал Германы “Ифвер” эдийн засгийн институтийн олон улсын эдийн засгийн  судалгааны төвийн захирал Габриэл Фаммемери “Зөвшилцлөөр асуудлыг зохицуулах  хэрэгтэй. Харин дангаараа их хэмжээний гаалийн татвар авах нь маш буруу”  гэжээ.

Германы Худалдаа аж үйлдвэрийн нэгдсэн холбооны ерөнхийлөгч Мартин  Ванслибен, “Өнөөгийн дэлхийн улс орнуудын эдийн засаг харилцан маш их  хамааралтай. Трамп олон улсын дэг журам, гэрээ хэлэлцээрийг үл хайхран, Хятад  улсын бараа бүтээгдэхүүнээс их хэмжээний гаалийн татвар нэмж авах болсон нь  үнэхээр “галаар наадаж” байгаа хэрэг бөгөөд үүнд хэн ч ялагч болж чадахгүй, энэ  үйлдэл нь Герман болон Европын Холбоонд нөлөөлөх болно” гэсэн байна. Германы банк, санхүүгийн зах зээл ч үүнд маш их сэтгэл түгшиж байгаа аж.  Зах зээлийн шинжээчид хөрөнгө оруулагчид Хятад, Америкийн худалдааны харилцаанд  сэтгэл түгшсэний улмаас ирээдүйд банк, санхүүгийн зах зээлийн донсолгоо улам  ихсэж мэднэ гэж үзжээ.

Дээрх үйл явдалтай холбогдуулан БНХАУ-ын ГХЯ-ны хэвлэлийн төлөөлөгч Хуа Чүньин  өнгөрсөн баасан гаригт мэдэгдэхдээ, Хятад улс бүрэн бэлтгэлтэй байгаа. Бид өөрийн хууль ёсны эрх ашгаа эрс хамгаалах болно гэжээ. Тэрээр, АНУ-ын тал Хятадын талын оюуны  өмчийн эрхийг хамгаалах үйл ажиллагаагаа эрчимжүүлснийг үл ойшоож, Дэлхийн худалдааны байгууллагын дүрэм болон олон талын шаардлагыг үл ойшоож, дур зоргоороо авирлаж байна. Энэ бол ганц  талт үзэл болон худалдааг ивээх үзлийн сонгодог жишээ мөн. Хятадын тал үүнийг  эрс эсэргүүцэж байна. Америкийн талын энэ үйлдэл нь Хятадын ашиг сонирхолд  хохиролтойгоор барахгүй Америкийн, цаашлаад дэлхийн нийтийн ашиг сонирхолд ч хохиролтой юм. Америк маш муу үлгэр жишээ үзүүлж байна гэжээ.

-Дэлхийн худалдааны байгууллага: Олон улсын тогтвортой байдалд нөлөөлнө гэв-

Баасан гаригт Дэлхий худалдааны байгууллагын бараа худалдааны зөвлөлийн хурал болжээ. Уг хуралд Европын  холбооны 28 гишүүн болон элхийн худалдааны байгууллагын 40 гаруй гишүүн үг хэлж, АНУ ган, хөнгөн  цагаанаас авах гаалийн татвараа нэмэгдүүлэх нь Дэлхийн худалдааны байгууллагын ашиг сонирхолд нөлөөлөхөөр барахгүй цаашилбал дүрмийн дагуу ажиллаж байгаа дэлхийн олон талт худалдааны системийн тогтвортой байдалд нөлөөлөх болно гэж сэрэмжлүүлжээ.

Дэлхийн худалдааны байгууллагын гаргасан албан мэдээнд, БНХАУ-ын төлөөлөгч хэлсэн үгэндээ АНУ-ын энэ үйлдэл нь тариф худалдааны ерөнхий хэлэлцээр, Дэлхийн худалдааны байгууллагын баталгааны арга хэмжээний хэлэлцээрээс няцаж байна. АНУ ганц талаасаа арга хэмжээ авахгүй байж, Дэлхийн худалдааны байгууллагын дүрмийг журамлан сахиж, олон талт худалдааны системийг хамгаалахыг Хятад улс уриалж байна гэжээ.

Мөн хуралд оролцсон ОХУ-ын төлөөлөгч, АНУ-ын татвар нэмэх үйлдэл нь өөрийнх нь Дэлхийн худалдааны байгууллагын дүрмийн дагуу өгсөн амлалттай нийцэхгүй байна. ОХУ, АНУ-тай энэ талаар ажил хэрэгч яриа хэлэлцээ хийхийг хүсэж байна гэжээ. Япон, Шинэ Зеланд, Австрали, Энэтхэгийн төлөөлөгчид ч АНУ-ын авч буй энэ шинэ арга хэмжээнд анхаарал хандуулж байгаагаа илэрхийлж, олон талт худалдааны системийг хамгаалахыг уриалжээ.

Харин өчигдөр БНХАУ-ын Коммунист намын төв хорооны улс  төрийн товчооны гишүүн, төрийн зөвлөлийн дэд ерөнхий сайд, төвлөрсөн төсвийн  тамгын газрын дарга, Хятад, Америкийн эдийн засгийн асуудлаархи иж бүрэн яриа  хэлэлцээг санаачлагч Лю Хэ АНУ-ын сангийн сайд Стивен Тернерийн урилгаар  түүнтэй утсаар ярьсан байна. Стивен Тернер Хятадын талд хандан, Америкийн талаас  301 тоот шалгалтын тайлангийн өнөөгийн байдлыг мэдэгджээ. Лю Хэ АНУ-ын тал саяхан 301 тоот байцаалтын тайланг гаргасан нь олон улсын худалдааны дүрэм  журмыг зөрчсөн тул хоёр улс, цаашлаад дэлхийн ашиг сонирхлыг хохироох юм.  Хятадын тал өөрийн орны ашиг сонирхлыг хамгаалах бэлтгэл хийж байна. Хоёр тал  хүлээцтэй байж, хамтдаа хичээн ажиллаж, Хятад, Америкийн худалдаа, эдийн засгийн  харилцааны тогтвортой, ерөнхий байдлыг хамгаалахыг хүсэж байна хэмээн онцолжээ. Энэ асуудлаар харилцаа холбоотой байхыг хоёр тал санал нэгтэй зөвшөөрсөн  байна.

-Түүхэн алдааг давтах уу-

Ийнхүү АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трампын санаачилсан тарифаар дамжуулан худалдааг дэмжих бодлого дэлхий нийтийн шүүмжлэлтэй тулгарч, болгоомжлол дагуулж байна. АНУ-ын түүхэнд тарифын тухай хуулиар өөрийн улс орны эдийн засгийг хамгаалах гэсэн оролдлого өмнө нь гарч байсан түүхтэй. Харамсалтай нь уг оролдлогоос болж АНУ-ын эдийн засгийн хямрал улам гүнзгийрсэн юм.

АНУ-ын сенатч Рид Смут, Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүн Уиллис Хоули нарын санаачилсан  Гаалийн тарифын тухай хууль буюу “Смут-Хоулигийн тарифын тухай хууль” 1930 онд батлагдсан бөгөөд энэ хуулиар АНУ импортын 20 мянга гаруй бараа бүтээгдэхүүнд гаалийн тариф ногдуулсан ажээ. Уг хуулийг санаачлагчид болох Р.Смут,  У.Хоули нар “АНУ дахин ялна” гэсэн уриа дэвшүүлж байсан ч үнэн хэрэг дээрээ тэд ялагдсан юм. Тэдний хоосон уриа, алдаатай шийдвэр нь их хямралыг гүнзгийрүүлэн, олон улсын эдийн засгийг улам тогтворгүй болгож байжээ.

“Morgan Stanley Asia” компанийн тэргүүн асан бөгөөд тус компанийн ахлах эдийн засагч Стефан Роч Д.Трампын засаг захиргаа түншүүдтэйгээ, тэдгээрийн дотор Хятадтай хийж буй хоёр талын худалдааны тэнцвэрт бус байдлыг багасгахын тулд импортын бараа бүтээгдэхүүнд гаалийн тариф ногдуулж, тарифыг нэмэгдүүлж байна. АНУ-ын энэ шийдвэр түүхэн алдаануудаас үүдэлтэй асуудлыг улам хүндрүүлэх болно” гэсэн нь голч дүгнэлт юм.

Түүнчлэн дэлхийд алдартай “Levi's” компани Трампын шийдвэрийг эсэргүүцэн “Бид худалдаа хийхэд саад болж буй хэнийг ч, юуг ч эрс эсэргүүцэх болно. Бид дүрэм журмынх нь дагуу хэн ч тоглож болох нээлттэй зах зээл, чөлөөт худалдааг хэзээд дэмжинэ. Гаалийн тариф тогтоох, нэмэгдүүлэх шийдвэрүүд нь Америкийн брэндүүд, ажилчид болоод хэрэглэгчдэд сайнаар нөлөөлөхөөсөө илүүтэйгээр сөрөг нөлөө үзүүлж, дэлхийн эдийн засгийн тогтвортой байдлыг алдагдуулах болно” хэмээн мэдэгдсэн байна.