Энэ долоо хоног улс төр, нийгмийн хүрээнд халуун сэдэв дүүрэн болж өнгөрлөө.

Тодруулбал, С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэргээр ял сонссон Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг эрүүдэн шүүсэн бичлэг задарч, УИХ-гишүүдийг айдас хүйдэст автуулсан цаг саяхан. Гэвч уг явдал өдгөө дарагдах тийш хандаж, оронд нь “Жаст"-ын Ш.Батхүүгийн хэрэг дахин дуулиан дагуулж эхэллээ. Тэрбээр 2009 онд хуурамч бичиг баримт бүрдүүлэн “Эрдэнэт” үйлдвэрийг барьцаалан Өмнөд Африкийн “Стандарт” банкнаас 140 сая ам. доллар зээлсэн юм.  Хамгийн гол нь энэ асуудлыг Засгийн газар болон хууль хяналтынхан огт мэдэлгүй явсаар Өмнөд Африкийн “Стандарт” банкнаас 140 сая ам. доллар нэхэмжилсэн албан тоотыг 2013 онд илгээхэд л мэдсэн байдаг.

Уг асуудлаар энэ сарын 5-ны өдөр Шадар сайд Ө.Энхтүвшин болон “Эрдэнэт” үйлдвэрийн захирал Х.Бадамсүрэн нар мэдээлэл хийх үеэрээ Эрдэнэт үйлдвэрийн Эрсдэлийн сангаас 40 сая ам.доллар гаргаж, Стандарт банканд шилжүүлсэн талаараа мэдэгдсэн. Ингэхдээ энэ хохиролыг буруутай этгээдүүдээр төлүүлнэ гэсэн ч хэн буруутай, хэн төлөх эсэх нь тодорхойгүй байна.

Өөрөөр хэлбэл, Ш.Батхүүгийн хөрөнгө хайчсан нь тодорхой бус байна. Уг нь дээрх хэрэг олны сонорт хүрэх үед түүний хөрөнгийг битүүмжилсэн ч хайчсаныг нь гишүүд хүртэл мэдэхгүй гайхширч байна. АТГ-аас хүртэл Ш.Батхүүгийн нууцалсан хөрөнгийг илрүүлэхээр ажиллаж байна гэж мэдэгдсэн атал өнөөг хүртэл хэдэн төгрөг их үнэтэй хөрөнгийг илрүүлсэн талаарх мэдээлэл алга. Тэр бүү хэл, Ш.батхүү нарт холбогдох хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан гэх яриа ч бас байна. Эндээс үзвэл, Ш.Батхүүгийн өмнөөс төлсөн Эрдэнэтийн бүр тодруулбал татвар төлөгчдийн халааснаас гарсан 40 ам.доллар салхинд хийсэх бололтой.

Түүнчлэн энэ лхагва гарагт Засгийн газар хуралдаж, Тавантолгой Зүүнбаянгийн чиглэлийн 414.6 км төмөр замыг Монгол Улс өөрийн хөрөнгөөр барих шийдвэр гаргав. Энэ талаар Зам тээврийн, хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалан “Нэг км замд 1.2 сая долларын хөрөнгө зарцуулна. Урьдчилсан ТЭЗҮ-гээр төмөр замыг 2021 онд ашиглалтад оруулна. Техник хэрэгслийг түрээслэх буюу худалдан бол бүтээн байгуулалтын ажилд ажиллах цэргийн албан хаагчдын дундаж цалин хоёр сая төгрөг байна” хэмээн мэдэгдсэн юм. Гэвч Засгийн газраас гаргасан уг шийдвэрт  шүүмжлэлтэй хандаж байгаа олон гишүүн байсан юм. Тухайлбал, УИХын гишүүн Д.Хаянхярваа, Б.Бат-Эрдэнэ, Л.Элдэв-Очир нарын гишүүд “Тавантолгой Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын ажил шиг овоолсон шороо босгож, сэглээд үлдэх вий гэсэн болгоомжлол байна. Үүний оронд Тавантолгой Гашуунсухайтын чиглэлийн төмөр замыг дуусгачихвал бидэнд олон талын ашигтай” гэсэн байр суурь илэрхийлж байв. Өөрөөр хэлбэл, дээрх гишүүд уг шийдвэрийг хэр үр ашиггүй, улс төрийн шийдвэр гэж үзсэн юм. Ингэж үзэх ч үндэслэлтэй. Учир нь БНХАУ-ын талаас төмөр замаа татчихсан. Харин манай улс төмөр замаа холбож чадахгүй явсаар олон жил хэл ам дагуулсан 280 сая ам.доллар овоолсон шороо болон салхинд хийсч, Гашуунсухайтын замд уртаас урт дараалал үүсэн өдийг хүрсэн билээ. Манай улсад хамхуул шиг хийсээд хариуцлага ч үгүй, буцах хаяг ч үгүй болоод үлддэгийн тод жишээ энэ гэж хэлж болох юм.

Мөн энэ долоо хоногт Капитал банкийг татан буулгах шийдвэр гарч, тус банканд мөнгөө хадгалуулсан төрийн өмчит байгууллагууд болон зарим сан, хадгаламжийн данстай иргэд мөнгөө хэрхэн олж авах асуудал бий боллоо. Тухайлбал,  Тэтгэврийн даатгал, Эрүүл мэндийн даатгалын мөнгө нийлээд 240 гаруй тэрбум даатгалын мөнгө, ЖДҮ-ийн сангийн 47 тэрбум төгрөг, Хөгжлийн банкны 52 тэрбум төгрөг зэрэг нийлээд төрийн данстай 340 орчим тэрбум тус банканд байршиж байжээ.

Уг үйл явдалтай холбогдуулан Засгийн газарт хүртэл өрийн дарамт үүссэн аж. Энэ тухай Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар онцлон хэлсэн юм. Капитал банк нийт 216.5 мянган хадгаламж эзэмшигчтэй. Хамгийн ноцтой нь тус банкны үйл ажиллагаа нь доголдоод дөрвөн жил болсон байна. Мөн банкны чанаргүй зээлийн хэмжээ 80 хүртэл хувь гэж гарчээ. Өөрөөр хэлбэл, энэ хугацаанд банк ийм доголдолд орж, эрсдэлтэй ажиллаж байхад нь арга хэмжээ аваагүй нь Mонголбанк ажлаа хийгээгүйг харуулж байна гэж шүүмжилсэн.

Түүнчлэн хотын даргаар С.Амарсайхан томилогдоод сар гаруй хугацаа өнгөрөв үү үгүй юу асуудал дагуулж эхлэв. Энгийнээр бол түүний сэнтий ганхаж эхэллээ гэж харагдахаар байна. Магадгүй анхнаасаа л хатуудсан суудал байсан байж ч болох талтай. Энэ бүхний учиг түүний ахаас үүдэлтэй. Тодруулбал, саяхан хотын дарга С.Амарсайханы төрсөн ах С.Уламбаярын эзэмшлийн “Зүүнбаян Рэфайнери” компани Туул голын бургасыг хядан барилга барьж, БОАЖ-ын сайд Н.Цэрэнбатын хэлснээр 13 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан хэрэг олон нийтэд ил болсон.

Уг асуудал олон нийтийн дунд ихээхэн маргаан дэгдээгээд байгаа бөгөөд НИТХ дахь АН-ын бүлгээс “Хотын дарга С.Амарсайхан өнгөрсөн хугацаанд НИТХ-ын төлөөлөгч, НИТХ-ын дарга гэх мэтчилэн Нийслэлийн удирдах дээд байгууллагад ажиллаж ирсэн боловч ахынхаа компанийн хууль бус үйлдлийг нуун дарагдуулсан. Харин ч бүр хууль бус үйл ажиллагаа явуулахыг нь эрх мэдлийн хүчээр хамгаалж, өөгшүүлж байсан байж болзошгүй” гэсэн байр суурийг илэрхийлж буй. Тиймээс  нийслэлийнхний төдийгүй Туул голоос ундаалдаг Монгол Улсын иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг зөрчсөн тул хотын даргаасаа огцрох шаардлага хүргүүлсэн билээ. Үүнтэй зэрэгцэн хотын даргыг эсэргүүцсэн иргэдийн хөдөлгөөн ч газар аваад байна. Өөрөөр хэлбэл, тэрбээр суудалдаа хэр удаан тухлах эсэх нь цаг хугацааны асуудал боллоо гэсэн үг. Магадгүй хот дахиад ч эзгүйрч магадгүй байна.  

Түүнчлэн ШТС-ууд дур мэдэн үнээ нэмсэн асуудал дэгдлээ. Тодруулбал,  өнгөрсөн долоо хоногийн амралтын өдрүүдэд “Петростар”, “Магнай Трейд”, “Тэс Петролиум”, “Шунхлай Трейдинг” зэрэг компаниуд шатахууны үнээ 15-50 орчим төгрөгөөр нэмсэн юм. Уг нь энэ сараас эхлэн ОХУ-ын “Роснефть” компанийн А-80 болон А-92 автобензинийн гадаад хилийн үнэ тонн тутамд 71 ам.доллараар өсч орж иржээ. Тиймээс ШТС-ууд ШӨХТГ-т шатахууны үнэ нэмэх зайлшгүй шаардлага гарсан тухайгаа мэдэгдсэн аж. Харин ШӨХТГ-аас ирүүлсэн бичгийн хүрээнд төр, хувийн хэвшлийн  хамтарсан байгууллага болох Газрын тосны хангамжийг зохицуулах зөвлөлөөс албан ёсны шийдвэр гарах ёстой. Энэ шийдвэр гарах хүртэл шатахууны үнэд өөрчлөлт оруулахгүй байхыг мэдэгдсэн ч ШТС-ууд ийн дур мэдэж үнээ нэмсэн байна. Тус газраас үнээ дур мэдэн нэмсэн компаниудад ямар арга хэмжээ авах нь тодорхойгүй гэсэн бөгөөд зөвлөлийг яаралтай хуралдуулах албан бичиг хүргүүлсэн гэдгийг хэлсэн юм. Шатахууны үнэ нэмэгдэхтэй зэрэгцэн өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсдөг жишиг манай улсад бий. Тиймээс шатахууны үнэ нэмэгдсэнтэй холбогдуулан өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэх вий гэсэн болгоомжлол олон нийтийн дунд гарч эхэлээ.

Ийнхүү энэ долоо хоногт олон нийтийг цочроогоод байсан эрүүдэн шүүсэн асуудал  өөр асуудлаар дарагдаж, Капитал банк дампуурч, хотын даргын суудал ганхсан долоо хоног болж өнгөрлөө.     

Б.Лхам