Уг нь бол ч Б.Отгонсүхийг ИНҮТ-ийн даргаар томилогдохоос өмнө болсон явдал. 2024 оны есдүгээр сарын 24-ний өдөр Увс аймгийн “Дэглий цагаан” нисэх буудлын хориотой бүс буюу хөлгийн зогсоолд газрын үйлчилгээ авч байсан агаарын хөлөг рүү урьдчилан мэдэгдэхгүйгээр, аэродром ойртолтын нислэгийн удирдагчдаас зөвшөөрөл авахгүйгээр, аюулгүй байдлын үзлэгээр шалгуулахгүйгээр 17 хүн нэвтэрсэн хэрэг гарсан байдаг юм.

Энэ 17 хүний нэг нь “Дэглий цагаан” нисэх буудлын дарга Л.Энхтуяа байсан бөгөөд 16 хүнийг өөрөө дагуулан үзлэгийн бус цэгээр нэвтэрсэн нь энэ байв. Цусаар бичигдсэн дүрэмтэй, хором бүрийг хараанаасаа гадуур алдаж болдоггүй гэдэг нисэхийн салбарын жинхэнэ алба хаагчдын хувьд дүрэм л бол дүрэм.

Дүрэм зөрчигч нь хэн байхаас үл хамаараад тэд аюулыг таслан зогсоож, дээд газартаа мэдээлж байх үүрэгтэй. Энэ дагуу болсон явдлын талаар дээд газартаа мэдээлэл өгсөн мөчөөс эхлээд л ахлах нислэгийн удирдагч Н.Мөнхзаяа, ойртолтын нислэгийн удирдагч Д.Мөнхжаргал, аюулгүй байдлын үзлэгийн шалгагч М.Дэлгэрмаа, аюулгүй байдлын үзлэгийн шалгагч С.Хишгээ нарыг “Дэглий цагаан”-ы дарга Л.Энхтуяа шууд ба шууд бусаар дарамталж эхэлжээ. Үр дүнгийн урамшууллыг нь үндэслэлгүйгээр хасаж, хамтарч ажиллаж чадахгүй бол ажлаасаа гар хэмээн сүрдүүлдэг болсныг нэр дурдагдсан ажилтнуудын Хүний эрхийн үндэсний комисст гаргасан гомдлоос харж болно. Хүний эрхийн комиссын тайлангаас үзэхэд 2024 оны есдүгээр сарын 24-нд болсон явдлыг дээд газартаа мэдэгдсэн Н.Мөнхзаяа, Д.Мөнхжаргал, М.Дэлгэрмаа, С.Хишгээ нарын урамшууллыг хассан зэрэг нь Хөдөлмөрийн тухай хуулиар хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд хориглосон сэтгэл зүйн дарамтыг ажилтнууддаа үзүүлэн, ялгаварлах хандлага гаргажээ.

Түүгээр ч зогсохгүй “Дэглий цагаан” нисэх буудлын 31 ажилтнаас хүний эрхийн асуудлаас санал асуулга авахад 29 хувь байгууллагын даргын ажлын байрны дарамт, ялгаварлан гадуурхалтад өртсөнөө дурдаад “ажилтнуудыг хооронд нь хагаралдуулж, яс хаях байдлаар зөрчил үүсгэж хамт олны уур амьсгалыг эвддэг, өөрт нь хов зөөхийг чиглэл болгодог, хувийн орон зайнд нь халдаж хэнтэй нөхөрлөхийг зааж чиглүүлэх гэдэг” хэмээсэн байна.

Хүний эрхийн үндэсний комиссын гишүүн Х.Мөнхзул ажилтнуудын гомдлын дагуу “Дэглий цагаан”-д очиж ажиллаад дээд газарт хүргүүлсэн шаардлагаа 2025 оны нэгдүгээр сарын 14-нөөр огноолсон байдаг. Хэдийгээр хэрэг явдал одоогийн дарга Б.Отгонсүхийг ИНҮТ-д ирэхээс өмнө болсон боловч хариуцлага тооцож хариу ирүүлэхийг шаардсан Хүний эрхийн үндэсний комиссын гишүүний бичиг түүнийг ажлаа авснаас хойш Иргэний нисэхийн дээд удирдлагад хүрсэн гэдгийг тодотгох нь зүйтэй. Гэсэн ч “Дэглий цагаан”-ы дарга Л.Энхтуяа өнөөг хүртэл ажлаа хийсээр байгаа нь ИНЕГ-ын дарга эс үйлдэхүйгээрээ Л.Энхтуяагийн энэ үйлдлийг дэмжиж байна гэсэн үг.

Цусаар бичигдсэн дүрэмтэй иргэний нисэхийн салбарын онцгой, хориотой бүс рүү Л.Энхтуяаг ямар ч зөвшөөрөлгүйгээр, хориод хүн дагуулаад үзлэгийн бус цэгээр нэвтрэх хүртэл нь давраасан нь өмнөх олон хууль бус үйлдэлд нь хариуцлага хүлээлгэлгүй өнгөрүүлсэнтэй холбоотой ч байж мэднэ. Гуравхан жишээ л дурдъя.

Нэг. Хүүхэд асрах чөлөөлтэй ажилтны сул орон тоон дээр өөртэйгөө ашиг сонирхол бүхий Б.Цогзолмааг 2024 оны гуравдугаар сараас авч ажиллуулж байгаад, есдүгээр сард нислэгийн мэдээллийн ажилтны сул орон тоонд захиргаа хүний нөөцийн мэргэжилтэн гэх бүтэц, орон тоо нь батлагдаагүй албан тушаал гарган томилсон. “Дэглий цагаан” нисэх буудлын Захиргаа, хүний нөөцийн ажилтан гэх батлагдсан орон тоон дээр Ж.А хэмээх үндсэн ажилтан ажилдаг байтал ингэж давхардуулан Б.Цогзолмааг ажиллуулсан. Уг нь нислэгийн мэдээллийн ажилтны ажлын байранд тусгай мэргэжлийн сургалтанд сууж, гэрчилгээжсэн мэргэжлийн үнэмлэхтэй байх гэсэн шаардлага байдаг ч Л.Энхтуяа дарга энэ шаардлагыг үл тоон Б.Цогзолмааг сонгон шалгаруултгүйгээр орон тоо давхцуулан ажилд авсан байдаг юм.

Хоёр. Мөн л ажлын байрны шаардлагыг үл тоон сургалтанд сууж, гэрчилгээжээгүй Б.Отгонбаатарыг агаарын хөлгийн техникчээр 2024 оны хоёрдугаар сард ажилд авсан. Агаарын хөлгийн техникч албан тушаалаар ажилд орсон Б.Отгонбаатар нь тухайн ажлыг хийхгүйгээр өнөөг хүртэл уг албан тушаалаар цалинждаг. Агаарын хөлгийн техникчийн ажлыг харин бусад ажилтнуудад хавсруулан ажиллуулдаг боловч хавсран ажилсны нэмэгдлийг олгодоггүй.

Гурав. Л.Энхтуяа даргын шийдвэрээр шувууны хяналтын ажилтан, сахиул Л.Лхагвасүрэнг ажлаас нь халсан нь хууль бус байсан гэдгийг шүүхийн шийдвэрээр тогтоосон байдаг. Шүүхээс Г.Лхагвасүрэнд 26.6 сая төгрөгийн цалинг олгож, буруутай этгээдээр нь төлүүлэх шийдвэр гарсны дагуу “Дэглий цагаан” нисэх буудлаас энэ мөнгийг олгосон байсныг 2024 оны санхүүгийн аудитын тайланд тусгасан байдаг юм. Хууль журмаараа бол энэхүү 26.6 сая төгрөгийг хууль бусаар Г.Лхагвасүрэнг ажлаас халсан Л.Энхтуяа өөрөө төлж төрийг хохиролгүй болгох ёстой. 2025 оны гуравдугаар сард аудитын дүгнэлтээр энэ нь ил болсон ч Л.Энхтуяа дарга өнөөг хүртэл өөрийнх нь буруу шийдвэрийн уршгаар хохирсон хохирлыг төлж барагдуулаагүй байгаа.

2024 онд гэхэд л илэрхий ийм зөрчлүүд гаргасаар байхад түүнд арга хэмжээ авахгүй ажиллуулсаар байсан нь эцэст нь түүнийг онцгой бүс рүү дур зоргоороо орж гардаг “эрх мэдэлтэн” болгосон байна. Үүнээс цааш түүнийг давраавал онцгой объект, хориотой бүсэд чинь Увс аймгийн Засаг даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Э.Баатарсүрэнгийн эхнэр Л.Энхтуяа таанц эргээд байна. “Дэглий цагаан”-д ДЭГ тогтоож өгөхийг хүсье, Б.Отгонсүх дарга аа.

О.Наранмандах