Манай орон ямар нэгэн үр дүнд хүрсэн зоримог шийдвэр гаргаж чадахгүй, гаргасан шийдвэртээ хариуцлага хүлээх эзэнгүй хагас парламент, хагас ерөнхийлөгчийн засаглалтай улс.

Тиймээс сүүлийн үед яригдах болсон Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах нь  маш их сөрөг үр дагаврыг авчирна гэдгийг учир мэдэх хүмүүс хэлж байна.

  Одоогийн ҮХ-д өөрчлөлт оруулах гээд байгаа 7 заалтууд нь заавал зайлшгүй хийх шаардлагатай зүйл биш юм.  Үндсэн хууль улс орны эдийн засгийн тогтвортой байдал, тусгаар тогтнолыг хангаж  байдаг гол суурь хууль тул энэхүү хуульд өөрчлөлт оруулах нь бусад дагалдах олон зуун хуульд мөн л нэмэлт өөрчлөлтүүд авчирна гэсэн үг. Энэ нь улс орныг энэ эгзэгтэй цаг үед улам л хүчгүй болгоно гэдгийг хуульчид ч дуу нэгтэй хэлж байна.

  Ард түмний сэтгэл санаа тогтворгүй, сонгууль ойртсон үетэй холбоотой олны анхаарал татаж л байвал гэсэн янз бүрийн хортой алхам хийхээс буцахаа байсан эрхэмүүд олширсон. Хэдхэн сарын дараа солигдох гэж байгаа, эрх зүйн чадамж нь буурсан, олигтойхон хууль ч батлах чадваргүй гэдгээ цаг хугацааны хувьд бүрэн харуулсан УИХ-аар ҮХ-нд өөрчлөлт оруулах гэж оролдох нь зохимжгүй. Өнөөгийн УИХ-ын энэхүү эрх зүйн чадамж муутай байгаагийн нэг гол үндэс нь 2012 оны сонгуулийг холимог системээр явуулж намын сонголт нэрийн дор жагсаалтаар баахан хариуцлага тооцох боломжгүй олон гишүүд гаргаж ирснийх юм.  Эдгээр нөхдүүдийн хийж байгаа алдаатай бодлогыг ерөнхийлөгчийн хагас засаглалийн нөлөөгөөр бага ч гэсэн засч сайжруулж байгааг ч хэлэх хүмүүс байдаг.

Одоогийн үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтөөр ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг бүр багасгах, бэлэг тэмдэг төдий болгох гэж байгаа нь дараа нь хариуцлага тооцох эзэнгүй, дураараа дургисан, хэнд ч захирагдаггүй 99 гишүүнтэй улс болох эхлэлийг тавих гэж байна.

 Гэтэл одоогийн үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтөөр ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг бүр багасгах, бэлэг тэмдэг төдий болгох гэж байгаа нь дараа нь хариуцлага тооцох эзэнгүй, дураараа дургисан, хэнд ч захирагдаггүй 99 гишүүнтэй улс болох эхлэлийг тавих гэж байна. Энэ олон гишүүд дараа нь өөр өөрийн жижиг улсыг байгуулах санаа зорилго үүсгэхийг хэн ч үгүйсгэх боломжгүй.

Хэрвээ 99 гишүүнтэй болвол хүүхэд хогшид нийлсэн 30 000 хүний дунд нэг УИХ-ын гишүүн байна гэсэн үг болно. Энэ нь УБ хотын олон хүн амтай хоёр хороотой тэнцэнэ. Тэгэхээр 2 хороо нэг гишүүнтэй болж хууль тогтоогчид ихсэх нь эцэс төгөсгөлгүй хэрүүл маргаан цэцэрхэл, үл ойлголцлыг бий болгож эцэстээ улс орон задрахын эхлэл болж магадгүй.

 Энэ нь гадаадын сонирхогч улсуудад л ашигтай.  ҮХ-ийн нэмэлт өөрчлөлт тухайн орны нийгмийн байгуулалын өөрчлөлт, цаг үеийн огцом өөрчлөлтэй холбоотойгоор ҮХ-ийн 25.16. дахь хэсэгт байх бүх ард түмний санал асуулгаар шийдэгддэг. Гэтэл өнөөдөр цаг хугацааны хувьд ҮХ-д нэмэлт өөрчлөлт оруулах тохиромжгүй үе. Тэгээд ч бүх ард түмний санал асуулга шударгаар явагдах эсэх нь эргэлзээтэй. Ерөнхийлөгчийг ард түмэн сонгохгүй, нам сонгоно гэх ухааны  заалт оруулж байгаа нь өөрөө ҮХ-ийн 3.16 30.1, 31-р заалтууд зэрэг өөр олон зүйлүүдийг бүхэлд нь зөрчиж байгааг харуулж байна. Ер нь тэгээд үндсэн хуулиа зөрчиж, одоогийн хүчин төгөлдөр заалтуудаа үгүйсгэж нэмэлт өөрчлөлт оруулна гэж юу байхав дээ. Энэ нь ҮХ-ийг дагаж мөрдөх журмын хуулийг мөн л зөрчиж байгаа хэрэг бус уу. Хэрвээ энэхүү нэмэлт өөрчлөлт УИХ-аар орж батлагдвал ҮХ-ийн цэцэд хандах маргааныг үүсгэнэ л гэсэн үг юм. Тэгэхээр тэртэй тэргүй батлагдахгүй нэмэлт өөрчлөлтийг ярьж цаг хугацаа алдах хэрэггүй юм. Ер нь мөнхийн 2 хөрш маань ерөнхийлөгчийн засаглалтай тул яваандаа манай улс маш хүчтэй, хяналт сайтай ерөнхийлөгчийн засаглалтай болох тогтолцоонд шилжих нь зүйтэй. Харин ямар хүнийг ерөнхийлөгчөөр сонгох нь ард түмний хүсэл зоригийн асуудал болно. Одоогийн нэмэлт өөрчлөлт гэх зүйл бол энэхүү тогтолцооны эсрэг байна.

Д.Дуулим