Монгол Улсад жил бүр хорт хавдраар 5000 хүн өвдөж, 3000 гаруй хүн нас барж байна. Хорт хавдраар өвчилж буй хүмүүсийн 70 хувь нь хожуу үедээ эмнэлэгт хандаж байгааг Хавдар судлалын үндэсний төвөөс мэдээллээ.
Манай улсад 2013 оны байдлаар 5255 хорт хавдрын тохиолдол бүртгэгдсэн нь өмнөх оныхоос 711-ээр нэмэгдсэн бол энэ өвчний улмаас 3660 хүн хорт хавдрын улмаас нас барсан нь өмнөх оныхоос 601-ээр нэмэгдсэн үзүүлэлт байгаа юм.
Хорт хавдар нь зүрх, судасны өвчний дараа Монгол Улсын хүн амын нас баралтын хоёрдугаарт орж байна. Зонхилон тохиолдож буй хорт хавдрыг хүйсийн байдлаар харуулвал,
Хавдрын өвчлөл дунд эрэгтэйчүүдийн дунд: /100 мянган хүн ам тутамд/
Элэг-121.3
Ходоод-53.9
Уушги, гуурсан хоолой- 41.9
Улаанхоолой- 22.7
Бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдар- 8.7
Эмэгтэйчүүдийн дунд: /100 мянган хүн ам тутамд/
Элэг- 87.9
Умайн хүзүүний хорт хавдар- 32.1
Ходоодны хорт хавдар- 25.3
Улаанхоолойн хорт хавдар- 14.5
Хөхний хорт хавдар- 13.0
ХОРТ ХАВДАР ҮҮСЭХЭД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛС
1. Хүрээлэн буй орчин
ДЭМБ, Олон улсын хавдрын судалгааны агентлагаас хавдар үүсгэх нөлөөтэй 107 төрийн хорт бодисыг нэрлэжээ. Эдгээрт асбетсийн төрлийн бүх бодис, усанд агуулагддан бензол, мышьяк, арсеник болон этилиний оксид, бензоперин, нитрозамин, афлатоксин, радиоидэвхт бодис хамаардаг байна. Дэлхий нийтэд тохиолдож буй хорт хавдрын 19 хувь нь хүрээлэн буй орчин болон ажлын байртай холбоотой байна.
2. Халдварын хүчин зүйлс
Элэгний В, С вирусийн халдвар, ходоодны хеликобактерийн халдвар, умайн хүзүүний хорт хавдар үүсгэдэг хүний хөхөнцөр вирусийн халдвар гол сөрөг хүчин зүйлс болж байна. Манай улсад оношлогдсон элэгний хорт хавдартай хүмүүсийн 46 хувь нь элэгний С вирус, 35 хувь нь элэгний В вирус, 14 хувь нь В, С вирусийн хавсарсан халдвартай байгааг тогтоожээ.
3. Халдварын бус гаралтай хүчин зүйлс
Халдварын бус буюу эрүүл аж төрөх зан үйлд суралцаагүй хүний амьдралын буруу хэвшил биед өвчинд үүсгэж байна. Тухайлбал,
Зохисгүй хооллолт
Хөдөлгөөний хомсдол, илүүдэл жин
Архи, тамхины замбараагүй хэрэглээ зэргийн хавдар үүсгэх эрсдэлт хүчин зүйл гэж үздэг.
БИД ХЭРХЭН СЭРГИЙЛЭХ ВЭ
Монголчуудын дунд хорт хавдарт хүргэж болох эрсдэлт хүчин зүйлсийн тархалт, архи тамхины хэрэглээ өндөр байгааг мэргэжлийн эмч анхаарууллаа.
Тамхинаас татгалз: Тамхи татахгүй бол уушгины хорт хавдраас 90 хувь сэргийлж болно. Тамхи татдаггүй ч тамхичин хүний дэргэд байхаас зайлсхий.
Зохистой хооллолт: Хоол хүнсэндээ жимс, хүнсний ногоог илүү хэрэглэж, амьтны гаралтай өөх тосон бүтээгдэхүүний хэрэглэхээс татгалз. Ингэснээр бүдүүн, шулуун гэдэс, улаан хоолой, уушгины хорт хавдраар өвчлөх эрсдэлийг багасгана. Тамхи, архи хэрэглэхгүй бол ам, залгиур, улаан хоолой, бөөр, элэг болон хөхний хорт хавдрын эрсдэлийг бууруулна.
Таргалахаас сэргийл: Идэвхтэй хөдөлгөөнтэй байснаар биеийн жинг хэвийн байлгаж, таргалалтаас сэргийлэх ба хөх, бүдүүн, шулуун гэдэс, түрүү булчирхай болон умайн хүзүүний хорт хавдраар өвчлөх эрсдэлийг бууруулдаг. Насанд хүрсэн хүн долоо хоногийн таваас доошгүй өдөр өдөртөө 30 минут эсвэл түүнээс дээш хугацаагаар, хүүхэд өсвөр насныхан өдөрт 60 минутаас багагүй хугацаагаар идэвхтэй хөдөлгөөн хийх нь зөв.
Нарны туяанаас хамгаал: Наран шарлагыг хэтрүүлснээс арьсны хорт хавдар үүсэх эрсдэл ихэсдэг.
Дархлаажуулалтад хамрагд: Нярай хүүхдийг төрсний дараа амаржих газарт байхад нь В гепатитын эсрэг вакцинд заавал хамруулаарай. Ингэснээр хүүхэд ирээдүйд элэгний хорт хавдраар өвчлөхгүй байх дархлаатай болно.
Дэлхий дээр жил бүр 8.2 сая хүн хорт хавдрын улмаас хорвоог орхиж, цаашид жил ирэх бүр өвчлөл, нас баралтын тоо нэмэгдэх болохыг анхааруулсаар байгаа юм.
Тиймээс олон улсын хорт хавдраас сэргийлэх, хянах холбооны санаачлагаар жил бүрийн хоёрдугаар сарын 4-ний өдрийг дэлхий нийтээр “Хорт хавдартай тэмцэх дэлхийн өдөр” болгон тэмдэглэдэг. Энэ өдөр аюулт өвчнөөс сэргийлэхэд хувь хүн, Засгийн газрын оролцоо, дэмжлэгийг нэмэгдүүлэх, мэдээ мэдээлэл олгох зорилготой.
2016-2018 онд хавдартай тэмцэх өдрийг “Би чадна, бид чадна, та ч бас чадна” уриан дор тэмдэглэж, хавдрын эсрэг тэмцэхэд хамтын оролцоо чухал гэдгийг онцолж байна.
