Улаанбаатар хотыг 2020 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөний хүрээнд Нийслэлийн 24 байршил, 74 хэсэгчилсэн талбайд “Гэр хорооллын дахин төлөвлөлт”, 7 байршилд “Хуучин орон сууцыг дахин барилгажуулах” төсөл хэрэгжиж буй. Гэтэл Нийслэлийн удирдлагууд төсөлд шалгарсан барилгын компаниудтайгаа нийлж иргэдийн газар, орон сууцыг боловсон аргаар дээрэмдэж, ямар ч өмч хөрөнгөгүй үлдээж байгаа талаар ахмад архитектурч, ХУД-ийн иргэн П.Доржсүрэн ийнхүү ярьлаа.

- Та бол Улаанбаатар хотыг орон сууцжуулах ажилд анхнаас нь гар бие оролцож явсан хүний нэг. Тиймээс Улаанбаатар хотод хэрэгжиж эхлээд буй Дахин төлөвлөлтийн ажлын талаар байр сууриа илэрхийлэхгүй юу?
-Улаанбаатар хотод Дахин төлөвлөлт хэрэгтэй юу гэвэл хэрэгтэй. Учир нь Нийслэлийн 70 гаруй хувийг гэр хороолол, 10 гаруй хувийг насжилт гүйцсэн хуучин орон сууцнууд эзэлж байна.
Тухайлбал, ХУД-ийн Нэхмэлийн шарын барилгууд хийгээд Арьс шир, Эрчим хүчний хуучин байрнууд бүгд насжилт дууссан. Ингэснээр хөрс, орчны бохирдол ихтэй, хүн амьдрахад тохиромжгүй газар болсон.  Тиймээс иргэд өөрсдөө Нийслэлийн удирдлагуудтай уулзалт хийж,  гурван удаа “Хүн амьдарч болохгүй” гэсэн тодорхойлолт гаргуулснаар дахин барилгажуулах асуудал анх сөхөгдсөн түүхтэй.

-Хэдэн онд гэсэн үг вэ?
- 2005 оноос эхэлж иргэд арав гаруй жил хөөцөлдөж  байж энэ дахин төлөвлөлтийн ажлыг шийдвэрлүүлсэн. Улмаар дээрх онд “Чингисийн өргөн чөлөө” орон сууцны цогцолбор хорооллын хэсэгчилсэн төлөвлөгөө батлагдаж, иргэд өөрсдөө ТЭЗҮ-ийг нь боловсруулж өгч байсан юм.

Гэвч энэ нь он дамжин явсаар одоогийн Нийслэлийн Засаг даргын гол ажил болж, хуучин орон сууцуудыг дахин барилгажуулж эхэлсэн.

Өнөөдрийн байдлаар ХУД-т энэ ажил түлхүү явагдаж байгаа бөгөөд Нэхмэлийн шарын 1, 28 7, 5, 6, 10, 11, 16 гэсэн найман байранд Японы хөрөнгө оруулалттай “Фүжи Холдинг” компани 4 дүгээр сард барилга угсралтын ажлаа эхлэхээр болоод байна. Тиймээс энэ сарын 25-аас Фүжи Холдинг компани 8 байрныхаа СӨХ-ны дарга нартай уулзалт хийгээд явж байна.

Мөн 2016 оны 4 сард Рендер Бау гэж төсөл хэрэгжүүлэгч компани барилга угсралтынхаа ажлыг эхэлнэ. Одоо бэлтгэл ажлаа хангаад явж байна.

Дээр нь “Эфес”, “Апек”, “Нутгийн Буян групп” компаниуд 2016 оны 2, 3 дугаар улиралд орон сууцны шинэ барилгуудаа ашиглалтанд оруулна гэсэн. Барилга угсралтын явц бол сайн байгаа. Гэхдээ түүний цаана эрсдэлтэй асуудлууд бас цухалзаад байна.

-Эрсдэлтэй асуудлууд цухалзаж байна гэхээр?
- Угтаа хувьчлагдсан орон сууц орчны газар, дэд бүтэцтэйгээ нийлж байж иргэдийн үл хөдлөх хөрөнгө болдог. Гэтэл Хуучин орон сууцуудыг дахин барилгажуулах төсөл иргэдийн газар, үл хөдлөхийг авчаад оронд нь 40 мкв талбай түр өгөхөө урьтал болгоод байна.

2016 оны байдлаар барилга угсралтын ажилдаа орсон 3 обьект байна. Тэдний нэг нь Эрчим хүчний 21 дугаар байрыг буулгаад ажлаа эхэлчихсэн. Гэтэл тус компани Эрчим хүчний 21 дүгээр байр төсөлд шалгарч, Дахин барилгажуулах эрхээ аваагүй. Угтаа геологийн дүгнэлт гаргуулаагүй барилга. Гэтэл энэ дээр “Апек” компани орж, 29 айлын суурин дээр 182 айлын 16 давхар орон сууц бариад дуусч байна.  Гэтэл энэ барилга дээр маш том эрсдэл гарах төлөв ажиглагдаад байна.

-Шинэ барилга дээр ямар эрсдэл байж болох вэ?
-Энэ барилгыг бариулж буй барилгын компани энэ орон сууцны газрыг авахаар одоо хөөцөлдөөд явж байна. Өөрөөр хэлбэл, кадастарын зургаар тодорхойлогдсон нийт талбай тухайн компанийн мэдэлд очиж, дундын өмчлөлийн талбай дээр нь хүтэл дахин барилга барих боломж нь бүрдэж байгаа юм.

Хоёрдугаарт, бичил дэд бүтэц буюу анхны худаг хүртэлх шугам сүлжээг нь иргэд хувьчилж аваад өөрсдийнхөө мэдэлд байлгана гэсэн асуудал эрсдэлтэй болж байна.
Гуравдугаарт, энэ бол хамгийн аймшигтай асуудал. Тухайлбал, дахин барилгажуулах төсөлд шалгарсан 29 айлын орон сууц маань 182 айлын орон сууц болж шинэчлэгдэхдээ хөрөнгө оруулалт гаргаж бариулсан “Апек” компанийн мэдэлд шилжих гэж байна.

Тэгэхээр иргэд зөвхөн 1-2 өрөө байрны мкв-таа л ашиглах, өмчлөх эрхтэй байна. Нөгөө байр байхгүй. Хаана байгаа нь мэдэгдэхгүй.

- Тэгэхээр бариулсан компани нь хэдэн жилийн дараа барилгаа нураахад иргэд өмчгүй хоцорно гэсэн үг үү?
- Яг тийм. Гэр хорооллын дахин төлөвлөлт ч мөн ялгаагүй. Тийм учраас иргэд юу юугүй тухайн компанид Үл хөдлөхийн гэрчилгээгээ аваачиж өгөлгүй, эхлээд гэрээтэйгээ сайн танилцаж, хуулийн байгууллагаас зөвлөгөө авах хэрэгтэй. Гэхдээ Ерөнхий төлөвлөгөөний газар, барилгын компани хоёр өөрсдөө гэрээгээ хийчихэж байгаа учраас иргэд тэрэнд оролцож чадахгүй байна. Одоо барилгын компаниуд оршин суугчдын өмчлөх эрхийн гэрчилгээг аваад шууд Нийслэлийн Ерөнхий төлөвлөгөөний газар аваачиж батлуулаад байна.

Тэгээд Нийслэл дээр аваачихаараа “Иргэд зөвшөөрсөн. Үүнийг батлаад өг” гээд Нийслэлийн Засаг даргаар баталгаажуулчихаж байна. Ингэхээр 29 айл өрхүүд мэдээгүй байхад бүгд зөвшөөрсөн гээд газрыг нь барилгын компани өөрийнхөө нэр дээр шилжүүлээд байна.

Энэ нууцлагдмал асуудлуудыг бид ил гаргаж, дэлгэх шаардлагатай. Үүнийг хөөцөлдье гэхээр би ганцаардаж, хөгшдөж байна. Гэхдээ энэ үнэнийг тээгээд нүд аньж чадахгүй болоод өнөөдөр Нийтийн эрхийг хамгаалах холбоонд хандаж байна.

Д.Дуулим